In 2030 minimaal 55% CO2-reductie
In dit artikel focussen we ons op de klimaatambities van groothandelsbedrijven. Evenals andere sectoren, staan ze voor de uitdaging om de uitstoot van broeikasgassen de komende jaren fors te verminderen om de gestelde klimaatdoelen te behalen. Zo hebben de EU-lidstaten in de Green Deal met elkaar afgesproken dat de EU in 2030 minimaal 55% minder CO2- uitstoot heeft ten opzichte van 1990. In 2050 wil de EU klimaatneutraal zijn, wat betekent dat er netto geen broeikasgassen meer worden uitgestoten.
CSRD moet zorgen voor meer transparantie
Naast de Green Deal is er sinds 1 januari 2024 ook een nieuwe Europese richtlijn – de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) - van kracht. Volgens deze richtlijn zijn beursgenoteerde bedrijven vanaf boekjaar 2024 verplicht te rapporteren over de impact van de bedrijfsactiviteiten op mens en klimaat. Vanaf boekjaar 2025 geldt deze richtlijn ook voor de grotere niet-beursgenoteerde ondernemingen die voldoen aan bepaalde criteria. Het doel van de richtlijn is om meer transparantie over de duurzaamheidsprestaties van organisaties te creëren. Ook bedrijven die niet aan de criteria voor CSRD voldoen, en dus zelf niet hoeven te rapporteren, krijgen er vanuit de keten mee te maken. In die zin dat ze informatie moeten verschaffen aan leveranciers en afnemers die wel verplicht zijn te rapporteren.
Directe en indirecte CO2-uitstoot in kaart brengen
Om aan de CSRD te voldoen en de door de EU gestelde klimaatdoelen te realiseren moeten groothandelsbedrijven allereerst beginnen met het in kaart brengen van hun CO2-uitstoot en vervolgens op basis hiervan doelen stellen om de uitstoot te verminderen. Er worden binnen de keten drie stromen onderscheiden die broeikasuitstoot genereren:
Verhoudingen tussen scope 1, 2 en 3 verschillen per sector
Het aandeel van de (in)directe broeikasuitstoot (scope 1 & 2) en de externe uitstoot (scope 3) verschilt per sector. Zo heeft bijvoorbeeld de handel, bestaande uit de groot- en detailhandel, met gemiddeld 5%, een relatief lage (in)directe CO2-uitstoot. Dit betreft dan met name de broeikasuitstoot van het hoofdkantoor, distributiecentra en winkels. Circa 95% van de CO2-uitstoot zit elders in de keten (scope 3), zowel bij producenten als bij consumenten. Denk daarbij aan de productie van ingekochte goederen, verpakkingen, transport naar de winkeliers toe en het gebruik van de verkochte goederen door consumenten. Daarentegen ligt de (in)directe uitstoot in de industrie en de transport & logistiek met respectievelijk 75% en 90% fors hoger. Dit betreft in de industrie dan vooral het energieverbruik voor de productie van goederen en bij transport gaat het met name om het energieverbruik en de productie van de eigen transportvloot.
Doel: in 2030 gemiddeld 48% CO2-reductie
Uit een inventarisatie van ING Research onder 25 Nederlandse groothandelsbedrijven blijkt dat de helft van de onderzochte bedrijven concrete klimaatdoelen heeft gepubliceerd. Gemiddeld streven deze bedrijven naar een reductie van 48% van de directe CO2-uitstoot in scope 1 & 2 in 2030. Daarbij zijn er wel grote verschillen in de gestelde doelen, deze variëren van een reductie van 30% tot 60% van de CO2-uitstoot in 2030. Overigens is de doelstelling van 48% CO2-reductie in de groothandel lager dan in de retailsector, waar het doel van de 40 grootste Nederlandse winkelformules is om de directe CO2-uitstoot gemiddeld met 55% te reduceren in 2030. Vooralsnog lijkt het er dan ook op dat de groothandel minder aandacht heeft voor duurzaamheid dan de retail. In het algemeen geldt ook dat duurzaamheid belangrijker wordt naarmate het product in de keten dichterbij de consument komt. Dus bedrijven in de B2C zijn er al meer mee bezig dan bedrijven actief in de B2B.
