Fusies en overnames bijna verdubbeld
Evenals in andere dienstverlenende sectoren, zoals de ICT en de flexbranche, is er onder specialistische zakelijke dienstverleners, bestaande uit onder meer advocaten, accountants en consultants, een consolidatieslag gaande. Zo waren er in de accountancysector in 2022 rond de 150 fusies en overnames, bijna een verdubbeling ten opzichte van vijf jaar eerder in 2017. Hetzelfde geldt voor de consultancy, waar het aantal overnames eveneens bijna verdubbelde van 330 in 2017 naar 645 in 2022.
Consolidatie nodig voor groei
Een drietal factoren zijn aanleiding voor de huidige consolidatieslag onder deze specialistische zakelijke dienstverleners:
1. Opvolgingsproblematiek
De specialistische dienstverlening is een sector die bovengemiddeld snel vergrijst. Slechts iets meer dan een kwart van de accountants en circa een derde van de consultants was in 2021 jonger dan 45 jaar. Daarmee lag het aandeel jonge ondernemers (tot 45 jaar) fors onder het Nederlandse gemiddelde van 45%. Daarentegen was in 2021 bijna één op de vijf accountants, advocaten of notarissen 65 jaar of ouder. Voor het Nederlandse bedrijfsleven gold dit in 2021 gemiddeld voor één op de tien ondernemers. Naar verwachting leidt de vergrijzing de komende jaren tot een verkoopgolf van adviesbureaus, accountants- en advocatenkantoren.
2. Personeelsschaarste
De extreem krappe arbeidsmarkt leidt zowel bij accountants als bij consultants voor personeelstekorten. Tegelijkertijd kampt de accountancysector met uitstroom van personeel omdat ze de werkdruk te hoog vinden en/of de werkzaamheden niet langer interessant vinden vanwege striktere regelgeving. Bij circa de helft van de accountants en consultants zorgt het tekort aan personeel voor een rem op de groei. Aangezien werknemers de belangrijkste asset zijn in de specialistische zakelijke dienstverlening zijn in de huidige krappe arbeidsmarkt overnames vrijwel de enige mogelijkheid voor groei. Naarmate een bedrijf groter wordt, biedt het doorgaans ook betere interne doorgroeimogelijkheden en ontwikkelkansen voor werknemers, waardoor het bovendien eenvoudiger is om nieuw talent aan te trekken.
3. Schaalvergroting noodzakelijk
Binnen de accountancy is schaalvergroting nodig om te kunnen blijven investeren in de kwaliteit, verbetering en verbreding van de dienstverlening. Nieuwe ontwikkelingen, zoals data-analyse en strengere regelgeving, vereisen dat accountantskantoren grootschalige investeringen in digitalisering doen. Bovendien kan door zoveel mogelijk van de routinematige werkzaamheden te automatiseren slimmer en efficiënter worden gewerkt, wat nodig is gezien het structurele personeelstekort. Dergelijke investeringen zijn alleen rendabel vanaf een bepaalde omvang. Om de continuïteit van accountantskantoren te waarborgen is derhalve schaal nodig.
De gouden eeuw van transformaties
Ook in de consultancy is schaal belangrijk, niet alleen om personeel aan te trekken, maar ook om in de toekomst toegevoegde waarde te leveren. Gezien alle transities waar bedrijven zich in bevinden – duurzaamheid, digitalisering, energie - komt er vanuit bedrijven meer vraag naar een bredere dienstverlening. Bovendien gaan bedrijven bij voorkeur in zee met een beperkt aantal partijen die ervaring hebben met grote transformatieprojecten. Daarnaast bieden nieuwe technologieën als kunstmatige intelligentie en data-analyse meer mogelijkheden voor de adviespraktijk. Ook hier geldt dat dergelijke investeringen pas rendabel zijn vanaf een bepaalde omvang.
Intrede private equity
Met name de noodzaak tot schaalvergroting, bij zowel consultants als accountants, trekt de belangstelling van private equity investeerders. Zo nam investeringsmaatschappij Waterland in het najaar van 2022 een belang in accountantskantoor De Jong & Laan, terwijl Brouwers Accountants & Adviseurs het eerste Nederlandse kantoor werd dat zich aansloot bij PIA Group, dat ondersteund wordt door de Belgische investeringsgroep Baltisse. In de consultancy is private equity al langere tijd actief, zoals de deelname van investeerder Waterland in adviesbureau First Consulting, investeerder Gilde Equity Management in zakelijk dienstverlener Eiffel en de combinatie van Blinklane met investeerder Auctus Capital Partners.
