Vooruitzicht:
1. Industrie algemeen
2. Energie-intensieve industrie
3. Technologische industrie
Na tegenvallend jaar iets meer productiegroei in 2026
Na drie magere jaren beginnen de vooruitzichten voor de Nederlandse industrie te verbeteren. Ook 2025 was een moeizaam jaar, met alleen een sterk eerste kwartaal onder invloed van extra Amerikaanse voorraadopbouw. Productie en omzet groeiden over het hele jaar gemeten slechts licht, met respectievelijk zo’n 0,5% en iets meer dan 1%. Hoewel de verschillen tussen industrietakken groot zijn, toont de sector zich daarmee weerbaar in tijden van grote internationale turbulentie. 2026 brengt waarschijnlijk nog niet de echte omslag waar veel producenten op hopen, maar het is aannemelijk dat de trend van een geleidelijk aantrekkende vraag doorzet. De productie zal dan met 1% in 2026 iets harder kunnen groeien dan in 2025.
Industriële productie groeit weer, producenten optimistischer
De Nederlandse industriële productie is in augustus en september aangetrokken, terwijl de eurozoneproductie als geheel terugviel. De technologische industrie heeft een belangrijk aandeel in de recente groei. Zowel bij de productie van machines als die van elektrische apparaten en transportmiddelen is een begin van een herstel zichtbaar na een periode van stagnatie. Net als hun tegenhangers in de eurozone zijn Nederlandse fabrikanten sinds de zomer wat optimistischer geworden over de nabije toekomst.
Toenemende bestedingen van consumenten en overheden vertalen zich mondjesmaat in orders
Vooral toenemende consumentenbestedingen en extra overheidsinvesteringen zorgen in 2026 voor meer industrie-orders. Hoewel de productieverwachtingen zijn verbeterd en producenten al enige tijd meer nieuwe orders ontvangen, zijn producenten de afgelopen maanden slechts mondjesmaat positiever geworden over hun orderportefeuille. Het duurt dan ook even om de pijplijn aan klantopdrachten weer goed gevuld te krijgen. Ook kost het tijd voordat investeringen in bijvoorbeeld defensie zich in substantieel meer nieuwe orders vertalen. Hetzelfde geldt voor de voorgenomen hogere investeringen en consumptie van de Duitse overheid. Pas in de tweede helft van 2026 zal dit de Duitse economie een impuls geven waar mogelijk ook Nederlandse producenten een graantje van kunnen meepikken. Niet verwonderlijk dus dat de opmars van het producentenvertrouwen en de inkoopmanagersindex momenteel stokt rond het langjarig gemiddelde. Net als de nog weinig verbeterde verhouding tussen het oordeel over orders en het oordeel over de voorraden, wijzen de sentimentsindexen vooralsnog niet op substantiële groei.
Ook chipmachinevraag draagt bij aan hernieuwde groei
De geleidelijk toenemende mondiale vraag naar chipmachines is een andere groeifactor voor de Nederlandse industrie. De groei van chipmakers en equipmentfabrikanten stond in 2025 nog onder druk door een langzamer dan verwachte normalisatie van de voorraden bij klanten. Terwijl ASML nog een slag om de arm houdt, zien ASM en Besi de ordergroei herstellen en zijn zij optimistisch over 2026. Ook beleggers anticiperen op een toenemende chipmachinevraag in 2026. De AI-boom vergt extra chips voor bijvoorbeeld datacenters, wat voor een groeiende behoefte aan productiecapaciteit zorgt bij halfgeleiderproducenten. Ook de vraag naar chips voor andere toepassingen dan AI, zoals consumentenelektronica, automotive en industriële toepassingen laat verbetering zien.