Scope 3 veelal lastig inzichtelijk te maken
Slechts drie van de 25 onderzochte groothandelsbedrijven hebben een doelstelling voor de CO2-reductie in scope 3 gepubliceerd. De gestelde doelen variëren van 33% tot 50% reductie in 2030. Het lage aantal komt onder meer doordat veel bedrijven nog bezig zijn met een nulmeting van hun eigen uitstoot (scope 1 en 2) voordat ze scope 3 in kaart brengen. Bovendien is dit voor veel groothandelsbedrijven ingewikkeld omdat ze veelal te maken hebben met een uitgebreid assortiment aan producten en met meerdere partijen in de keten. Ook betreft het vaak internationale ketens, waarbij het lang niet altijd duidelijk is wie de toeleveranciers verderop in de keten zijn.
Meer transparantie in de keten noodzakelijk
Eén van de grootste knelpunten bij het in kaart brengen van scope 3 is de vereiste transparantie binnen de keten. In bepaalde sectoren zijn directe leveranciers veelal terughoudend als het gaat om het transparant communiceren over hun directe leveranciers in de keten. Dit uit vrees dat hun afnemers rechtstreeks contact opnemen met de indirecte leveranciers. De groothandelsbedrijven kunnen zelf overigens ook nog stappen zetten op het gebied van transparantie. Als intermediair geven ze niet altijd alles prijs omdat daar juist hun grootste toegevoegde waarde zit. Om tot CO2-reductie in de waardeketen te komen is het daarom van belang dat er onder alle partijen voldoende draagvlak, vertrouwen en samenwerking is om stappen te zetten naar meer transparantie in de keten.
Vooral laagdrempelige duurzaamheidsmaatregelen doorvoeren
Uit recent ING-onderzoek onder Nederlandse bedrijven (met ten minste 50 werknemers) blijkt dat bedrijven als eerste vooral laagdrempelige duurzaamheidsmaatregelen doorvoeren die een korte terugverdientijd hebben. Groothandelsbedrijven vormen hierop geen uitzondering. Energiebesparende maatregelen die worden genomen zijn onder meer het overstappen naar groene energie, plaatsing van zonnepanelen, met airco’s verwarmen in plaats van verwarmingssystemen, led-verlichting, het plaatsen van meters om het energieverbruik te monitoren en elektrificatie van het eigen wagenpark. Andere duurzame en kostenbesparende maatregelen zijn onder meer afvalreductie en plasticbesparing.
Rendement boven duurzaamheid
De vervolgstappen op het gebied van verduurzaming zijn ingewikkelder en vereisen ook vaak forse investeringen voor de langere termijn. Ingrijpende maatregelen op het gebied van duurzaamheid, zoals overstappen op een duurzamer productieproces, het stopzetten van niet-duurzame activiteiten of afscheid nemen van leveranciers die niet duurzaam zijn, worden dan ook nog slechts door weinig bedrijven genomen. Uit de interviews met groothandelsbedrijven blijkt dat de prijs en het rendement bij veel bedrijven toch nog vaak doorslaggevende factoren zijn voor het doen van duurzame investeringen.
"Om op een verantwoordelijke manier duurzaam te ondernemen streven we zoveel mogelijk naar duurzaam & rendabel. Onze handelsproducten moeten wel concurrerend geprijsd kunnen blijven voor onze klanten."
