Meer druk om goedkoper te produceren
De textielindustrie is wereldwijd één van de vervuilendste industrieën door een bovengemiddeld gebruik van land, water, energie en chemicaliën. Dit wordt binnen de kledingindustrie nog versterkt door fastfashionbedrijven als H&M, Zara en Primark en ultrafastfashionbedrijven als de Chinese onlinewinkels Shein en Temu. Zij produceren vooral kleding van niet-duurzame materialen. Doordat de kleding van deze bedrijven relatief goedkoop is en er steeds sneller wisselende collecties zijn, kopen consumenten vaker kleding, dragen ze het maximaal één seizoen, waarna het wordt afgedankt. Ook de uitverkoop begint steeds eerder en duurt langer, zodat kledingwinkels van hun overtollige voorraden afkomen. Het gevolg is dat de druk binnen de keten toeneemt om steeds goedkoper te produceren. Deze ontwikkelingen maken het lineaire businessmodel van de kledingindustrie onvoldoende toekomstbestendig.
In 2050 is het circulaire verdienmodel de standaard
Om zuiniger en slimmer met grondstoffen, producten en diensten om te gaan streeft Nederland naar een volledig circulaire economie in 2050. Een circulaire economie is een economie waarin zoveel mogelijk duurzame hernieuwbare grondstoffen worden gebruikt, producten en grondstoffen zoveel mogelijk worden hergebruikt en er nauwelijks afval bestaat. Specifiek voor de textielindustrie betekent dit:
(Bron: Rijksoverheid)
"},"alignedImage":{"position":"bottom"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Producenten en importeurs verantwoordelijk voor kledinginzameling
Sinds 1 juli 2023 geldt in Nederland het Besluit uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid Textiel (UPV Textiel). Dit houdt in dat producenten en importeurs van kleding en ander textiel verantwoordelijk zijn voor het inzamelen, hergebruiken en recyclen van textielproducten die ze op de Nederlandse markt brengen. Zo moeten kledingproducenten en -importeurs gaan betalen voor het inzamelen, sorteren en recyclen van kleding. Het doel van de UPV Textiel is dat dit een prikkel is voor importeurs en producenten om duurzamere kleding te produceren en te importeren, dat vaker kan worden hergebruikt en dat ook goed kan worden gerecycled. Nederland is, na Frankrijk, het tweede Europese land met een UPV Textiel. Uiteindelijk moeten in 2025 alle Europese landen een UPV Textiel hebben.
Kledingketen moet duurzamer worden
Het (ultra)fastfashion verdienmodel in de kledingindustrie staat haaks op de gestelde circulaire doelen. Kledingbedrijven ontkomen er echter niet aan over te stappen op een meer circulair verdienmodel om aan de regelgeving vanuit Nederland en de EU te voldoen én om de kledingafvalbergen te verminderen en de impact van fastfashion te reduceren. Daarnaast is er een toenemende vraag vanuit de maatschappij naar een duurzamere kledingketen. Zie bijvoorbeeld ASN dat recentelijk alle beleggingen in de kledingindustrie heeft afgestoten omdat de industrie te langzaam gaat met verduurzaming.
Vier circulaire verdienmodellen
Circulaire verdienmodellen in de kledingindustrie zijn strategieën die gericht zijn op het verminderen van afval en het maximaliseren van het hergebruik van materialen. Bijvoorbeeld door het verlengen van de levensduur van kleding door reparatie & onderhoud, hergebruik en door recycling van kleding tot nieuwe materialen en producten. In de kledingindustrie zijn vier verschillende circulaire verdienmodellen te onderscheiden:
Voorbeelden van circulaire verdienmodellen in Nederland
Bij kledingverhuur kan je denken aan een abonnement op een kledingbibliotheek zoals LENA of MUD Jeans waar je een spijkerbroek kunt leasen. Veel merken hebben inmiddels een reparatieservice om de levensduur van kleding en schoenen te verlengen, zoals outdoorwinkel Bever. Diverse Nederlandse kledingmerken, zoals Fabienne Chapot en G-Star bieden de mogelijkheid om gebruikte kleding in te leveren, waarnaar ze vervolgens als tweedehands opnieuw worden verkocht onder namen als Preloved, Pro-owned en Rewear. Een bedrijf dat nieuwe producten maakt van afgedankte kleding is Oxious Talent Factory. Zij maken nieuwe producten uit afgedankte kleding dat niet geschikt is voor de tweedehandsmarkt, zoals bedrijfskleding met bedrijfslogo en voetbalshirts met sponsornaam erop. MUD Jeans maakt onder meer meubelstof van afgedankte jeans.