Lage bezettingsgraad en beperkte winstgevendheid vanwege traag vraagherstel
De beperkte faillissementsgolf na de coronapandemie is sinds eind 2024 over haar hoogtepunt heen. Het aantal producenten dat bankroet gaat is inmiddels weer gering, maar van een hosannastemming zal voorlopig geen sprake zijn. Na drie kwartalen van lichte verbetering is de industriële bezettingsgraad in het vierde kwartaal van 2025 weer teruggelopen tot één van de laagste niveaus van de afgelopen vijf jaar. De winstgevendheid blijft mede daardoor voorlopig onder druk staan. Al sinds de start van de coronapandemie is het geen sprake meer van business as usual. Positief is dan weer dat overtollige voorraden zijn afgebouwd en rente en grondstofprijzen zijn gedaald. Maakbedrijven ondervinden wel nog altijd veel productiebelemmeringen. Terwijl de aanbodbelemmeringen inmiddels zijn afgenomen, is de geringe vraag juist weer een grotere belemmering geworden. Een opsteker voor de middellange termijn is dat een nieuw kabinet waarschijnlijk de binnenlandse bottlenecks zoals netcongestie en stikstof versneld wil aanpakken, zo blijkt uit de agenda van D66 en CDA voor een nieuw kabinet.
Marktomstandigheden blijven uitdagend door Amerikaanse tarieven,…
De onzekerheid rond de omvang en de impact van Trumps invoerheffingen hebben ervoor gezorgd dat consumenten en bedrijven slechts schoorvoetend meer gaan besteden. Nu onzekerheden door de handelsdeals afnemen, verbeteren de vooruitzichten voor consumptie en investeringen. Toch blijft het uniforme tarief op EU-export naar de VS – voorheen een belangrijke groeimarkt voor de Nederlandse industrie – nog altijd 15%. Samen met de afkoeling van de Amerikaanse economie dempt dit de exportgroei in 2026. Het 50%-tarief op Europese producten en onderdelen van staal en aluminium staat bovendien nog overeind. Sterker nog, de VS brengt steeds meer producten met onderdelen van staal en aluminium onder het hoge 50%-tarief.
…handelsbeperkingen en verzwakte internationale concurrentiepositie
Tegenwind en onzekerheid blijven ook aanwezig door handelsbeperkingen die voortkomen uit de toenemende technologische rivaliteit met en grondstofafhankelijkheid van China. Overheidsbeleid heeft een steeds grotere en onvoorspelbaardere invloed op marktomstandigheden. Denk aan het ingrijpen in de bedrijfsvoering van Nexperia en de daaropvolgende exportbeperkingen van essentiële automotive-chips door China. Ook de beperkingen op de export van geavanceerde chipmachines naar China raken Nederlandse makers en toeleveranciers direct. Tegelijkertijd gaan de aanhoudend dure euro tegenover de dollar en de toegenomen concurrentie uit China ten koste van de vraag naar Nederlandse producten.
Basismetaal kampt met hoge tarieven en overcapaciteit
2026 is het eerste jaar waarin de Amerikaanse invoerheffingen (waarschijnlijk) een volledig jaar op de export zullen drukken. Waar de invoering ervan in 2025 nog voor extra Amerikaanse voorraadopbouw zorgde die tijdelijk extra groei met zich meebracht, zal de uitwerking van de tarieven in 2026 voor het eerst volledig zichtbaar zijn. Het na-ijleffect van eerdere voorraadopbouw door Amerikaanse importeurs zorgt er bovendien voor dat het voor het eerst in rekening brengen van de tarieven in de tijd wordt uitgesmeerd. Door het hoge tarief op staal en aluminium ondervindt de basismetaal de grootste gevolgen van de Amerikaanse invoerheffingen. Hoewel de basismetaal de afgelopen twee jaar een opleving van de productie kende, zijn de vooruitzichten voor de eerste helft van 2026 nog niet rooskleurig. Zij komt dan ook van ver. De productie ligt nog altijd 20% onder de piek van begin 2022, vlak voor de energiecrisis. Vanaf juni 2026 zal de verdubbeling van de EU-heffing (naar 50%) op de import van staal boven een gehalveerd importquotum de Aziatische concurrentie wel fors beperken.