Hoenderdaal Fasteners, Bart Veldhuizen
Behoefte aan subsidies en een gelijk speelveld
Veel groothandelsbedrijven voeren pas duurzaamheidsmaatregelen door als ze ook wat opleveren. In de keten zijn lang niet alle bedrijven bereid meer te betalen voor een duurzamere variant. In veel sectoren draait het nog altijd om de laagste prijs. Om de duurzaamheidstransitie tot een succes te maken is daarom volgens bedrijven vooral behoefte aan een stimulerend subsidiebeleid. Al blijkt in de praktijk dat het opleggen van heffingen vaak beter werkt om gestelde doelen te realiseren. Daarnaast moet uniforme wetgeving in Europa zorgen voor een gelijk speelveld. Zeker gezien het internationale karakter van de keten in de groothandel. De invoering van CSRD en CBAM (zie box) is wat dat betreft een goed begin om bedrijven in beweging te krijgen en te zorgen voor een gelijk speelveld. Ook is een betrouwbaar overheidsbeleid belangrijk. Het gebeurt nu nog te vaak dat de regels en subsidies tussentijds worden gewijzigd.
"Er is nu veelal sprake van een ongelijk speelveld op het gebied van transport. Een deel rijdt op diesel, een andere deel al met elektrische vrachtwagens. Om deze transitie versneld door te zetten is daarom wetgeving nodig."
Bidfood - Dick Slootweg
"Als je in de toekomst jouw producten, die buiten de EU zijn gemaakt, minder duurzaam zijn dan de norm, dan worden deze duurder door de CBAM-heffing. Daarmee gaat duurzamer laten produceren uiteindelijk wel lonen en in dat opzicht helpt CBAM ons om in de toekomst duurzamer in te kopen en daar wat van te vinden in gesprekken met onze leveranciers."
Hoenderdaal Fasteners, Bart Veldhuizen
De afkorting CBAM - carbon border adjustment mechanism - is een heffing op bepaalde grondstoffen en producten die van buiten de EU komen en gebaseerd op de CO2-uitstoot in het productieproces. Hierdoor worden bepaalde producten van buiten de EU duurder, wat zorgt voor een gelijk speelveld. Dit moet voorkomen dat producenten hun productie in de EU verplaatsen naar landen buiten de EU, waar minder strenge wetgeving op het gebied van CO2-uitstoot geldt. De CBAM geldt voor cement, elektriciteit, meststoffen, gietijzer, ijzer, staal, aluminium en waterstof. De heffing wordt per 1 januari 2026 ingevoerd.
Bron: CBS Internationaliseringsmonitor 2023-II
"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Maatregelen voor CO2-reductie in de keten"},{"componentType":"accordion"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Maatregelen nodig op verschillende onderdelen in de keten
Wanneer scope 3 zoveel mogelijk inzichtelijk is gemaakt en er doelen met betrekking tot CO2-reductie zijn gesteld, kunnen groothandelsbedrijven focussen op de mogelijke maatregelen die voor reductie zorgen. In de groothandel kan de meeste impact van CO2-reductie in scope 3 worden gemaakt bij:
1. Een duurzamer assortiment aanbieden
Het delven van grondstoffen en het maken van de producten die door de groothandel worden ingekocht zorgen voor de grootste CO2-uitstoot binnen de keten. Door het assortiment te vergroenen kan de uitstoot omlaag worden gebracht. Groothandelsbedrijven kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Voor een aantal sectoren geldt dat vanaf de styling of ontwerpfase. Dit kan bijvoorbeeld door te kiezen voor duurzamere stoffen voor kleding en meubels. Deze zijn niet alleen beter recyclebaar, maar zijn ook bij de teelt beter voor het milieu. Ook in de bouw kan meer gebruik worden gemaakt van duurzamere materialen, zoals bio-based. In de technische groothandel kunnen organische coatings worden gebruikt en in het food-assortiment kunnen meer plantaardige producten worden opgenomen. Daarnaast kunnen plastic producten zoveel mogelijk worden vervangen door duurzamere alternatieven. Overigens geven groothandelsbedrijven aan dat verduurzaming van het assortiment alleen kans van slagen heeft als het ook rendabel is.
"Onze bevestigingsmiddelen zijn van staal gemaakt, dat kan je niet zo makkelijk verduurzamen. We kijken daarom niet alleen naar duurzaamheid bij de productie, maar ook bij het gebruik en de levensduur van een product. Zo kan je onze producten gebruiken in de houtbouw, wat duurzamer is dan andere vormen van bouw. Op die manier bieden onze producten wel een oplossing voor verduurzaming in de totale keten."