Waardecreatie via buy-and-buildstrategie
De huidige interesse van private equity investeerders voor accountantskantoren en adviesbureaus, is tweeledig. Enerzijds bieden de kantoren een aantrekkelijk verdienpotentieel voor investeerders door middel van een buy-and-buildstrategie, waarbij via overnames waarde wordt gecreëerd. Anderzijds hebben accountantskantoren en adviespraktijken behoefte aan kapitaal voor het doen van overnames en grootschalige investeringen in digitalisering, om daarmee de continuïteit van de organisatie te waarborgen.
Stabiele inkomensstromen en .....
De interesse van private equity-investeerders voor de Nederlandse dienstverleners komt mede door de stabiele en voorspelbare aard van de business. Dit geldt met name voor de accountancy, waar vaak een langdurige relatie met de klant wordt aangegaan. De omzetgroei bij accountantskantoren lag de afgelopen jaren gemiddeld rond de 6%. Zelfs in coronajaar 2020 wist de sector nog 2% omzetgroei te realiseren. Consultants hebben al langere tijd de wind in de zeilen met een gemiddelde omzetgroei van 10% in de afgelopen vijf jaar. Ondanks een naar verwachting lagere economische groei dit jaar, blijven de vooruitzichten voor zowel accountants als consultants positief. Voor accountantskantoren wordt dit jaar een omzetgroei van 8% verwacht. Aangezien consultants gevoeliger zijn voor economische schokken dan accountantskantoren, zal door de lagere economische groei de vraag naar adviesdiensten dit jaar enigszins afnemen. Al is de gevoeligheid door de verschillende transformaties, waarbij consultants worden ingehuurd voor advies, tegenwoordig minder groot dan een aantal jaren geleden.
.... een aantrekkelijke winstgevendheid
Naast een stabiele inkomstenstroom is het vooral de goede winstgevendheid, van zowel accountantskantoren als consultants, die de aandacht van investeerders trekt. In de accountancy lag de winstmarge in de periode 2018-2021 gemiddeld rond de 22%, bij consultants was dit zelfs gemiddeld 30%. Het verschil in winstmarge laat zien dat er vooral op het gebied van advies bij accountants nog potentieel is voor verbetering van de winstmarges. Enerzijds door efficiencyslagen, zoals het optimaliseren en digitaliseren van de bedrijfsprocessen. Anderzijds door dienstverlening met een hogere toegevoegde waarde aan te bieden, zoals advisering omtrent complexere vraagstukken.
Alternatief voor het partnermodel
Hét grote voordeel van private equity is dat er geld beschikbaar komt voor groei, onder meer door overnames van andere kantoren en verbreding van de dienstverlening. Naast het beschikbaar stellen van kapitaal, brengen private equity investeerders ook veel kennis van zaken in op het gebied van fusies & overnames. Verder zorgen investeringen in digitalisering voor efficiencyvoordelen, waardoor bijvoorbeeld de arbeidsproductiviteit omhoog gaat. Zo kan er in de structureel krappe arbeidsmarkt met minder mensen meer werk worden gedaan. Ten slotte biedt private equity een oplossing voor de opvolgingsproblematiek, als alternatief voor het traditionele partnermodel. Opvolging bij bedrijven met een partnerstructuur wordt steeds lastiger, onder meer omdat meer jongeren niet langer partner willen worden of het ze aan voldoende financiële middelen ontbreekt om zich als partner in te kopen. Dankzij private equity ontvangen de partners een beloning voor wat ze hebben opgebouwd. Tegelijkertijd kunnen jongere werknemers eerder meedelen in een eventuele waardegroei dan bij een traditioneel partnermodel. Hierdoor kan talentvol personeel worden aangetrokken en behouden.
Kwaliteit dienstverlening onder druk
Er kleven echter ook nadelen aan private equity. Zo staan private investeerders, uitzonderingen daargelaten, doorgaans bekend om hun korte termijnvisie. De strategie is om, naast groei door overnames, flink in de kosten te snijden, zodat het bedrijf na ongeveer vijf tot zeven jaar met winst kan worden doorverkocht. Zoals de AFM eerder dit jaar al stelde kan de focus van investeerders op omzet- en winstgroei ten koste gaan van de kwaliteit van de dienstverlening. Verder moet de arbeidsproductiviteit omhoog om kosten te besparen. Maar aangezien medewerkers het grootste kapitaal binnen een accountantsorganisatie zijn, ligt er een risico dat medewerkers vertrekken als het ze niet bevalt, zeker in de huidige krappe arbeidsmarkt.
