De machinebouw sector is verantwoordelijk voor het ontwerpen, ontwikkelen, produceren en onderhouden van (productie)machines. De focus op productinnovatie en productiviteitsverhoging vraagt om integraal zicht nodig op alle deze processen.
De sector omvat een grote diversiteit machinefabrikanten voor sectoren als o.a. verpakkingen, metaal- en kunststofproducten, voedselproductie, logistiek, bouw, medische en hightech componenten. Machinebouw is de laatste decennia fors gegroeid en behoort met een aandeel van ruim 18% (€ 21 miljard) samen met chemie en voedingsmiddelen tot de grootste subsectoren binnen de industrie.
Machinebouw is sterk innovatief, met maar liefst 40% van de R&D uitgaven (€ 3 miljard) in de totale industrie. De sector biedt werkgelegenheid aan ruim 95.000 werknemers, is wereldwijd actief en sterk export gedreven. De verdiensten aan de export van machines en machineonderdelen zijn de afgelopen 10 jaar meer dan verdubbeld tot meer dan € 26 miljard. Wat ruim 2% bijdrage aan het BBP oplevert. De belangrijkste EU-afzetlanden zijn Duitsland, VS, China, Frankrijk, België, VK, Italië en Zuid-Korea.
De machine-industrie staat als economische groeiparel bekend vanwege een bovengemiddelde groei van 9,5% per jaar tussen 2013 en 2023. Die groei komt vrijwel volledig voor rekening van de chipmachinemakers, onder aanvoering van ASML. De marktomstandigheden zijn voor traditionele machinebouwers structureel uitdagend door toenemende concurrentie vanuit China. Zie ook de ING-sectorstudie Machine-industrie.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/83f2abe6-5c8f-4ea6-977c-1eb7ddc77851/Sectorstudie-machine-industrie-fig1-Vol-mut-TW-SVG","original":"https://assets.ing.com/m/3296bea68e9ffd04/original/Sectorstudie-machine-industrie-fig1-Vol-mut-TW-SVG.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Externe factoren"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De machinebouw is met kleine binnenlandse markt afhankelijk van export naar zowel Europa als steeds meer landen daarbuiten in verschillende eindmarkten als o.a. food, semiconductors, medisch, bouw en defensie. De sector is steeds minder cyclisch door het aanbieden van een breder productaanbod, meer diensten en verdere verbreding van eindmarkten waarin er met unieke kennis en technologie een sterke concurrentiepositie is. Economische groei en renteniveaus blijven van invloed op kapitaalsinvesteringen. De concurrentie komt traditioneel uit Europa, maar met name China heeft een enorme technologische inhaalslag gemaakt waarmee de traditionele machinebouw zowel technologisch als prijstechnisch zware concurrentie heeft gekregen. De marktomstandigheden zijn voor dit deel van de sector structureel uitdagend geworden.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/0aa14c9e-9b7b-4f01-9f06-63c31d277d6c/Sectorstudie-machine-industrie-fig7-importen-SVG","original":"https://assets.ing.com/m/1b464b5e367778c5/original/Sectorstudie-machine-industrie-fig7-importen-SVG.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Lange termijn belangrijke drivers in de sector zijn een groeiende wereldwijde welvaart en internationale ontsluiting. En daarmee in het verlengde liggende groeiende behoefte aan hoogwaardig voedsel, medische zorg, goederen.
Daarnaast is de vraag naar steeds hogere output, groeiende flexibiliteit en klantspecifiek kunnen produceren belangrijk bij de ontwikkeling van machines, systemen en complete productielijnen.
USP’s: technologisch hoge kwaliteit, innovatief een flexibele configure to order productiestrategie met een hoge productiviteit en relatief korte levertijden.
