Gemeenten voelen al jaren dat hun taken sneller groeien dan de middelen die ze ervoor krijgen. Vooral in het sociaal domein lopen de verplichtingen op, terwijl de financiële ruimte en de voorspelbaarheid van rijksbijdragen achterblijven. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) typeert dit als een disbalans tussen taken, bevoegdheden, organisatie en bekostiging. Daardoor houd je als gemeente minder ruimte over om eigen keuzes te maken, en dat drukt op je slagkracht.
Die spanning komt scherp naar voren bij het gemeentefonds, met voor 2026 een omvang van ongeveer 42 miljard euro. Dat fonds moet verschillen in noodzakelijke uitgaven en verschillen in belastingcapaciteit eerlijk opvangen, maar in de praktijk is het lastig om daar maatstaven voor te vinden die breed worden vertrouwd.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e339452a-9836-4c7c-b6cc-044ac31443d0/Grafiek-Gemeentefinancien-totale-baten-en-totale-lasten","altTextNL":"Grafiek Gemeentefinanciën totale baten en totale lasten","original":"https://assets.ing.com/asset/e339452a-9836-4c7c-b6cc-044ac31443d0/Grafiek-Gemeentefinancien-totale-baten-en-totale-lasten.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"In het recente ROB advies over de herziening vanaf 2027 zie je dat terug. De ROB adviseert om in 2027 geen grote herverdeling door te voeren, omdat de voorstellen nog te weinig rekening houden met echte kostenverschillen tussen gemeenten. De raad waarschuwt dat voorstellen rond jeugdzorg scheve uitkomsten kunnen geven. Tegelijk ziet de ROB wel ruimte voor beperkte aanpassingen waar meer overeenstemming over is, zoals bij de rol van de onroerendezaakbelasting en de manier waarop lage inkomens worden meegewogen, juist met extra aandacht voor die allerlaagste inkomens.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Waarom is deze trend belangrijk voor de sector?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Voor gemeenten gaat dit niet alleen over geld, maar over bestuurbaarheid. Gemeenten moeten wettelijke taken blijven uitvoeren, ook als de vergoeding niet meebeweegt met de werkelijke kosten. Als dat structureel schuurt, komt de focus vanzelf te liggen op korte termijn financiële noodgrepen in plaats van op betere dienstverlening en betrouwbare uitvoering. Dat raakt de hele sector, omdat gemeenten sterk leunen op rijksmiddelen en omdat schommelingen direct doorwerken in de meerjarenraming, in investeringsruimte en in de mogelijkheden om personeel vast te houden.
Bovendien stijgen kosten juist op terreinen waar je lokale invloed beperkt is, bijvoorbeeld door landelijke regels of door vraag die je niet eenvoudig kunt sturen. Dat maakt de spanning die de ROB benoemt extra relevant. Het signaal van de ROB om voorzichtig te zijn met grote herverdelingen is daarom meer dan een technisch advies. Het legt bloot dat het stelsel nog onvoldoende houvast biedt om verschillen tussen gemeenten eerlijk te verklaren.
Voor de sector betekent dit dat de discussie verschuift naar beter onderbouwde maatstaven, meer uitlegbaarheid en stevigere verantwoording. Als dat lukt, wordt het makkelijker om keuzes transparant te maken en om geld structureler te laten aansluiten op de taken die je daadwerkelijk moet waarmaken.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Wat betekent dit voor jouw gemeente?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Voor gemeenten is dit hét moment om met twee sporen te werken. Op de korte termijn profiteren gemeenten van meer rust, omdat een grote herverdeling in 2027 waarschijnlijk uitblijft. Tegelijk moet je scherp blijven, omdat de structurele spanning tussen taken en middelen gewoon doorloopt. Maak daarom je meerjarenraming robuuster door meerdere scenario’s uit te werken, met specifieke aandacht voor uitgaven die hard kunnen oplopen, zoals jeugdzorg en ondersteuning van huishoudens met lage inkomens.
Zorg ook dat je eigen feitenbasis stevig is. Als je goed zicht hebt op aantallen inwoners met een laag inkomen, uitkeringsafhankelijkheid, zorgvraag en je lokale belastingcapaciteit, kun je sneller uitleggen waarom jouw kosten zich ontwikkelen zoals ze doen. Dat helpt richting je raad, maar ook richting het Rijk en in gesprekken met ketenpartners.
Ook loont het om actiever mee te doen aan het verbeteren van verdeelmaatstaven. Breng praktijkvoorbeelden, kostendrijvers en uitvoeringsknelpunten in, zodat nieuwe modellen beter aansluiten op de werkelijkheid. Tot slot vraagt deze trend om heldere communicatie. Leg vroeg uit welke keuzes er zijn, wat wel kan en wat niet, en waarom structurele taken ook structurele dekking vragen. Daarmee houd je vertrouwen vast, ook als je moet prioriteren.
"}},{"componentType":"linkList","componentStyle":"default","iconTitle":{"title":"Meer over"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/sector/public","text":"Public"},{"url":"/zakelijk/sector/public/vooruitzicht-woningcorporaties","text":"Actueel vooruitzicht Woningcorporaties"},{"url":"/zakelijk/sector/public/outlook-public-sector-en-non-profit","text":"Actueel vooruitzicht Overheid, Onderwijs en Kinderopvang"}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/economie","text":"Onze economie"},{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors","text":"Jouw sector"}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Jan Willem Spijkman","intro":"Sector Banker Public & Healthcare","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/72c18059-f71d-4a60-9bd5-3c5d6fe4ce88/Jan-Willem-Spijkman","type":"image","width":4023,"original":"https://assets.ing.com/m/d132bcf68ee35aac/original/Jan-Willem-Spijkman.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/public/jan-willem-spijkman"}}]}]},"legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","title":"ING & Duurzaamheid","richBody":{"value":"De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op ing.com/climate.
"}}]}}}