Grootste impact in de ontwerp- en productiefase
De grootste impact naar een circulair product ligt in de ontwerp- productiefase, dus voordat de kleding door de consument wordt gekocht (pre-consumer fase). Door al in de ontwerpfase rekening te houden met circulaire principes als levensduurverlenging en een goede recyclebaarheid van de gebruikte materialen wordt het eenvoudiger om kleding te hergebruiken. Voor levensduurverlenging is het bijvoorbeeld essentieel dat het ontwerp tijdloos is, gemaakt is van duurzame materialen die lang meegaan en dat de kleding kan worden gerepareerd. Daarnaast kunnen duurzamere materialen als katoen en wol beter worden gerecycled dan het goedkopere polyester of gemengde materialen.
Groothandel belangrijke schakel in de keten
Als intermediair tussen producent en retailer is de groothandel een belangrijke schakel om circulariteit in de keten te stimuleren, zowel opwaarts als neerwaarts. Zo kan de groothandel opwaarts circulaire eisen stellen aan toeleveranciers, bijvoorbeeld met betrekking tot het gebruik van duurzamere of gerecyclede stoffen. Bij het ontwerpen kunnen ze rekening houden met de verschillende factoren – duurzaam, tijdloos en goed te repareren – die de levensduur van een kledingstuk verlengen. Ook kan de groothandel ervoor kiezen om meer circulaire producten in te kopen. Neerwaarts in de keten kan de groothandel afgedankte kleding vanuit de retail weer innemen en distribueren, door bijvoorbeeld samen te werken met andere producenten die weer nieuwe producten maken van de afgedankte kleding. Uiteindelijk komt het er op neer dat de transitie van een lineaire naar een gesloten circulaire economie alleen wordt bereikt door verandering en medewerking in de gehele waardeketen van de kledingindustrie.
Resale en repair tot nu toe meest aangeboden in de kledingindustrie
Uit een analyse van 20 duurzaamheidsrapporten van zowel Nederlandse als internationale kledingbedrijven blijkt dat - van de vier genoemde circulaire verdienmodellen – resale en repair tot nu toe het meest worden aangeboden, zij het veelal nog op kleine schaal. Zo biedt Zeeman in acht winkels tweedehands kleding aan, kan je bij één vestiging van Bever gebruikte kleding van een select aantal merken terug-verkopen en biedt Livera in een aantal winkels reparatieservices aan. Remodel is het minst ontwikkelde circulaire verdienmodel onder de geanalyseerde bedrijven. Overigens hebben de meeste geanalyseerde kledingbedrijven nog voornamelijk een lineair verdienmodel als kernactiviteit, met daarnaast één of meerdere circulaire verdienmodellen. Slechts een enkeling, veelal ook een nieuw bedrijf in de markt, heeft het circulaire verdienmodel als kernactiviteit.
Tweedehandskleding wint aan populariteit in Nederland
Het aanbieden van tweedehands verkoop is de meest laagdrempelige vorm in de circulaire transitie en wordt daardoor dan ook al door meerdere kledingbedrijven aangeboden. De markt voor tweedehands kleding groeit razendsnel, zie onder meer het succes van online tweedehandskledingplatform Vinted en de opkomst van tweedehands kledingwinkels in Nederland. Terwijl het aantal reguliere fysieke kledingwinkels in tien jaar tijd met 17% is afgenomen, is het aantal fysieke tweedehands kledingwinkels met 14% toegenomen. Qua aantallen is het aantal reguliere kledingwinkels in 2024 nog altijd 15 keer groter dan het aantal tweedehands kledingwinkels in Nederland. Al wordt het verschil jaarlijks kleiner. Zo was het tien jaar geleden nog een factor 20.