Hoenderdaal Fasteners, Bart Veldhuizen
"In de voedingsindustrie worden om hygiënische redenen veel handschoenen voor eenmalig gebruik ingezet, zoals geïmporteerde katoenen onderhandschoenen. In Nederland hebben we partijen gevonden die katoen inzamelen en hier weer nieuwe katoenen onderhandschoenen van kunnen maken. Wat dus een volledig circulaire productie is. Deze katoenen onderhandschoenen kosten echter bijna drie keer zoveel als de geïmporteerde exemplaren. Dus zolang er geen extra regelgeving komt, werkt dit nog niet."
Brilliant Group, Marc Rosendahl
"We laten de CO2-uitstoot per product aan onze afnemers zien. Daardoor verkrijgen ze inzicht in wat de broeikasuitstoot is van hun assortimentskeuze. Door het productassortiment aan te passen, kan je de uitstoot verlagen. We bieden voor bijna alle producten een duurzamer alternatief."
Bidfood, Dick Slootweg
2. In 2030 moeten alle verpakkingen herbruikbaar of recyclebaar zijn
Verpakkingen spelen een belangrijke rol bij de reductie van de CO2-uitstoot. Eind 2022 kwam de Europese Commissie met een nieuw wetsvoorstel voor verpakkingen, de zogenoemde Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR). Het doel van de wet is dat het leidt tot minder verpakkingsafval, meer hergebruik, meer recycling en meer gebruik van gerecycled materiaal. Uiteindelijk moeten in 2030 alle verpakkingen herbruikbaar of recyclebaar zijn.
Voor groothandelsbedrijven betekent dit dat ze op zoek moeten naar duurzame alternatieven, zoals verpakkingen van mono-materialen en herbruikbare of statiegeld verpakkingen. Om de stroom verpakkingsafval te reduceren kan efficiënter worden verpakt, zodat zo min mogelijk lucht wordt vervoerd en verpakkingen zo klein en licht mogelijk worden gehouden. In veel gevallen ligt de prijs wel 15% tot 30% hoger als het een duurzamere verpakking betreft. Lang niet alle bedrijven zijn bereid dit te betalen. Dit hangt ook samen met de positie in de keten, of het een B2B of B2C is. Een retailer is bijvoorbeeld afhankelijker van het sentiment van de consument, die zal eerder kiezen voor een duurzamere verpakking, ook al is deze duurder. In dit geval kan wetgeving zorgen voor een gelijk speelveld, waarbij alle bedrijven overstappen op de duurzamere variant.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""Onze bevestigingsmiddelen zijn laagwaardig en zwaar. Daardoor zit een groot deel van de kosten in het transport. We hebben een slim en modulair verpakkingssysteem, zodat we zo efficiënt mogelijk door de hele keten heen kunnen transporteren en we zo min mogelijk lucht verplaatsen. Dat is zowel duurzaam als kostenbesparend. Op deze manier kunnen we met homogene producten, zoals bouten en moeren, in de markt concurrerend zijn op prijs."
Hoenderdaal Fasteners, Bart Veldhuizen
"Onze hygiëne disposables zoals haarnetjes worden nu vacuüm gezogen, zodat we kleinere verpakkingen kunnen gebruiken. Maar voor een deel van onze producten geldt dat er nog geen alternatieven zijn omdat we te maken hebben met strenge hygiëne- en voedselveiligheidseisen voor de producten."
Brilliant Group, Marc Rosendahl
"In principe kunnen we alle verpakkingsmaterialen leveren zonder PFAS, maar dat is wel iets duurder. Dat kunnen we eigenlijk alleen doorvoeren als er wetgeving is, zodat ook onze concurrenten dit moeten doen. Zo niet, dan ontstaat er een ongelijk speelveld."
