Nederland start met een achterstand
Door het overvloedige Gronings gas is vrijwel elk huis en gebouw sinds de jaren 60 aangesloten op het gasnet, waardoor ons elektriciteitsnet relatief licht is uitgevoerd. In landen als Frankrijk, dat vol inzette op kernenergie om gebouwen te verwarmen, is het stroomnet veel zwaarder uitgevoerd. Het Nederlandse net wordt door energieprofessionals dan ook wel gekscherend een ‘campingnetje’ genoemd.
Netcongestie kost de maatschappij veel geld
Ons stroomnet zit inmiddels zo vol dat er filevorming ontstaat. Maar anders dan auto’s kunnen elektronen niet in de file staan: een teveel leidt tot kortsluiting en brand. Om dit te voorkomen worden bedrijven beperkt via congestiemanagement. Is er te veel vraag naar transportcapaciteit, dan moeten grootverbruikers productie afschakelen (afnamecongestie). Bij een overschot aan elektriciteit door bijvoorbeeld windparken of zonnevelden, moeten grote producenten afschakelen (invoedingscongestie). Dit is ook de reden dat de vele aanvragen voor extra netcapaciteit niet zomaar toegekend kunnen worden. Inmiddels staan ruim 14.000 ondernemers op de wachtlijst.
Netcongestie gaat gepaard met hoge kosten. Volgens Ecorys kost elke megawattuur die ondernemers door netcongestie niet kunnen gebruiken de maatschappij 3500 euro aan gederfde inkomsten; 35 keer de stroomprijs! Volgens de Boston Consulting Group kan de directe economische schade oplopen tot 40 miljard euro per jaar. Maar de maatschappelijke schade is breder: woningbouwprojecten vallen stil, waardoor de toegang tot betaalbare woonruimte afneemt en jongeren worden beperkt in gezinsvorming en loopbaan. Netcongestie remt bovendien de elektrificatie, wat de motor is voor het verminderen van broeikasgasemissies.
Uitbreiding van het elektriciteitsnet is een no-brainer
Slimmer gebruik van het net is nodig, maar kan de schade volgens Ecorys hooguit met een derde verminderen, van 3500 naar circa 2500 euro per megawattuur. Netverzwaring is de enige structurele oplossing. En het is ook nog eens kosten efficiënt. Hoewel er veel geld in het stroomnet geïnvesteerd moeten worden – volgens het IBO ongeveer 200 miljard euro tot 2040 - weegt deze investering ruimschoots op tegen de maatschappelijke kosten van nietsdoen. Aurora Energy Research voorspelt dat door deze netuitbreiding de nettarieven voor grootverbruikers van het hoogspanningsnet verdubbelen van 20 naar circa 40 euro per megawattuur. Dat is een forse stijging, maar die valt in het niet bij de maatschappelijke schade die ontstaat als ondernemers hun plannen door een gebrek aan stroom niet kunnen realiseren. Netuitbreiding is economisch een no-brainer.
Helaas biedt netuitbreiding op korte termijn weinig soelaas. De grootste knelpunten bevinden zich op het hoog- en middenspanningsnet. Transformatorstations zijn weliswaar binnen 2 tot 3 jaar te bouwen, maar planvoorbereiding duurt al snel acht jaar. En bezwaarprocedures kunnen het hele traject met jaren vertragen. In veel regio’s krijgen ondernemers te horen dat substantiële uitbreiding pas tussen 2035 en 2040 gereed is.
Creatief benutten van het bestaande elektriciteitsnet
Totdat het net wordt uitgebreid, is optimaal en creatief inzetten van het bestaande net de beste – en voorlopig enige – uitweg. Verschillende mogelijkheden komen daarvoor in beeld:
Deze oplossingen richten zich vooral op grootverbruikers. Volgens het aansluitoffensief – een samenwerkingsverband tussen de overheid, netbeheerders en ondernemersorganisaties - kan hierdoor de wachtrij met een derde afnemen in 2035. Een kortere wachtrij is een stap vooruit, maar veel bedrijven blijven in de wachtrij staan.
Prioritering zet het bedrijfsleven verder op achterstand
Netbeheerders moeten sinds dit jaar de wachtrij van grootverbruikers anders prioriteren: bedrijven die bijdragen aan het verminderen van netcongestie (bijvoorbeeld via batterijprojecten) krijgen voorrang, gevolgd door vitale functies zoals defensie, ziekenhuizen en politie. Daarna komen woningbouw, onderwijs, telecommunicatie en afvalbeheer aan bod. De meeste ondernemers volgen pas daarna. Vanaf 1 juli 2026 worden ook mkb’ers op de wachtlijst geplaatst als zij meer transportcapaciteit willen hebben en vallen zij onder dezelfde prioritering. Het overgrote deel van het bedrijfsleven staat dan achteraan in de rij. Dat heeft grote consequenties, maar heeft nog relatief weinig aandacht gekregen.
Ondernemers gaan netcongestie met innovatie en pragmatisme te lijf
Veel ondernemers moeten dus nog jaren wachten tot het net lokaal is uitgebreid en er zicht is op fors meer netcapaciteit. En wachten is iets dat ondernemers slecht afgaat. Zij zullen andere mogelijkheden zoeken:
Deze oplossingen zijn suboptimaal ten opzichte van het vergroten van de bestaande aansluiting, maar begrijpelijk voor elke ondernemer die zijn plannen wil realiseren. Voor netbeheerders zijn deze routes te verkiezen boven situaties waarin wanhopige ondernemers op illegale wijze hun aansluiting verzwaren.
Vooruitkijken naar een robuust elektriciteitsnet
Netcapaciteit blijft de komende jaren schaars. Het bestaande net slimmer inzetten is noodzakelijk, maar slechts een druppel op de gloeiende plaat. Prioriteren is onvermijdelijk, maar lost het fundamentele probleem niet op. De echte oplossing ligt in het versneld uitbreiden van het elektriciteitsnet. Het is dan ook positief dat het kabinet hoogste prioriteit geeft aan een Crisiswet Netcongestie die de uitbreiding moet versnellen. In de uitvoering mogen we ook best wat minder zuinig zijn. Door de energietransitie zal de elektriciteitsvraag tot wel drie keer zo groot worden richting 2050. Alleen de huidige wachtlijst wegwerken is niet genoeg. Durf te investeren in een ruim bemeten net, vooral op strategische punten. Anders dient de volgende wachtrij zich alweer aan. Zo’n aanpak kan ondernemers weer perspectief en vertrouwen geven.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Outlook Nederland 2026: economische groei met de rem erop","body":"4 december 2025 - Gematigde groei tussen nieuwe prioriteiten en oude knelpunten","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/08680fba-9a86-4519-84ea-62948abc53a5/CardOutlook2026Elektriciteitsnetwerk","type":"image","width":1536,"original":"https://assets.ing.com/m/41045b4d53eeb365/original/CardOutlook2026Elektriciteitsnetwerk.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/outlook-nederlandse-economie"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Betaalbaarheid energie verbetert volgend jaar","body":"14 november - De betaalbaarheid van energie voor de Nederlandse consument verbetert in 2026 zo blijkt uit ramingen van ING Research. Zowel de effecten van recente geopolitieke ontwikkelingen als van de verduurzaming zien huishoudens terug in hun toekomstige energietarieven.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/c59d4df8-b015-4d8e-9fed-d1f9886ca6b3/Energielasten_tcm162-241806","type":"image","width":799,"original":"https://assets.ing.com/m/3d118ffa14ec9ee2/original/Energielasten_tcm162-241806.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/betaalbaarheid-energie-verbetert-volgend-jaar"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}