Repair en rental niet altijd geschikt
Overigens zijn niet alle circulaire verdienmodellen even geschikt voor de verschillende marktsegmenten in de kledingindustrie: goedkoop – midden – premium - luxe. Een circulair verdienmodel als repair is alleen aantrekkelijk als de kosten van reparatie beduidend lager zijn dan de waarde van het kledingstuk. Reparatie van een kledingitem uit het goedkope segment weegt daarom vaak niet op tegen de aanschafsprijs van een nieuw kledingstuk. Hetzelfde geldt voor rental. Waarom zou je iets eenmalig voor 10 euro huren als je het voor 20 euro zelf kan kopen? Rental is dan ook alleen aantrekkelijk en rendabel voor het premium en luxe segment.
Circulariteit als kernactiviteit
De transitie naar circulair verloopt bij bedrijven die lineair zijn begonnen veel moeizamer dan bij bedrijven die circulariteit bij de start tot kernactiviteit hebben gemaakt. Naast financiële investeringen, zijn ook investeringen in tijd en mankracht nodig. De toeleveringsketen, processen, medewerkers en machines moeten in een circulaire economie allemaal anders gaan werken. Zo gaat in een lineaire keten een kledingstuk van producent naar consument. In een circulaire keten komt het gebruikte kledingstuk uiteindelijk weer terug bij de producent of de groothandel. Dit vereist niet alleen een enorme verandering van de logistiek en distributie, maar ook een omslag van alle ketenpartners. Om dit mogelijk te maken is onder meer regelgeving nodig.
Circulaire verdienmodellen veelal nog niet rendabel
Circulaire verdienmodellen als resale en repair zijn nog nauwelijks schaalbaar, waardoor het moeilijk is om het rendabel te maken. Neem bijvoorbeeld bij resale de retourlogistiek van gebruikte kleding. Nadat het is ingezameld, wordt het handmatig gesorteerd, gereinigd en vervolgens weer verkocht, online of in een fysieke winkel. Voor het aanbieden van een reparatieservice geldt hetzelfde. Er moeten onderdelen, zoals knopen en ritsen, beschikbaar komen en reparateurs worden aangenomen of ingehuurd. Het resultaat is dat er binnen de kledingindustrie nog weinig circulaire verdienmodellen zijn die ook echt winstgevend zijn.
Uit het voorgaande en uit gesprekken met kledingbedrijven kunnen we vijf lessen trekken die mogelijk ook voor andere bedrijven relevant zijn in hun transitie naar een circulaire economie:
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Les 1. Onderzoek eerst welke circulaire verdienmodellen eventueel geschikt zijn
Niet alle circulaire verdienmodellen zijn voor ieder kledingbedrijf geschikt. Daarom is het belangrijk om eerst te kijken wat wel/niet bij het bedrijf en/of het product past. Rental, resale en repair kunnen bijvoorbeeld in bepaalde segmenten leiden tot kannibalisatie of kleding is niet duurzaam genoeg voor hergebruik etc. Trendgevoelige kleding en bodyfashion zijn bijvoorbeeld niet of minder geschikt voor een tweede leven. Daarnaast moet je als groothandel ook de afweging maken of je alles zelf gaat doen of samenwerkt met externe partijen, zoals een reparatieservice of een inzamelingsbedrijf voor retourinnames.