Bidfood, Dick Slootweg
3. Minder uitstoot door dichterbij in te kopen
Op het gebied van transport zijn verschillende maatregelen mogelijk om de milieu-impact te reduceren. Eén van de maatregelen betreft een verschuiving van de inkoop en/of de productie. Door dichterbij in te kopen en/of te produceren zijn minder transportkilometers nodig en is er ook meer zicht op de keten. Een nadeel is echter dat lang niet alle producten in Europa kunnen worden geproduceerd of ingekocht, onder meer vanwege de lagere loonkosten in andere delen van de wereld, het ontbreken van de juiste infrastructuur en/of kennis en onvoldoende productiecapaciteit.
Elektrificatie van het goederenvervoer stokt
Andere maatregelen voor vermindering van de CO2-uitstoot op het gebied van transport zijn onder meer:
Maar ook bij deze maatregelen lopen bedrijven tegen uitdagingen aan. Zo is bijvoorbeeld elektrisch vrachtwagenvervoer in Europa nog niet echt mogelijk vanwege de relatief grote afstanden. Daarnaast is elektrificatie van het goederenvervoer in Nederland een probleem vanwege de netcongestie. Doordat elektriciteitsnetwerken overbelast zijn, kunnen de wagens niet altijd en overal worden opgeladen. Dit leidt ertoe dat bedrijven nog niet vol investeren in de elektrificatie van het transport, zeker gezien de relatief hoge aanschafkosten die hiermee zijn gemoeid.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""Voor transport van containers geldt dat de CO2-uitstoot significant lager blijkt te zijn als containers per trein worden vervoerd in plaats van per schip. Wij kiezen dan ook steeds vaker voor deze duurdere optie, niet alleen vanwege aanhoudende spanningen in het Suez-kanaal, maar ook omdat het duurzamer is."
Brilliant Group, Marc Rosendahl
"}},{"componentType":"highlight","title":"Bidfood - Minder vervoersbewegingen door krachten te bundelen","richBody":{"value":"
Bidfood is een groothandel voor de horeca. "We kunnen de CO2-uitstoot bij transport aan klanten reduceren door minder bezoeken per klant", aldus algemeen directeur Dick Slootweg. "Eén restaurant heeft gemiddeld 20 vrachtwagens per dag die komen leveren. We kunnen het aantal vrachtwagenbewegingen in de stad reduceren door vracht te bundelen. Door met centrale vrachtwagens te rijden kan je dat bundelen, maar dat geldt eigenlijk alleen voor droge producten. Voor verse producten is dit moeilijker omdat ieder product specifieke vervoerseisen heeft, zoals koelen, vriezen etc."
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Conclusie: Duurzaamheidsbeleid is hét businessmodel van de toekomst"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Eerlijke prijs vaak nog een brug te ver
Groothandelsbedrijven hebben op het gebied van de klimaattransitie nog veel werk te verzetten om de door de EU gestelde doelen te behalen. Veel groothandelsbedrijven voeren alleen duurzaamheidsmaatregelen door vanwege regelgeving en als deze ook wat opleveren. De hogere kosten van duurzaamheidsbeleid zijn tot nu toe moeilijk door te berekenen in de keten. In verschillende sectoren zijn afnemers vaak niet vrijwillig bereid meer te betalen voor duurzamere producten en kiezen dan toch vaak voor de goedkopere, en minder duurzame, variant. Dit hangt ook deels samen met de positie in de keten. Naarmate een product in de vervolgstap in de keten dichter bij de consument komt, wordt duurzaamheid belangrijker en zijn bedrijven meer bereid een hogere prijs te betalen. Bedrijven in de B2C zijn dan ook in het algemeen drukker bezig met duurzaamheidsbeleid dan bedrijven in de B2B.