Energie-intensieve industrie krabbelt deels wat op, maar blijft ver onder haar piekproductie
Ook andere energie-intensieve industrieën hebben met tarieven (15%) en een zelfde, lage benutting van productiecapaciteit te kampen. Ondanks dat voor chemische producten in de EU-VS-handelsdeal een nultarief is afgesproken, geldt ook hier het uniforme 15%-tarief van de VS voorlopig nog. De energieprijzen zijn in Europa bovendien nog altijd een veelvoud van die in de VS. Zo is de Europese gasprijs nog altijd 3 tot 4 keer zo hoog als de Amerikaanse. Positief is dat de productie in een aantal energie-intensieve industrieën wat is opgekrabbeld. Toch ligt de chemieproductie 23% onder het piekniveau en de bouwmaterialenindustrie is zelfs 26% van haar eerdere topniveau verwijderd. Voor de kunststofverwerking is dit -15%, maar de voedingsmiddelenindustrie en de papierindustrie naderen hun eerdere pieken. Producenten van kunststofproducten en voedingsmiddelen kennen gemiddeld genomen een wat minder hoog energieverbruik dan de basisindustrie. De kunststof heeft wel weer met hogere inkoopkosten te maken vanwege de energie-intensieve plastics die zij verwerkt. Papier doet het relatief beter door de veelzijdige toepassing van papier, onder meer in verpakkingen. Een segment dat profiteert van de groei van e-commerce. Ook bouwmaterialen zullen in 2026 naar verwachting meer in trek zijn door een aantrekkende bouwactiviteit.
Geringe vraag, hoge energiekosten en goedkope import blijven chemie en basismetaal pijn doen
Vooral bedrijven in de chemie en de basismetaal blijven ook in 2026 tegen een drietal hardnekkige knelpunten aanlopen: 1. een geringe vraag in de belangrijkste markten; 2. energiekosten die in Europa structureel relatief hoog zijn; en 3. een overvloed aan goedkope import uit Azië. Ook het relatief grote aantal van acht grote chemiefabrieken of onderdelen daarvan dat dit jaar in Nederland is gesloten, drukt de groei de komende jaren, doordat een deel van de productie(capaciteit) uit de markt is gehaald. In dit licht is de dalende trend van energietarieven hoopgevend. In 2026 zet de daling naar verwachting door, met name een toenemende mondiale LNG-productiecapaciteit (vooral in de Verenigde Staten en Qatar) zal de gasmarkt structureel verruimen. Daarmee neemt de kans op extreme prijspieken en leveringsproblemen af. De hoge transport- en verwerkingskosten van LNG zorgen er wel voor dat energie in Europa relatief duur blijft. Er is sprake van een natuurlijk tekort en LNG-import blijft voorlopig nodig om in de energiebehoefte te voorzien en volledig te ontkoppelen van gaslevering uit Rusland.
Europese maatregelen bieden gedeeltelijke bescherming tegen oneerlijke concurrentie
Nieuwe maatregelen van de Europese Commissie (EC) bieden de energie-intensieve industrie meer perspectief voor de nabije toekomst. De Clean Industrial Deal en de uitwerking daarvan in de gelanceerde actieplannen voor de staal- en chemische industrie moeten lagere energieprijzen mogelijk maken en vergroening van productieprocessen stimuleren. In 2025 is de goederenimport weer flink toegenomen. Vanwege de hoge Amerikaanse tarieven heeft met name China meer naar Europa geëxporteerd. Om de impact van oneerlijke – lees: staatsgesubsidieerde – concurrentie te beperken, verlengt de EC de staalheffing in 2026 en scherpt zij die tegelijkertijd aan door het tariefvrije importquotum te halveren en de heffing op importen boven het quotum te verdubbelen tot 50%. Het heffingsvrije importvolume komt daarmee uit op slechts 12,5% van de totale staalverkopen in de EU. Last but not least treedt per 2026 de CO2-grensheffing (Carbon Border Adjustment Mechanism - CBAM) in werking. In de toekomst komen hier mogelijk meer chemieproducten onder te vallen, maar voorlopig geldt de bescherming tegen CO2-intensieve importen voor cement, aluminium, ijzer, staal, kunstmest, waterstof en elektriciteit. Dit betekent dat producenten van moeilijk te vergroenen chemieproducten (anders dan kunstmest) nog niet beschermd worden tegen de afbouw van vrije emissierechten onder het emissiehandelsyteem (ETS). Winstmarges komen daardoor in de chemie verder onder druk te staan.
