Nieuwe kabinetsformatie van invloed op vooruitzicht
Het einde van de kabinetsformatie lijkt in zicht. Eind januari presenteerde het verwachte minderheidskabinet - bestaande uit D66, CDA en VVD - hun coalitieakkoord. Dit akkoord is van invloed op de personeelsontwikkeling binnen de overheid en onderwijssector.
Gematigde groei in 2026 en 2027
We gaan uit van een gematigd groeipad voor de publieke sector in 2026 en 2027. De toegenomen bezuinigingsdruk van het demissionaire kabinet-Schoof remt de groei van het personeelsbestand van de overheid en onderwijssector af. Het verminderen van bestaande personeelstekorten en uitvoeren van grote maatschappelijke opgaven, zoals de hervorming van het belastingstelsel en ouderenzorg, zorgen naar verwachting voor een hoger arbeidsvolume bij de overheid. In het onderwijs gaan we uit van stabilisatie, mede als gevolg van lagere leerling- en studentenaantallen. Vooralsnog hanteren we voor 2026 een groeiverwachting van 1,5% voor de overheid en 0,0% voor de onderwijssector. In 2027 verwachten we weer gematigde groei in het onderwijs. Hieronder lichten we de belangrijkste uitgangspunten van deze verwachtingen toe.
Rijksoverheid en gemeenten bewegen zich in een omgeving met toenemende financiële druk en een krappe arbeidsmarkt. Toch vraagt de uitvoering van geplande investeringsopgaven en hervormingen op korte termijn om meer capaciteit.
Toegenomen bezuinigingsdruk bij het Rijk…
De druk om het personeelsbestand bij het Rijk en op gemeentelijk niveau te verlagen is afgelopen jaren toegenomen. Zo stelde het demissionaire kabinet al de ambitie om tot 2029 een structurele bezuiniging van 22% (€1 miljard) op de apparaatskosten van de rijksoverheid te realiseren en zet het minderheidskabinet deze beleidskoers door;. zo hebben het CDA en D66 de ambitie om de regeldruk en toezichtlasten binnen de overheid te verminderen en de samenwerking tussen het Rijk en lokale overheden te verbeteren.
…en lagere rijksbijdrage aan gemeenten
Bij gemeenten zet de overstap naar de nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds de beschikbare financiële middelen komende jaren structureel onder druk. Door de gefaseerde invoering en tijdelijke compensatiemaatregelen valt de impact tussen 2024 en 2027 mee. Zo stelde het demissionaire kabinet afgelopen jaar cumulatief €3 miljard beschikbaar voor 2025 tot en met 2027 voor jeugdzorg en gemeenten, om flinke begrotingstekorten in deze periode te voorkomen. Het dossier is hiermee nog niet afgesloten, aangezien de verwachte inkomstenterugval tussen 2027 en 2030 ca. €1,8 miljard bedraagt.
Nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten
Tussen 1995 en 2024 gold de zogenaamde trap-op-trap-af-systematiek, waarbij de ontwikkeling van de omvang van het Gemeentefonds jaarlijks de ontwikkeling van de rijksuitgaven volgde.
Het kabinet-Rutte IV besloot tot de invoering van een nieuwe systematiek, waarbij de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands Product (bbp) de omvang van het gemeentefonds volgt, om de voorspelbaarheid en stabiliteit te vergroten.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/711bb40f-9e7f-4ff1-b759-62606c285980/Groei-ftes-rijk-en-gemeenten","original":"https://assets.ing.com/m/b521aa623c91dfd8/original/Groei-ftes-rijk-en-gemeenten.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Groei arbeidsvolume neemt af
Als gevolg van de bezuinigingsdruk en hervatte controle op schijnzelfstandigheid sinds begin 2025 zien we dat het Rijk en gemeenten voorzichtiger zijn geworden met aannemen van personeel en externe inhuur. Ook de sterke loongroei – als gevolg van hogere prijzen en de krappe arbeidsmarkt - draagt eraan bij dat werkgevers in alle sectoren voorzichtiger zijn geworden met het uitzetten van nieuwe vacatures.
Zo groeide het aantal fte’s bij het Rijk in 2023 nog met 6,8% en in 2024 met 6,2%. Bij gemeenten vlakte de groei in die jaren af van 5,9% naar 5,3%. Ook het aantal uitstaande vacatures bij het Rijk (exclusief Defensie) laat een daling zien van 16,5% in 2024 ten opzichte van een jaar eerder. Opvallend is echter dat het aantal vacatures op het gebied van fiscaliteit juist sterk steeg van bijna 1.500 in 2023 naar circa 2.400 in 2024. Deze stijging sluit aan bij de eerder genoemde plannen voor de hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel.
