Conflict Midden-Oosten brengt tijdelijke verlichting van importdruk
Sinds de sluiting van de Straat van Hormuz zijn de vooruitzichten voor de chemische industrie licht verbeterd. Uit voorzorg bouwen afnemers tijdelijk extra voorraden op, terwijl de buitenlandse concurrentie afneemt. Daardoor krijgen Europese chemieproducenten in het tweede en waarschijnlijk ook het derde kwartaal meer ruimte voor productiegroei. De sluiting veroorzaakt grondstoffenschaarste bij Aziatische producenten, die sterk afhankelijk zijn van olie, gas en afgeleide producten uit de Golfregio. Dit heeft geleid tot forse afschaling van Aziatische olieraffinage en petrochemie en tot minder chemie-export naar Europa. Nederlandse en andere Europese chemieproducenten zijn met circa 20% van hun totale grondstoffenbehoefte veel minder afhankelijk van de Golfregio.
Druk op chemieproductie neemt weer toe wanneer Hormuz verder opengaat
Desondanks ligt de chemieproductie nog altijd ruim 25% onder de piekniveaus van eind 2017 en januari 2022 en is de neerwaartse trend nog niet voor langere tijd doorbroken. Wanneer Hormuz verder opengaat en vervolgens open blijft, kunnen productie en transport in de Golfregio en Azië zich herstellen. De keerzijde daarvan is de dan weer afnemende vraag naar Europese chemieproducten als gevolg van de structurele wereldwijde overcapaciteit en goedkope importen uit China. Het zal naar verwachting wel enkele maanden duren, voordat het scheepvaartverkeer in de zeestraat weer op het niveau van voor de oorlog is. Aangenomen dat het voorlopige bestand tussen de VS en Iran stand houdt, wat hoogst onzeker is.
Mondiale overcapaciteit, goedkope importen en invoerheffingen blijven structureel pijn doen…
De petrochemische productiecapaciteit is mondiaal de afgelopen vijftien jaar met 65% sterk gegroeid en op basis van al in gang gezette uitbreidingen zal deze met name in China voorlopig alleen maar toenemen. De hieruit ontstane overcapaciteit en de toevloed aan goedkope, deels gesubsidieerde, chemie-importen uit Azië, blijven de druk op Europese producenten verhogen. Ook de kunstmatig laag gehouden waarde van de Chinese Yuan en de Amerikaanse invoerheffingen dragen daaraan bij. Vooral upstream producenten in de petrochemie en basischemie voelen dit aan den lijve. Chemiebedrijf Dow schrapt bijvoorbeeld meer dan een vijfde van het aantal banen in Nederland en Evonik meer dan tweeduizend banen in Duitsland. Zij sluiten zich aan in de lange rij aan Europese chemiebedrijven die eerder al tot reorganisatie of sluiting over gingen. Het aantal sluitingen van Europese chemiefabrieken is tussen 2022 en 2025 verzesvoudigd, met een capaciteitsverlies van bij elkaar 37 miljoen ton (-9%) tot gevolg. De Europese Commissie vindt de huidige handelsrelatie met China niet houdbaar en kijkt naar maatregelen, maar ziet tegelijkertijd de afhankelijkheid.
…net als de hoge energieprijzen en stijgende CO2-kosten
De Iran-oorlog heeft olie- en gasprijzen opgedreven, al bleef de gasprijsstijging veel kleiner dan na het uitbreken van de Oekraïne-oorlog in 2022. Verdere ontspanning kan energieprijzen weer drukken, maar in Europa blijven ze structureel hoog ten opzichte van de VS en China. Extra LNG-aanbod uit de VS kan enige verlichting bieden, maar blijvend lagere energiekosten vragen forse Europese investeringen in hernieuwbare energie, waterstofinfrastructuur en CO2-opslag. Ook chemieproducenten zullen, al dan niet met overheidssteun, volop moeten inzetten op elektrificatie en biobased grondstoffen, mede door stijgende CO2-kosten. Brussel kan de ETS-regels mogelijk iets oprekken, bijvoorbeeld via een tragere afbouw van gratis uitstootrechten. Toch blijft versnelling van vergroening en vermindering van fossiele brand- en grondstoffen noodzakelijk voor een toekomstbestendige concurrentiepositie.
Verkoopprijzen en orders lopen op, maar het optimisme is niet al te groot
Chemieproducenten schroeven waar nodig en mogelijk hun verkoopprijzen op. Door de tijdelijk afgenomen importdruk en hogere prijzen door wereldwijde tekorten zien zij kans om de opgelopen energie- en grondstofkosten door te berekenen. De orderboeken zijn dan ook tijdelijk beter gevuld, maar de verwachtingen voor de nabije toekomst zijn nog altijd mager. Dit weerspiegelt het tijdelijke karakter van de opleving. Bovendien is het ene chemiebedrijf het andere niet. Hoe verder in de productieketen, hoe groter de mogelijkheden om gestegen kosten aan klanten door te berekenen. Downstream producenten van specialties hebben door de lagere energie-intensiteit en grotere toegevoegde waarde en marge op hun producten veel minder te lijden van de hoge energieprijzen en de mondiale overcapaciteit dan producenten in de basischemie. Wel hebben de veelal grotere basischemiebedrijven vaak termijn- of hedgecontracten waarmee zij de volatiliteit van energie- en grondstofprijzen dempen. Wanneer de Iranoorlog niet opnieuw oplaait, kunnen de prijsstijgingen mede daardoor beperkt blijven.