Aantrekkelijk verdienpotentieel
De belangrijkste vraag bij private equity is hoe investeerders meerwaarde verwachten te creëren bij de overgenomen bedrijven, zodat deze na een aantal jaren tegen een hogere prijs kunnen worden doorverkocht? Specialistische zakelijke dienstverleners bieden wat dat betreft een aantrekkelijk verdienpotentieel:
1. Waardecreatie door buy-and-buildstrategie
Private equity investeerders creëren vooral waarde door een buy-and-build-strategie, waarbij meerdere bedrijven worden overgenomen. Hoe groter het nieuwe bedrijf wordt, hoe hoger de overnamefactor (multiple arbitrage) is die een bedrijf of investeerder bereid is te betalen.
2. Synergievoordelen door centralisering van HR en IT
Door bepaalde diensten, zoals IT, HR, administratie en marketing te centraliseren, worden schaalvoordelen en kostenbesparingen gerealiseerd, wat uiteindelijk zorgt voor waardevermeerdering.
3. Hoogwaardig advies wordt duur betaald
Investeringen in nieuwe technologieën, zoals data-analyse en kunstmatige intelligentie, maken het mogelijk om de dienstverlening te verbreden en zodoende de marktpositie te verbeteren. Door ontwikkelingen als de huidige energietransitie, digitalisering en cybersecurity hebben klanten meer behoefte aan advies en ondersteuning bij deze transformaties. Denk bijvoorbeeld aan het leveren van meer data-gedreven sectorkennis of op maat gemaakte adviesdiensten op basis van data-analyse. Daarmee leveren dienstverleners meer toegevoegde waarde, waar de klant ook bereid is meer voor te betalen.
Financiële prikkel om te innoveren ontbreekt
De toetreding van private equity investeerders in de accountancy zorgt voor verandering in de sector. Om waarde te creëren zullen private equity partijen fors inzetten op digitalisering aangezien daar de meeste toegevoegde waarde kan worden gecreëerd. De sector zelf heeft dit de afgelopen jaren grotendeels nagelaten. Investeringen in digitalisering, zodat meer datagedreven kan worden gewerkt, had en heeft bij de meeste zakelijke dienstverleners vooralsnog geen prioriteit. Uit eerder ING-onderzoek is gebleken dat de meeste accountantskantoren achterlopen op het gebied van innovatie omdat de financiële prikkel om te innoveren ontbreekt. Er is immers voldoende werk en het rendement is nog steeds goed. Hetzelfde geldt voor consultants. Zo lang er voldoende uren worden gemaakt en het jaar winstgevend wordt afgesloten is het goed. Ook is er tot nu toe in de sector nog weinig concurrentie van disruptieve verdienmodellen van nieuwe toetreders. Al worden meer en meer technologiebedrijven wel dominanter, met name op het terrein van adviesdiensten.
Partnermodel houdt vernieuwing tegen
Het partnermodel vormt eveneens een beperkende factor voor vernieuwing in de sector. In het traditionele partnermodel lopen de geldstromen, zijnde de winst, vaak naar de top in plaats van dat het in het bedrijf wordt geïnvesteerd voor innovatie. Bovendien leiden investeringen in innovatie mogelijk tot wrijving tussen jongere partners, die willen investeren in toekomstige groei, en (bijna) uittredende partners die voor winstmaximalisatie van het eigen belang gaan. Immers, voor partners die vlak voor hun uittreding zitten vertalen deze investeringen zich op korte termijn niet direct terug in hogere winstuitkeringen. Zij hebben daar dus weinig tot geen belang bij.
Consolidatieslag houdt voorlopig aan
Gezien het aantrekkelijke verdienpotentieel voor investeerders en het structurele personeelstekort is de verwachting dat de consolidatieslag zowel in de accountancy als in de consultancy voorlopig aanhoudt. Naast overnames door bestaande accountantskantoren en adviesbureaus, is de verwachting dat verschillende private equity partijen de komende jaren eveneens in overnames investeren. Zolang de rendementen hoog genoeg zijn, hoeft een oplopende rente in de huidige markt daarbij geen groot probleem te zijn. Voorlopig is er nog voldoende ruimte voor het doen van overnames. Naast de Big 4 en een aantal andere grotere kantoren is de markt voor consultants en accountantskantoren, met relatief veel zzp’ers en/of kleinere kantoren, nog altijd zeer versnipperd.
Niet alle bedrijven geschikt voor private equity
Overigens zijn lang niet alle bedrijven even aantrekkelijk voor private equity partijen om in te investeren, al verschillen de criteria per branche. Voor investeerders in accountantskantoren geldt dat er in principe twee doelgroepen interessant zijn:
1. Middelgrote accountantskantoren die de lucratieve adviestak verder kunnen uitbouwen.
2. Kleinere accountantskantoren die zich richten op de samenstelpraktijk, waar jaarrekeningen voor het kleinere mkb worden opgesteld. Hier valt veel efficiencywinst te behalen door veel routinematige werkzaamheden te automatiseren.