Extra inspanning vereist voor maatschappelijke opgaven
De grote maatschappelijke opgaven op landelijk en gemeentelijk niveau vragen komende jaren juist om een verhoogde inzet van personeel. Dit maakt dat we per saldo uitgaan van een gematigde groei van de Rijksoverheid en gemeenten in 2026 en 2027.
Op Rijksniveau verklaren o.a. de extra inzet op defensie, uitvoering van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel de verdere groei. Op gemeentelijk niveau spelen de energietransitie en achterstallig en intensiever onderhoud van gemeentelijke infrastructuur mee. Daarnaast zitten de onduidelijkheden rondom het asielbeleid een efficiënte inzet van personeel in de weg.
"}},{"componentType":"paragraph"},{"componentType":"paragraph","title":"Onderwijs","richBody":{"value":"Naar verwachting stabiliseert het landelijk aantal gewerkte uren in het onderwijs door de geplande bezuinigingen en afname van het totale aantal leerlingen en studenten. Regionaal is er nog steeds sprake van flinke tekorten, met name in het primaire en secundair onderwijs in stedelijke gebieden. Door de aanhoudende arbeidsmarktkrapte lukt het hier slechts mondjesmaat om de bestaande tekorten te verkleinen.
Nieuwe coalitie trekt eerdere bezuinigingsplannen terug
Het demissionaire kabinet-Schoof voerde een structurele bezuiniging van in totaal €1,35 miljard op onderwijs door, ofwel 2,3% van de totale OCW-begroting. De nieuwe coalitie trekt deze bezuinigingen grotendeels; zo is het plan uitgesproken om meer te investeren in wetenschappelijk onderzoek, terwijl het demissionaire kabinet hiervoor juist minder middelen heeft begroot. Daarnaast hebben de partijen de ambitie om het regionaal investeringsfonds mbo ook na 2027 door te zetten. Deze plannen zullen ervoor zorgen dat het arbeidsvolume in het onderwijs vanaf 2027 weer licht toeneemt.
Minder leerlingen en studenten tot aan 2031
Het aantal leerlingen en studenten in het Nederlandse bekostigde onderwijs daalt naar verwachting van 3,7 miljoen in 2024 naar ongeveer 3,5 miljoen in 2031 (-4,2%). De krimp, die zichtbaar is in alle onderwijssectoren, komt met name door de trendmatige daling van de geboortecijfers in de afgelopen twintig jaar. Na 2031 groeit het aantal leerlingen in het primair onderwijs naar verwachting weer.
Aantal arbeidsuren stabiliseert
Afgelopen decennium nam het aantal werkzame personen in het onderwijs structureel toe, maar deze trend kwam recent ten einde. Het Nationaal Programma Onderwijs, bedoeld om leerachterstanden als gevolg van de coronapandemie tegen te gaan, gaf tussen 2021 en 2024 nog een tijdelijke impuls aan het aantal werkzame personen in het onderwijs. Vanaf 2024 zien we weer een daling van het aantal werkzame personen in het onderwijs en een stabilisatie van het aantal gewerkte uren; de geplande bezuinigingen en lagere verwachte leerling- en studentenaantallen lijken een logische verklaring. Ook de structurele krapte op de arbeidsmarkt speelt een rol, omdat het hierdoor lastiger is om regionale tekorten te verkleinen.
Meer arbeidsuren nodig om tekorten terug te dringen
De arbeidstekorten in de onderwijssector zijn recent iets afgenomen door de lagere leerlingaantallen in het primair en voortgezet onderwijs. Maar regionaal blijven de tekorten groot, met name in de grote steden in het westen van Nederland. Zo schat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) het lerarentekort in het primair onderwijs binnen de vijf grootste gemeenten op ongeveer 15,8% van de totale werkgelegenheid, tegenover een landelijk gemiddelde van 6,6%.
Regionaal blijft het daarom belangrijk om nieuw onderwijspersoneel aan te trekken. Door de aanhoudende arbeidsmarktkrapte is de groei van het arbeidsvolume komende tijd naar verwachting echter beperkt.
Noodzaak voor investeringen onverminderd groot
Ondanks de lagere leerling- en studentenaantallen tot aan 2031 blijft de noodzaak om te investeren in de kwaliteit van het onderwijs onverminderd groot. Zo namen de prestaties van jongerenop het vlak van leesvaardigheid, natuurkunde en wiskunde afgelopen jaren af. Mede als reactie hierop is de huidige beleidskoers sterk gericht op het verbeteren van basisvaardigheden in het primair en voortgezet onderwijs en het mbo.
Het nieuw te vormen kabinet is voornemens om kinderopvang voor werkende ouders vrijwel gratis te maken. Hoewel dit de arbeidsparticipatie kan stimuleren, vergroot het tegelijkertijd de druk op de kinderopvangsector. Door de al bestaande personeelsschaarste vormt deze uitbreiding een risico voor de kwaliteit van de opvang. Het aantrekken van voldoende gekwalificeerd personeel blijft een grote uitdaging.