Europese Commissie wil chemie concurrerender en groener maken
De Europese Commissie (EC) wil de energie-intensieve industrie meer perspectief voor de nabije toekomst.
Nederlandse overheid vermindert kostennadelen met buurlanden
Om het speelveld met andere Europese landen gelijker te trekken, is de Nederlandse overheid de basisindustrie eerder al tegemoetgekomen. Voor de komende drie jaar is de Indirecte Kostencompensatie (IKC) voor grootverbruikers van elektriciteit weer ingevoerd. Dit dempt de hoge Nederlandse elektriciteitskosten en verkleint zo het kostennadeel met buurlanden enigszins (onder de voorwaarde van verduurzaming). Het nieuwe kabinet zet dit beleid voort. Daarnaast wil het kabinet de elektriciteitskosten voor de basisindustrie vanaf 2028 verder verlagen en schaft zij de nationale CO2-heffing af. Dit kan zorgen voor enig herstel van de bezettingsgraad van chemische fabrieken. De onderbezetting is door de tijdelijke opleving en het uit de markt halen van de meest onrendabele plants in de petrochemie en basischemie weer enigszins opgeklommen.
Volop verduurzamingsplannen, maar uitrol vertraagd
Verduurzaming verloopt moeizaam door knelpunten op het vlak van regelgeving, infrastructuur en de lastige Europese concurrentiepositie. Nederlandse voorbeelden zijn de stikstofimpasse, de netcongestie, de vertraagde oplevering van CO2-opslag en -pijpleidingen, vertraging van het waterstofaanbod en hoge investeringssommen en kostprijzen. Zowel Shell, BP, als het Finse UPM hebben de bouw van een biobrandstoffenfabriek in de Rotterdamse haven stilgelegd vanwege de marktcondities. Aan de andere kant zijn er nog steeds belangrijke initiatieven: zo gaan Air Products en Yara samenwerken aan emissiearme ammoniak en maakt OCI haar kunstmestproductie in Geleen duurzamer door hernieuwbare ammoniak van BASF in te zetten. Gunvor ontwikkelt samen met VARO Energy een biobrandstoffenfabriek op de plek waar zij haar olieraffinage heeft stilgelegd. Tot slot heeft Shell in Moerdijk een nieuwe pyrolyse-olie-upgrader in gebruik genomen die moeilijk recyclebaar plastic via chemische recycling opnieuw als grondstof voor plastics in te zetten.
Maatwerkafspraken in de maak, maar traject is complex
Ondanks haperende investeringen zit de industrie niet stil. Er lopen proefprojecten om chemieprocessen met groene waterstof te verduurzamen en de benodigde infrastructuur is in ontwikkeling. Nederland loopt bovendien voorop in CO2-opslag, met Porthos en Aramis in de Rotterdamse haven en op de Noordzee. Het kabinet zet bestaande maatwerkafspraken voort en wil nieuwe afspraken op cluster- of gebiedsniveau maken. Dat maakt het traject nog complexer, maar ook mogelijk ook effectiever, doordat chemiebedrijven vaak sterk verweven zijn in clusters. Steun blijft nodig voor infrastructuur en duurzamere alternatieven zoals elektrisch kraken met groene waterstof, chemisch recyclen en biobased grondstoffen. Zo worden zeven waterstofprojecten ondersteund met €800 miljoen aan Europese ‘IPCEI’-middelen. Nederlandse bedrijven behoren met veel aangevraagde octrooien op dit vlak tot de koplopers.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"},"title":"Disclaimer"}],"componentType":"accordion"}]},"hasMacro":false,"id":"c50e1c49-b49c-4a18-a385-422fa8a8d6ba","localeString":"nl-NL","mainHeaderZone":{"authorInfo":{"authorName":"Edse Dantuma","image":{"extension":"jpg","original":"https://assets.ing.com/m/24b31aef632f3069/original/Foto-Duco-de-Vrieswww-ducodevries-nl06-22329270.jpg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e84b8860-133f-46c2-92cc-c4949b77eb50/Foto-Duco-de-Vrieswww-ducodevries-nl06-22329270","type":"image","width":3355},"jobTitle":"Econoom Industry & Healthcare"},"backLink":{"textLink":{"text":"Industry","url":"/zakelijk/sector/industry"}},"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"title":"Opleving chemische industrie van tijdelijke aard"},"date":"2026-06-30","readingTime":7},"publishDate":"2026-07-02T20:55:34.872+02:00"}}