Specialistische kennis ligt steeds meer bij de machinebouwer en minder bij de afnemer die ermee produceert. Hierdoor is er een continue toenemende vraag naar meer service en ontzorging rondom de machine en productieproces. De inzet van digitalisering en beschikbaarheid van online-machinedata wordt gebruikt voor het monitoren van machines en processen. Hiermee kunnen (op afstand) extra diensten geleverd worden zoals voorspellend onderhoud en procesoptimalisatie. Wat resulteert in een hogere bezettingsgraad en output.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Marktupdate"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Industrie: Na tegenvallend jaar iets meer productiegroei in 2026
Na drie magere jaren beginnen de vooruitzichten voor de Nederlandse industrie te verbeteren. Ook 2025 was een moeizaam jaar, met alleen een sterk eerste kwartaal onder invloed van extra Amerikaanse voorraadopbouw. Productie en omzet groeiden over het hele jaar gemeten slechts licht, met respectievelijk zo’n 0,5% en iets meer dan 1%. Hoewel de verschillen tussen industrietakken groot zijn, toont de sector zich daarmee weerbaar in tijden van grote internationale turbulentie. 2026 brengt waarschijnlijk nog niet de echte omslag waar veel producenten op hopen, maar het is aannemelijk dat de trend van een geleidelijk aantrekkende vraag doorzet.
Industriële productie groeit weer, producenten optimistischer
De Nederlandse industriële productie is in augustus en september aangetrokken, terwijl de eurozoneproductie als geheel terugviel. De technologische industrie heeft een belangrijk aandeel in de recente groei. Zowel bij de productie van machines als die van elektrische apparaten en transportmiddelen is een begin van een herstel zichtbaar na een periode van stagnatie. Net als hun tegenhangers in de eurozone zijn Nederlandse fabrikanten sinds de zomer wat optimistischer geworden over de nabije toekomst.
Toenemende bestedingen van consumenten en overheden vertalen zich mondjesmaat in orders
Vooral toenemende consumentenbestedingen en extra overheidsinvesteringen zorgen in 2026 voor meer industrie-orders. Hoewel de productieverwachtingen zijn verbeterd en producenten al enige tijd meer nieuwe orders ontvangen, zijn producenten de afgelopen maanden slechts mondjesmaat positiever geworden over hun orderportefeuille. Het duurt dan ook even om de pijplijn aan klantopdrachten weer goed gevuld te krijgen.
Ook kost het tijd voordat investeringen in bijvoorbeeld defensie zich in substantieel meer nieuwe orders vertalen. Hetzelfde geldt voor de voorgenomen hogere investeringen en consumptie van de Duitse overheid. Pas in de tweede helft van 2026 zal dit de Duitse economie een impuls geven waar mogelijk ook Nederlandse producenten een graantje van kunnen meepikken.
Marktomstandigheden blijven uitdagend door handelsbeperkingen en verzwakte internationale concurrentiepositie
De onzekerheid rond de omvang en de impact van Amerikaanse invoerheffingen hebben ervoor gezorgd dat consumenten en bedrijven slechts schoorvoetend meer gaan besteden. Nu onzekerheden door de handelsdeals afnemen, verbeteren de vooruitzichten voor consumptie en investeringen. Toch blijft het uniforme tarief op EU-export naar de VS – voorheen een belangrijke groeimarkt voor de Nederlandse industrie – nog altijd 15%. Samen met de afkoeling van de Amerikaanse economie dempt dit de exportgroei in 2026. Het 50%-tarief op Europese producten en onderdelen van staal en aluminium staat bovendien nog overeind. De VS brengt daarnaast steeds meer producten met onderdelen van staal en aluminium onder het hoge 50%-tarief.