Groeiende vraag naar kinderopvang zet sector onder druk
De vraag naar kinderopvang is de afgelopen tien jaar sterk toegenomen, vooral door een stijgend aantal werkende ouders en een hogere vergoeding van opvangkosten. Deze groei heeft geleid tot toenemende personeelsschaarste in de sector, wat zich vertaalt in oplopende wachttijden.
Hoewel de overheid meer investeert in kinderopvang, worden de grenzen aan verdere groei steeds zichtbaarder. De combinatie van stijgende vraag en beperkte beschikbaarheid van personeel maakt het voor aanbieders lastig om aan de behoefte te voldoen.
Bijna gratis opvang zal bestaande druk op sector vergroten
In 2026 verhoogt de overheid het budget voor de kinderopvangtoeslag met €199 miljoen. Gezinnen met een verzamelinkomen tot €55.000 krijgen dan recht op het maximale vergoedingspercentage van 96%. Ook hogere inkomens profiteren van een verhoogde vergoeding.
De verhoging van de kinderopvangtoeslag vormt een opmaat naar het kabinetsplan om kinderopvang vanaf 2029 vrijwel gratis te maken voor werkende ouders. Als deze plannen ook door de nieuw te vormen coalitie worden overgenomen, zal de vraag naar kinderopvang naar verwachting verder toenemen. Aangezien de sector nu al kampt met personeelstekorten, zal de druk op kinderopvangorganisaties hierdoor verder toenemen.
Het is van groot maatschappelijk belang dat de sector haar capaciteit vergroot om deze extra vraag op te vangen. Lukt dat onvoldoende, dan dreigt een daling van de kwaliteit van de opvang, langere wachtlijsten en een verdere stijging van de uurtarieven boven het maximaal vergoede bedrag. Dit kan de beschikbaarheid en betaalbaarheid van goede kinderopvang op termijn onder druk zetten, vooral voor huishoudens met een lager inkomen of minder gunstige sociaal-economische omstandigheden
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Lees verder","richBody":{"value":""},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/sector/public/vooruitzicht-woningcorporaties","text":"Vooruitzicht woningcorporaties"}]},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/09d666cd-eba5-4571-b167-935fd6ecac93/White-space","original":"https://assets.ing.com/m/1a3ecae832f2f567/original/White-space.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Mirjam Bani","intro":"Econoom Commercieel vastgoed & Public sector","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/fc4b353a-9828-41c3-92d2-9b2b8bda7218/Mirjam-Bani-500x500px","type":"image","width":857,"altTextNL":"Mirjam Bani","original":"https://assets.ing.com/m/317e1b327ddcd565/original/Mirjam-Bani-500x500px.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/mirjam-bani"}}]},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/09d666cd-eba5-4571-b167-935fd6ecac93/White-space","original":"https://assets.ing.com/m/1a3ecae832f2f567/original/White-space.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Niet alleen inflatie: ook veel producten dalen in prijs","body":"14 augustus - Ook prijsdalingen dankzij technologische ontwikkeling, aangepaste handelsafspraken en waardestijging van de euro.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/4924a60f-61bb-44b4-864d-a40c54c608d5/Duik-in-de-economie-online-betalen","type":"image","width":900,"original":"https://assets.ing.com/m/6781d00b965e057d/original/Duik-in-de-economie-online-betalen.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/niet-alleen-inflatie-ook-veel-producten-dalen-in-prijs"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Consument maakt pas op de plaats","body":"10 juli - De Nederlandse consument heeft in het tweede kwartaal van 2025 nauwelijks meer gekocht dan in het kwartaal ervoor. Uit een analyse van ING-transactiedata blijkt dat consumenten iets minder goederen en iets meer diensten kochten.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/71b73665-fb67-43c5-bd3b-a0daa3d97348/LinkedIn-image-Woman-putting-a-debit-card-in-a-payment-terminal-in-the-supermarket","type":"image","width":1200,"original":"https://assets.ing.com/m/776b365348b0f7bd/original/LinkedIn-image-Woman-putting-a-debit-card-in-a-payment-terminal-in-the-supermarket.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/consument-maakt-pas-op-de-plaats"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over Public Sector","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e1dfae85-89e5-4736-9c96-fb56fcaecfc7/Icon-Public","type":"image","width":236,"original":"https://assets.ing.com/m/63543bd6beeaf0eb/original/Icon-Public.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/public"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over sectoren","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/501a77b9-e22b-4861-9bbd-b21b2fc916ad/Icon-Services","type":"image","width":236,"original":"https://assets.ing.com/m/4ea38cccac60bfad/original/Icon-Services.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}