Lingerieketen Livera maakt onderdeel uit van het Franse lingeriebedrijf Groupe Chantelle. Naast lingerie verkoopt Livera ook bad- en nachtmode. Terry Hommelberg, CSR Manager bij Livera: ‘Niet alle circulaire verdienmodellen zijn voor ons bruikbaar. Omdat onze producten direct op de huid worden gedragen zijn resale en rental bijvoorbeeld geen optie. We bieden in veel van onze winkels nu alleen reparatieservices aan voor producten die nog binnen de garantietermijn vallen. Dat doen we overigens niet met een eigen atelier, we werken samen met lokale coupeuses. Onder meer omdat de verzendkosten naar een centraal punt niet opwegen tegen de nieuwprijs van een artikel. Voor onze webshop klanten is reparatie al de eerste optie en ook bij steeds meer van onze winkels is reparatie de eerste keuze bij een defect. Reparatie wordt steeds belangrijker, niet alleen voor defecten van klanten, maar ook voor artikelen die geleverd worden met een defect. Onder de naam Chantelle One hebben we de eerste 100% recyclebare lingeriecollectie ter wereld gelanceerd. De bh kan volledig worden gerecycled. Om dat mogelijk te maken hebben we wel een heel ander design gemaakt met veel minder onderdelen er in. Zo zijn de bh’s van één materiaal, hebben ze een andere sluiting en beugel dan gewone bh’s en hebben we geen padding aan de binnenkant. We merken wel dat de klant er nog aan moet wennen, niet alleen omdat het ontwerp duidelijk anders is, maar ook omdat de prijs hoger is dan van de reguliere bh’s.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Les 2. Standaardisatie en schaal noodzakelijk om circulair verdienmodel rendabel te maken
Standaardisatie is een belangrijke voorwaarde voor het succes van een circulair verdienmodel. Dit begint al in de ontwerpfase met materiaalkeuze en model. Door minder trendgevoelige kleding te maken en duurzamere stoffen te gebruiken wordt het makkelijker om kleding langer te gebruiken, te hergebruiken, repareren of te recyclen. Ook leidt het tot lagere kosten en meer efficiëntie in de productie. Bovendien zijn standaardproducten relatief makkelijk schaalbaar, wat belangrijk is om een circulair verdienmodel rendabel te maken. Zeker ook omdat de consument veelal niet bereid is meer te betalen voor een duurzamer product. In de kledingindustrie blijft het echt een uitdaging om het rendabel te maken. Ook doordat het veel investeringen vraagt, terwijl het op de langere termijn mogelijk pas wat oplevert als kleding langer meegaat en vaker wordt (her)gebruikt.
Oxious Talent Factory maakt van afgedankt textiel nieuwe producten, zoals tassen, laptophoezen en kleden (remodel). Oprichtster Ester Smit: ‘We verwerken hoofdzakelijk afgedankt textiel dat niet geschikt is voor de tweedehandsmarkt, zoals bedrijfskleding en voetbalshirts. Dit doen we met name op bestelling en alleen bij opdrachten vanaf 200 items. In het begin pakten we alles aan, maar de grootste winst valt bij ons te behalen door te standaardiseren. Hierbij zit de uitdaging in de technologie. Traditionele machines moeten worden aangepast omdat circulariteit een andere benadering vraagt om textiel te verwerken. We doen ook de repair voor Garcia en Jeans Center, zodat kledingstukken weer in de winkel als tweedehands kunnen worden verkocht. Om tot een circulaire economie te komen, moet de hele kledingketen op de schop. Wij zijn slechts een deel van de oplossing om de kledingketen circulair te maken. Om grote stappen te maken moet je verder terug in de keten, maar zover is de kledingindustrie nog niet.’
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Les 3. Inzetten van nieuwe technologieën voor meer efficiëntie en meer transparantie in de keten
Het delen van data en kennis binnen de waardeketen is cruciaal voor het slagen van de transitie naar een circulaire economie. Onderhoud, verhuur en reparatie kan bijvoorbeeld allemaal efficiënter via digitale systemen. Het is dan ook belangrijk dat de groothandel inzet op verdere automatisering en investeert in nieuwe technologieën als blockchain, data-analyse en kunstmatige intelligentie (AI). Zo kan met behulp van data-analyse vraag en aanbod beter op elkaar worden afgestemd waardoor overtollige voorraden worden voorkomen. AI kan onder meer helpen bij het voorspellen van trends en het waarderen van tweedehands artikelen. Door alle stappen in de keten in een blockchain vast te leggen ontstaat er meer transparantie in de keten.