Tegenwind en onzekerheid blijven ook aanwezig door handelsbeperkingen die voortkomen uit de toenemende technologische rivaliteit met en grondstofafhankelijkheid van China. Overheidsbeleid heeft een steeds grotere en onvoorspelbaardere invloed op marktomstandigheden.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Productie technologische industrie gestabiliseerd, grote verschillen tussen deelsectoren
De productie van de technologische industrie, oftewel producenten van (onderdelen van) metaalproducten, apparaten, machines en transportmiddelen, is in 2025 gestabiliseerd na een krimp van ruim 2% in 2024. De marktomstandigheden en het potentieel verschillen echter sterk tussen deelsectoren. Door de structurele groei van digitale toepassingen en investeringen in de energietransitie houden vooral producenten van chipmachines, elektrische apparaten en componenten – zoals chipmachines, batterijen, turbines, kabels en datacenter-apparatuur – de productie goed op peil.
Sterk stijgende defensie-uitgaven stimuleren hernieuwde groei
Ook de hogere overheidsuitgaven aan defensie zorgen geleidelijk voor meer productvraag, bijvoorbeeld naar radars van Thales, fregatten van Damen Naval en onderzeebootonderdelen van IHC. De €800 miljard vanuit het ReArm-Europe programma van de Europese Commissie en de nieuwe NAVO-norm van 3,5% bbp in 2035 bestendigen de langetermijninvesteringen. Het kost tijd voordat investeringen in defensie zich in substantieel meer orders en productie vertalen. Het uitbreiden van productie vergt tijd vanwege personele krapte en de vereiste op- of ombouw van fabrieken. Opschaling blijft een uitdaging, maar steeds meer onbenutte capaciteit wordt inmiddels aangewend voor defensie-doeleinden, zoals de oude Nedcarfabriek van VDL. Steeds meer “dual-use bedrijven” spelen in op de nieuwe groeimarkt door op basis van bestaande civiele toepassingen nieuwe militaire middelen te ontwikkelen.
De omzet van de Nederlandse defensie-industrie is volgens een recente inschatting in vijf jaar bijna verdubbeld tot €9,3 miljard in 2024. Dit zou 1,9% van de totale industrie-omzet vertegenwoordigen. In geval van 3,5% bbp aan defensie-uitgaven zou de defensie-industrie in dat geval bij gelijkblijvende verhoudingen groeien tot ruim €16 miljard, zo’n 3,4% van de totale industrie. Hoewel qua aandeel beperkt, geven defensiebedrijven gezien de huidige stagnatie daarmee een substantiële bijdrage aan hernieuwde industriële groei.
Meer vraag door gematigd aantrekkende bedrijfsinvesteringen en productieopschaling halfgeleidermarkt
De technologische industrie als geheel heeft voorlopig nog last van de wijdverbreide overcapaciteit bij afnemers. Door de geleidelijk wat afnemende onzekerheid over de tarievenstorm en aantrekkende nationale en Europese economie kunnen bedrijfsinvesteringen in 2026 naar verwachting gematigd aantrekken. Dit vertaalt zich in nieuwe orders voor de technologische industrie. Daarbij blijven machinefabrikanten last houden van structureel toenemende concurrentiedruk vanuit China. Het aanbod en de prijsdruk vanuit China nemen alleen maar toe, doordat exportstromen van de VS naar Europa worden verlegd. De vraag naar Nederlandse chipmachines is meer conjunctureel bepaald. Die producten zijn dermate hoogwaardig dat zij internationaal zeer concurrerend zijn.
Vooruitzichten technologische industrie
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7f22d2a7-7e25-4ea9-8f83-897febe93940/Sectorstudie-machine-industrie-fig5-Marktsegmenten-SVG","original":"https://assets.ing.com/m/335ddcd1fb501d18/original/Sectorstudie-machine-industrie-fig5-Marktsegmenten-SVG.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Trending topics in de Machinebouw"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De internationaal opererende machinebouwsector wordt aldoor competitiever. Om de concurrentiepositie te behouden en versterken is het cruciaal om te investeren in technologisch leiderschap en een steeds breder aanbod van services aan te bieden.
Onderscheidend vermogen door uitbreiding dienstverlening
Een totaalpropositie met de nieuwste technologie, slimme software, digitalisering en AI en een breed ondersteunend dienstenpakket is de basis voor versteken van de concurrentiepositie en verdere groei. Groeikansen liggen er voor fabrikanten die dit aanvullen met diepgaande proceskennis waardoor de aangeboden oplossing resulteert in optimalisatie van het gehele proces, met een hogere productiviteit als resultaat.