Nederlandse overheid vermindert kostennadelen met buurlanden
Om het speelveld met andere Europese landen gelijker te trekken, is de Nederlandse overheid de basisindustrie tegemoetgekomen. Voor de komende drie jaar is de Indirecte Kostencompensatie (IKC) voor grootverbruikers van elektriciteit weer ingevoerd. Dit dempt de hoge Nederlandse elektriciteitskosten en verkleint zo het kostennadeel met buurlanden enigszins (onder de voorwaarde van verduurzaming). Daarnaast wordt de plasticheffing aangepast en het gebruik van groene waterstof aantrekkelijker gemaakt. Verder heeft de Tweede Kamer na de val van het kabinet een motie aangenomen om de CO₂-heffing als nationale kop op de Europese emissiehandel buiten werking te stellen. In hun agenda voor een nieuw kabinet hebben Jetten en Bontenbal de afschaffing van dit instrument opgenomen.
Productie-ontwikkeling voedingsindustrie stagneert na sterke groei
De productiegroei in de voedingsindustrie maakt in 2026 een pas op de plaats na een sterke toename in 2025. Op basis van cijfers van het CBS tot en met september gaan we voor 2025 uit van een productiegroei van minimaal 3%. Deels is dit inhaalvraag na een aantal magere jaren. De buitenlandse omzet groeit momenteel aanmerkelijk harder dan de binnenlandse omzet. Qua productieniveau komt de sector in 2025 dicht bij de piek in 2018. Dat de verwachte groei in 2026 terugvalt, komt vooral door beperkingen aan de aanbodkant en de beperkte ruimte voor uitbreidingsinvesteringen. De doorwerking van de krimpende veestapel op de zuivel- en vleesverwerkende industrie speelt daarbij een grote rol. De consumentenvraag ontwikkelt zich positief en dat biedt tegenwicht.
Productie technologische industrie gestabiliseerd, grote verschillen tussen deelsectoren
De productie van de technologische industrie, oftewel producenten van (onderdelen van) metaalproducten, apparaten, machines en transportmiddelen, is in 2025 gestabiliseerd na een krimp van ruim 2% in 2024. De marktomstandigheden en het potentieel verschillen echter sterk tussen deelsectoren. Door de structurele groei van digitale toepassingen en investeringen in de energietransitie houden vooral producenten van chipmachines, elektrische apparaten en componenten – zoals chipmachines, batterijen, turbines, kabels en datacenter-apparatuur – de productie goed op peil.
Sterk stijgende defensie-uitgaven stimuleren hernieuwde groei
Ook de hogere overheidsuitgaven aan defensie zorgen geleidelijk voor meer productvraag, bijvoorbeeld naar radars van Thales, fregatten van Damen Naval en onderzeebootonderdelen van IHC. De €800 miljard vanuit het ReArm-Europe programma van de Europese Commissie en de nieuwe NAVO-norm van 3,5% bbp in 2035 bestendigen de langetermijninvesteringen. Het kost tijd voordat investeringen in defensie zich in substantieel meer orders en productie vertalen. Het uitbreiden van productie vergt tijd vanwege personele krapte en de vereiste op- of ombouw van fabrieken. Opschaling blijft een uitdaging, maar steeds meer onbenutte capaciteit wordt inmiddels aangewend voor defensie-doeleinden, zoals de oude Nedcarfabriek van VDL. Dronefabricage is een snelgroeiende tak waar Nederland in uitblinkt, eerder al voor civiele doeleinden. Steeds meer “dual-use bedrijven” spelen in op de nieuwe groeimarkt door op basis van bestaande civiele toepassingen nieuwe militaire middelen te ontwikkelen. De omzet van de Nederlandse defensie-industrie is volgens een recente inschatting in vijf jaar bijna verdubbeld tot €9,3 miljard in 2024. Dit zou 1,9% van de totale industrie-omzet vertegenwoordigen. In geval van 3,5% bbp aan defensie-uitgaven zou de defensie-industrie in dat geval bij gelijkblijvende verhoudingen groeien tot ruim €16 miljard, zo’n 3,4% van de totale industrie. Hoewel qua aandeel beperkt, geven defensiebedrijven gezien de huidige stagnatie daarmee een substantiële bijdrage aan hernieuwde industriële groei.