Waste2Wear maakt nieuwe textielproducten, zoals tassen en kleding, uit plastic afval. Zo wordt polyester gemaakt van onder meer plastic flesjes en foodbakjes en uit binnenkanten van koelkasten. Oprichtster Monique Maissan ‘Om van plastic een hoogwaardig product te maken heb je kennis en goede machines nodig. Heb je die niet, dan loont het bijna niet om nieuwe producten te maken. Een grote uitdaging in de kledingindustrie is om te zien of iets van gerecycled polyester of van een virgin polyester is gemaakt. Dat kan je niet zien van de buitenkant. Inmiddels bestaat er een certificeringssysteem waaruit dat blijkt, maar daar wordt op grote schaal mee gefraudeerd. Met name omdat een gerecycled product duurder is dan een nieuw product en er nu ook meer aandacht is voor gerecyclede producten. Wij hebben een unieke blockchain ontwikkeld om fraude zoveel mogelijk tegen te gaan. Iedere stap in de supply chain wordt vastgelegd in de blockchain op locatie, datum en bedrijf, plus foto en het gewicht dat is verwerkt. Dit verkleint de kans op fraude. Ook hebben al onze producten een QR-code zodat consumenten kunnen zien hoeveel kilo plastic er is gebruikt om het artikel te maken en waar het is gemaakt. Hiermee willen we consumenten bewuster maken van wat ze kopen.’
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Les 4. Retouren niet meteen afdanken, maar repareren of goedkoper aanbieden.
In Nederland wordt circa 20% van de online fashionaankopen weer geretourneerd, zo blijkt uit ING transactiedata. Consumenten bestellen meerdere maten en modellen en sturen een deel vervolgens weer terug nadat ze hun keuze hebben gemaakt. Een gevolg hiervan is dat de kleding of de verpakking beschadigd raakt en niet meer via de reguliere kanalen kan worden verkocht. Inmiddels hebben verschillende retailers hier oplossingen voor. Zo worden artikelen die beschadigd zijn of waarvan de verpakking ontbreekt door De Bijenkorf voor een lagere prijs verkocht onder de naam tweedekans artikelen. Beschadigde retourartikelen van Bol worden gedoneerd aan kringlooporganisaties, die ze vervolgens waar mogelijk repareren en alsnog verkopen. Wehkamp brengt sinds 2023 verzendkosten van 0,50 cent per pakket in rekening om het aantal retouren te verminderen. Het retourpercentage is hierdoor in een jaar tijd met 14% afgenomen.
Webshop 95percent verkoopt merkschoenen met kleine beschadigingen, de zogenoemde klachtparen. Dit zijn gebruikte schoenen die retour komen bij retailers omdat ze een kleine beschadiging hebben, zoals een hak die loslaat of een rits die kapot is. Oprichter Daan Engelen: ‘Veel schoenenretailers hebben hier interesse in, omdat het duurzamer is dan dat de schoenen naar sorteerbedrijven gaan en vervolgens worden geëxporteerd. We halen de klachtparen op bij de retailers, sorteren ze, herstellen en reinigen de schoenen en bieden ze vervolgens aan in de webshop. Dit werk is moeilijk te standaardiseren omdat het veel unieke producten betreft en daardoor veel handmatig werk betreft. Om het rendabel te maken moeten we het zo veel mogelijk schaalbaar maken. We zijn nu ook aan het kijken wat efficiënter kan. We proberen ook zoveel mogelijk uit te besteden, vooral datgene wat niet tot onze kernactiviteit behoort. Anderen zijn daar beter in.’
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Les 5. Financiële prikkel noodzakelijk om duurzaamheid en hergebruik te stimuleren.