Positie in de keten verstevigen
Duurzaamheid biedt groothandelsbedrijven juist ook nieuwe kansen. Dankzij hun positie als distributeur in de keten kunnen ze nieuwe diensten aanbieden die bedrijven in de keten ontzorgen en op weg helpen om duurzamer te worden. Denk daarbij aan het aanbieden van onderhoud aan apparatuur voor een langere levensduur, het ontwikkelen van een duurzamere productlijn of het geven van adviezen op het gebied van verduurzaming. Op deze manier kunnen ze meer toegevoegde waarde leveren en zodoende hun positie in de keten verstevigen. Uit de analyse blijkt echter dat ze zich daar nog onvoldoende van bewust zijn en er daardoor ook nog niet erg mee bezig zijn. Uiteindelijk is samenwerking, transparantie én de wil tot verandering hard nodig om binnen de keten verdere stappen te zetten op het gebied van duurzaamheid.
"We gaan naar bedrijven toe om hygiënescans te maken om te kijken wat beter kan. Dat willen we ook op het gebied van afvalmanagement gaan doen. Daar zit onze toegevoegde waarde en het levert bedrijven vaak ook nog kostenvoordelen op."
Brilliant Group, Marc Rosendahl
"}},{"componentType":"highlight","title":"Vivochem - Chemie kan juist ook een oplossing zijn voor duurzaamheid","richBody":{"value":"
Vivochem is een groothandel in chemische grondstoffen. "Om alle chemie duurzaam te maken is een uitdaging en kost tijd, maar de industrie is goed op weg", aldus algemeen directeur Ronald IJzer. "Tegelijkertijd heb je chemie ook nodig om duurzamer te worden. Schoon water gaat niet lukken zonder chemie, mobiliteit ook niet. Twee jaar geleden heeft ons moederbedrijf BÜFA een minderheidsaandeel verworven in Ferr-Tech, een scale-up uit Meppel en vorig jaar winnaar van de KvK innovatie top 100. Zij hebben een duurzaam proces ontwikkeld dat het mogelijk maakt om afvalwater te zuiveren, waardoor bijvoorbeeld hergebruik van water in de industrie mogelijk wordt. Wereldwijd wordt circa 97% van het productiewater niet hergebruikt. Door afvalwater te zuiveren willen we daar verandering in brengen. Voorheen verkochten we alleen chemicaliën, nu verkopen we ook schoon water, waarmee we bedrijven ontzorgen."
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Auteur
Katinka Jongkind
Met medewerking van
Dirk Mulder - ING Sector Banking
Maurice van Sante - ING Research
Met dank aan
Bidfood - Dick Slootweg & Carline Hey
Brilliant Group - Marc Rosendahl
Fabienne Chapot - Geertje van Bavel
Hoenderdaal Fasteners - Bart Veldhuizen
Topa - Hein Stevens
Vivochem - Ronald IJzer
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Dirk Mulder","intro":"Sector Banker Trade & Retail","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/0da8293d-d417-49a8-b633-8dedc538decd/Dirk-Mulder","type":"image","width":669,"original":"https://assets.ing.com/m/2872ed6990038e33/original/Dirk-Mulder.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail/dirk-mulder"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Katinka Jongkind","intro":"Econoom Services, Retail & Leisure","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/bd9609da-832a-4b75-8098-50f8d9831d97/Katinka-Jongkind","type":"image","width":263,"original":"https://assets.ing.com/m/5f3dcf4b7e2d354/original/Katinka-Jongkind.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/katinka-jongkind"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Groothandel trekt stijgende lijn in 2026 door","body":"29 januari - De sector groeit in 2026 iets harder dan in 2025. De groeiende Europese en binnenlandse vraag compenseert de vraagdruk vanuit de VS","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/3df74e1d-2d13-4da4-a800-f8d67c2205ec/human-control-3d-rendering-robot","type":"image","width":2508,"original":"https://assets.ing.com/m/6b7b5edc838478ba/original/human-control-3d-rendering-robot.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail/vooruitzicht-groothandel"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over Trade & Retail","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/011e1118-bfe6-483b-a129-c2ab2b348111/Icon-Trade-and-Retail","type":"image","width":236,"original":"https://assets.ing.com/m/3d25eb5d2f3b2004/original/Icon-Trade-and-Retail.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}