Meer vraag door gematigd aantrekkende bedrijfsinvesteringen en productieopschaling halfgeleidermarkt
De technologische industrie als geheel heeft voorlopig nog last van de wijdverbreide overcapaciteit bij afnemers. Door de geleidelijk wat afnemende onzekerheid over de tarievenstorm en aantrekkende nationale en Europese economie kunnen bedrijfsinvesteringen in 2026 naar verwachting gematigd aantrekken. Dit vertaalt zich in nieuwe orders voor de technologische industrie. Daarbij blijven machinefabrikanten last houden van structureel toenemende concurrentiedruk vanuit China. Het aanbod en de prijsdruk vanuit China nemen alleen maar toe, doordat exportstromen van de VS naar Europa worden verlegd. De vraag naar Nederlandse chipmachines is meer conjunctureel bepaald. Die producten zijn dermate hoogwaardig dat zij internationaal zeer concurrerend zijn.
Automotive-industrie: grote uitdagingen, maar nu wel verbetering op de Europese thuismarkt
Ruim de helft van het volume in de transportmiddelenindustrie is nog altijd gerelateerd aan de automotive-industrie. De Europese autoverkoop ligt in 2025 zo’n 17% lager dan in 2019 (voor de coronapandemie) en daar hebben Nederlandse toeleveranciers als Bosal, Inalfa, VDL, Nedschroef en Aalberts ook last van. Sinds de zomer stijgt de levering van nieuwe auto’s echter weer en marktleider Volkswagen Groep rapporteerde in het derde kwartaal een hogere orderinstroom voor West-Europa. De uitdagingen in de sector zijn groot: druk op exportmarkten, concurrentie van Chinese merken, de transitie naar elektrische auto’s en toeleveringsissues rondom aardmetalen en chips (Nexperia). Toch hebben veel bedrijven potentie om mee te veranderen en ontstaan er nieuwe kansen.
De bedrijfswagenmarkt – sterk verankerd met productie van trucks en bussen – ziet de order instroom na drie jaar terugloop verbeteren. Bij DAF groeit de productie in lijn met de markt naar verwachting weer gematigd in 2026, na een stevige terugval vanaf het recordniveau in 2024. Serieproductie van elektrische trucks is gestart, wat zorgt voor meer inkoop en minder eigen productie (zoals batterijpakketten). Bij Scania worden elektrische modellen nog niet in hun vestiging in Zwolle gebouwd, maar in Zweden. In de carrosserie- en trailerbouw was 2025 lastig, maar er komt in 2026 weer enige ruimte voor vooruitgang. Al met al verwachten we voor de transportmiddelenindustrie als geheel voor het eerst sinds 2023 weer groei (van 4 à 5%).
Maritieme industrie: kansen door verduurzaming en defensie
De productie in de rest van de transportmiddelenindustrie, waaronder de maritieme industrie, viel enigszins tegen in 2025, mogelijk door aflopende projecten en toeleveringsproblemen. Over het algemeen blijven de orderboeken goed gevuld. Veel projecten hebben een langere looptijd, zoals bij de bouw van fregatten voor de Duitse, Nederlandse en Belgische marine door Damen en de rol van IHC en Thales bij nieuwe Nederlandse onderzeeboten. De maritieme industrie ziet ook een gestaag toenemende vraag naar onderhoud, retrofit en conversie van schepen. Het Nederlandse ecosysteem en de kennis van nieuwe technologieën zijn daar gezien de verduurzamingsopgave een voordeel.
Ook in de toelevering aan de vliegtuigbouw – met bedrijven zoals GKN Aerospace – is er geen gebrek aan orders. Eindfabrikanten zoals Airbus en Boeing proberen de productie op te voeren, kampen nog met achterstanden en zien de vraag vanuit luchtvaartmaatschappijen toenemen.
Meer vraag vanuit defensie, bouw, chipmachines en transportmiddelen voor metaalbewerkers
Toeleveranciers van metaal profiteren van een aantrekkende vraag uit de bouw. Ook de hogere defensie-uitgaven en aantrekkende vraag naar chipmachines ondersteunen de groei van metaalproducten in 2026. Waar ASML als belangrijke afnemer een tijd lang minder heeft ingekocht dan verwacht, kunnen toeleverende verspaners en plaatbewerkers voor 2026 eindelijk verbetering verwachten. Ook de gemtigde opleving van de bredere transportmiddelenindustrie draagt bij. Aan de andere kant blijven metaalbewerkers last houden van een zwakke vraag uit de personenauto- en machine-industrie.