Een belangrijke factor in het succes van circulaire verdienmodellen is een gedragsverandering bij de consument. Zoals gezegd kijkt de consument vooral naar de prijs bij de aankoop van kleding. Het is daarom belangrijk dat ze bewuster worden gemaakt van hun koopgedrag en vervolgens duurzamere kleding kopen. Financiële prikkels kunnen helpen om gebruikte kleding te retourneren, maar dan wel op de juiste manier. Bij veel kledingbedrijven die resale aanbieden, ontvangt de consument een voucher of waardebon, waarmee een nieuw kledingstuk kan worden gekocht. Dit zorgt weliswaar voor meer ingeleverde gebruikte kleding, maar tegelijkertijd wordt hiermee het lineaire model van nieuwe kleding verkopen gestimuleerd. Iets wat allesbehalve duurzaam en circulair is. Op de langere termijn zal dan ook meer moeten worden ingezet op andere maatregelen om consumenten bewuster te maken van hun koopgedrag, bijvoorbeeld door het extra belasten van minder duurzame kleding en het opleggen van invoerheffingen op goedkope kleding vanuit landen buiten Europa.
De missie van MUD Jeans is om de vervuilende mode-industrie te veranderen door jeans op circulaire wijze te produceren. Het merk werd in 2012 door Bert van Son opgericht. ‘In 2012 was circulaire economie nog een toverwoord, dus we hadden destijds veel media-aandacht. De jeans worden voor 47% gemaakt van post-consumer waste (closed loop). Begin 2025 komen we zelfs met een broek die voor 70% bestaat uit oude spijkerbroeken. Meer gaat nog niet, omdat er onvoldoende volume beschikbaar is. Door middel van borg op de spijkerbroeken proberen we alle jeansbroeken terug te krijgen en deze vervolgens weer te recyclen. Ook bestaat de mogelijkheid om jeansbroeken te leasen. Op zich is dit een lastig businessmodel omdat we veel moeten voorfinancieren. Maar ook het retour krijgen van de broeken en het aanbieden van een reparatieservice maakt het ingewikkeld. Als de consument de broek naar ons moet sturen voor reparatie, is dat een hele logistieke reis. Daarom bieden we aan dat ze het ergens lokaal laten repareren, waarna wij de reparatiekosten vergoeden. Binnenkort kan dat ook in onze nieuwe flagshipstore in Amsterdam. In Nederland praten we veel over duurzaamheid, maar het mag niets kosten. Het komt er uiteindelijk dan ook op neer dat virgin productie nog altijd goedkoper is dan wat wij doen, al gaan onze jeans wel langer mee. Daar moeten we de consument bewuster van maken.’
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Auteur
Katinka Jongkind
Met medewerking van
Dirk Mulder - ING Sector Banking
Maurice van Sante - ING Research
Mirjam Bani - ING Research
Met dank aan
Livera - Terry Hommelberg
MUD Jeans - Bert van Son
Oxious Talent Factory - Esther Smit
Waste2Wear - Monique Maissan
Webshop 95percent - Daan Engelen
Luister de podcasts van deze bedrijven via https://www.ing.nl/zakelijk/sector/trade-retail/ing-sector-banking-podcast
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Dirk Mulder","intro":"Sector Banker Trade & Retail","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/0da8293d-d417-49a8-b633-8dedc538decd/Dirk-Mulder","type":"image","width":669,"original":"https://assets.ing.com/m/2872ed6990038e33/original/Dirk-Mulder.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail/dirk-mulder"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Katinka Jongkind","intro":"Econoom Services, Retail & Leisure","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/bd9609da-832a-4b75-8098-50f8d9831d97/Katinka-Jongkind","type":"image","width":263,"original":"https://assets.ing.com/m/5f3dcf4b7e2d354/original/Katinka-Jongkind.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/katinka-jongkind"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Groothandel trekt stijgende lijn in 2026 door","body":"29 januari - De sector groeit in 2026 iets harder dan in 2025. De groeiende Europese en binnenlandse vraag compenseert de vraagdruk vanuit de VS","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/3df74e1d-2d13-4da4-a800-f8d67c2205ec/human-control-3d-rendering-robot","type":"image","width":2508,"original":"https://assets.ing.com/m/6b7b5edc838478ba/original/human-control-3d-rendering-robot.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail/vooruitzicht-groothandel"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over Trade & Retail","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/011e1118-bfe6-483b-a129-c2ab2b348111/Icon-Trade-and-Retail","type":"image","width":236,"original":"https://assets.ing.com/m/3d25eb5d2f3b2004/original/Icon-Trade-and-Retail.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}