Daarbij liggen er met name mogelijkheden voor kantoren met een relatief jonge directie en voor kantoren die op zoek zijn naar opvolging. Bij de ‘jonge’ kantoren is de continuïteit gewaarborgd, terwijl bij de kantoren met de oudere partners de partners kunnen worden uitgekocht en er vervolgens een alternatief beloningsmodel kan worden ingevoerd. Zogenoemde probleemkantoren – die bijvoorbeeld kampen met capaciteitsproblemen – lenen zich in eerste instantie minder voor een buy-and-build-strategie.
Vooral snelle groeiers interessant
In de consultancy zijn andere criteria van belang. De groeipotentie, ontwikkeling en dienstenaanbod van een bedrijf zijn voor investeerders in advieskantoren belangrijker dan de omvang. De ontwikkelingen in de adviesmarkt gaan snel, dus bedrijven die snel groeien doen iets goed en zijn derhalve interessant om over te nemen. Dat kan een adviesbedrijf zijn dat is gespecialiseerd in een bepaalde technologie of in een bepaalde sector, of een bedrijf dat juist een brede dienstverlening aanbiedt. Daarbij wordt ook gekeken naar de kwaliteit van het management en het personeel. Doorgaans zijn adviesbedrijven die moeten worden geherstructureerd in eerste instantie minder interessant voor investeerders, al hangt dat mede af van de gekozen strategie.
Private equity als katalysator voor verandering
Private equity kan voor vernieuwing zorgen in de sector. Zij hebben de financiële slagkracht en de benodigde kennis en kunde om veranderingen binnen de accountancy en consultancy versneld door te voeren. In de accountancy is vooral de adviestak interessant voor private investeerders. Naar verwachting wordt daarom in de accountancy vol ingezet op digitalisering, daar waar de sector zelf in de afgelopen jaren vooralsnog weinig innoverend vermogen heeft getoond. Veel bedrijfsprocessen kunnen met behulp van digitalisering worden geoptimaliseerd, zodat efficiënter kan worden gewerkt. Tegelijkertijd kan hierdoor de kwaliteit van de dienstverlening worden verbeterd. De toegevoegde waarde van accountants komt dan meer te liggen in het geven van hoogwaardig advies aan klanten voor de complexere vraagstukken. Daarmee transformeert de rol van accountant van het controleren van de cijfers meer naar die van begeleiding en advies.
Verbreding dienstenaanbod door overnames
In de consultancy ligt de toekomst vooral in een verbreding van het dienstenaanbod, zoals aanvullende diensten op het gebied van duurzaamheid, digitale transformatie, IT-ondersteuning en datagedreven werken. Dit gaat het snelst door middel van door private equity gefinancierde overnames. Dankzij hun financiële slagkracht kunnen in korte tijd meerdere bedrijven worden overgenomen. Door het aanbieden van een full-service dienstenpakket, waarmee diensten op verschillende terreinen kunnen worden geleverd, verschuift het verdienmodel in de consultancy van korte projecten naar langduriger relaties met klanten.
Met dank van:
Crowe Foederer – Johan Daams
Kroese Wevers – Eric Hutten
PIA Nederland – Ewout Brouwers
Baltisse/PIA België – Benjamin Biesmans
Highberg Group – Han Driessen
Auteur:
Katinka Jongkind, ING Research, katinka.jongkind@ing.com
Met medewerking van:
Sjuk Akkerman, ING Sector Banking, sjuk.akkerman@ing.com
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Licht hogere groei voor accountantsdiensten in 2026","body":"4 februari - De accountancysector kan in 2026 opnieuw rekenen op groei. De tarieven stijgen naar verwachting voor het vijfde jaar op rij met ten minste 4%. Voor verdere groei moeten kantoren investeren in digitalisering en AI.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7b2bd451-1fbb-412d-b6d0-1c45412a8ee8/payment-account-1920","type":"image","width":1920,"original":"https://assets.ing.com/m/49acc6802ee533cd/original/payment-account-1920.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/services/vooruitzichten-accountantskantoren"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Stabiele groei in vraag naar zakelijke diensten in 2026","body":"4 februari - De vraag naar zakelijke diensten groeit dit jaar naar verwachting met 2%. De groei blijft beperkt door aanhoudende onzekerheid in de markt. De structureel krappe arbeidsmarkt blijft een uitdaging voor de sector en zet bij veel zakelijke dienstverleners een rem op de groei.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/68e6f858-f6f0-4bda-80b0-a2ed0d51f82d/Co-workers-at-office","type":"image","width":4896,"altTextEN":"\"\"","altTextNL":"\"\"","altTextFR":"\"\"","altTextDE":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/5d6b127ccd9dc224/original/Co-workers-at-office.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/services/vooruitzichten-zakelijke-dienstverlening"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}