Ook kunststof profiteert van bouw en nieuw beleid, recyclers verder in het nauw
De voor kunststofverwerkers belangrijke verpakkingsmarkt kent een stabiele vraaggroei die het gematigde herstel in 2025 ondersteunde. Net als de toename van bouwactiviteiten stimuleert dit ook de vraag in 2026 enigszins. Maar het kunststof-productpallet is zeer breed en de veel producenten blijven last houden van vraag- en margedruk. Grote internationale concurrentie als gevolg van de relatief hoge energie- en grondstofprijzen in Nederland en verschillen in subsidies en regelgeving tussen landen, versterken dit. De tegemoetkoming van de overheid in de vorm van de terugkeer van de Indirecte Kostencompensatie komt daarom als geroepen voor kunststofverwerkers. Ook de mogelijke verlaging van de in Nederland relatief hoge netkosten biedt perspectief. Net als het schrappen van de Nationale Circulaire Plastic Norm (een bijmengverplichting) en de Circulaire Plasticheffing die in respectievelijk 2027 en 2028 in zouden gaan. Het beschermen van de branche betekent wel dat plasticrecyclers het nog moeilijker krijgen. In ruim anderhalf jaar tijd zijn tien Nederlandse plasticrecyclers failliet gegaan en twee naar het buitenland vertrokken. Zij legden het af tegen de lage prijs van nieuw plastic, gemaakt uit aardolie of -gas. Om hen te ondersteunen roept het demissionaire kabinet samen met andere landen de hulp van Europa in, vooruitlopend op de aankomende Circulaire Economiewet.
Farmaproductie groeit tijdelijk én structureel sterk
Onder invloed van extra Amerikaanse voorraadopbouw verhoogde de farmaceutische industrie de productie in het eerste kwartaal met 30% ten opzichte van het laatste kwartaal van 2024. Na de eerste bekendmaking van de wederkerige tarieven voor de EU kwam de klad erin, doordat Amerikaanse importeurs genoeg strategische voorraden hadden aangelegd. Nog altijd hangen mogelijke tarieven op geneesmiddelen boven de markt, maar ook zonder die tarieven zal de Nederlandse farmaceutische industrie naar verwachting een tussenjaar van minder hoge groei kennen. 13% van de Nederlandse geneesmiddelen is voor de VS bestemd, maar dat doet niets af aan de groeisector die de farma is. Nederland blijft een gewild vestigingsland voor internationale farmaconcerns door de sterke positie op het vlak van zowel ontwikkeling als productie van vernieuwende medicijnen. Kenmerkend is de investering van €2,6 miljard van Amerikaanse farmaceut Eli Lilly in een nieuwe medicijnfabriek bij Leiden.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Concurrentie China steeds heviger voor traditionele machinebouwers","body":"13 maart - De traditionele machine-industrie staat onder druk. Een omslag is nodig om van de aanwezige groeikansen te profiteren.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/26d1c219-32be-4eb4-b3d4-991ef67c14a2/The-robotic-arm-for-food-packing-process-in-factory-The-industry-4-0-concept-by-robotic-in-food-factory","type":"image","width":799,"original":"https://assets.ing.com/m/3ec61803882a67ac/original/The-robotic-arm-for-food-packing-process-in-factory-The-industry-4-0-concept-by-robotic-in-food-factory.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/industry/sectorstudie-machine-industrie-2025"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Outlook Nederland 2026: economische groei met de rem erop","body":"4 december 2025 - Gematigde groei tussen nieuwe prioriteiten en oude knelpunten","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/08680fba-9a86-4519-84ea-62948abc53a5/CardOutlook2026Elektriciteitsnetwerk","type":"image","width":1536,"original":"https://assets.ing.com/m/41045b4d53eeb365/original/CardOutlook2026Elektriciteitsnetwerk.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/outlook-nederlandse-economie"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over Industry","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/da2fe2a9-153a-4d8a-a40b-f583518b6b98/Icon-Industry","type":"image","width":212,"original":"https://assets.ing.com/m/46b2a40b7024f659/original/Icon-Industry.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/industry"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over sectoren","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/501a77b9-e22b-4861-9bbd-b21b2fc916ad/Icon-Services","type":"image","width":236,"original":"https://assets.ing.com/m/4ea38cccac60bfad/original/Icon-Services.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}