De toenemende concurrentie vereist een veelomvattende klantbenadering. Dit betekent meer nadruk op service, klantrelaties en het diepgaand begrijpen van klantproblemen om zo de klant te helpen bij het optimaliseren van de processen en daarmee zijn productiviteit te helpen vergroten. Dit onderscheidt Nederlandse machinebouwers van concurrenten uit opkomende economieën.
Meer aandacht voor software in plaats van hardware
Meer focus op digitale oplossingen biedt kansen. Het digitaal integreren van alle systemen in de fabriek en zelfs in de hele productieketen maakt door een grotere beschikbaarheid van data enorme verbeteringen in processen en producten mogelijk. Software is voor machinebouwers dan ook een steeds belangrijker onderdeel van het totaalpakket van productlevering en dienstverlening. Het onderscheidend vermogen van machinebouwers zal meer verschuiven van de hardware in de richting van toegepaste software. In de klantbediening komt het accent meer op de rol van dienstverlener in plaats van pure producent te liggen.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/891c35ed-3d6f-4a27-9711-c992ecb5bf11/Sectorstudie-machine-industrie-fig12-Verschuiving-aanbod-SVG","original":"https://assets.ing.com/m/20d44444c93019bb/original/Sectorstudie-machine-industrie-fig12-Verschuiving-aanbod-SVG.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"
Uptime | Data als verdienmodel | Servitization
Met servitization kunnen machinebouwers meerwaarde bieden door dienstverlening te koppelen aan de productiemachine. Technologie wordt complexer, het kennisgat groeit (monitoring, onderhoud, installatie en training) en klanten vragen om maatwerk ontzorging.
Uitbreiden van de dienstverlening biedt kansen om de klant verder te helpen en tegelijkertijd de eigen inkomsten te verhogen. Zo kunnen machinebouwers door predictive maintenance aan te bieden het machineonderhoud voor de klant optimaliseren en op die manier de procesvoortgang of “uptime” te verbeteren. Via prestatieafspraken en bijbehorende fees kan lagere uitval en betere werking voor de klant ook voor meer en stabielere inkomsten voor de machinebouwer zorgen.
Ook door machinedata voor de klant te monitoren en analyseren, bijvoorbeeld met inzet van AI, kan de machinebouwer steeds beter inzichtelijk maken wat een storing veroorzaakt. Grotere machinebouwers richten vaak een aparte consultancy-tak op. Door de data van klanten beter te ontsluiten, kan vervolgens weer meer en gerichter advies worden gegeven.
Een volgende stap ligt in het combineren van product en aanverwante dienst en aanbieden als totaaloplossing: Product as a Service .
Configure-to-order strategie voor kortere time to market
Configure-to-order productiestrategie; modulair produceren o.b.v. bestaande bouwstenen, t.b.v. ‘standaard maatwerk’. Focus op standaardisatie en modularisatie met als voordeel kortere doorlooptijden, lagere engineeringkosten, geen risico maatwerk, makkelijker uitbesteden en sneller opschalen. Dit vraagt om andere inrichting van organisaties, processen en technologische en/of digitale aanpassingen.
Risicobeheersing: meer local-for-local sourcen en produceren
Grote geopolitieke onzekerheden vragen om meer aandacht aan risicobeheersing te besteden. De local-for-local strategie is in opkomst. Dit is van belang voor risicobeheersing met het oog op het verminderen van ketenverstoringen en de impact van volatiele wisselkoersen. Maar ook vanuit kostenoogpunt, denk aan het omzeilen van transportkosten, invoerheffingen of exportbeperkingen. Daarnaast zijn machinebouwers zo minder afhankelijk van specifieke lokale beperkingen dan wanneer zij in één regio zijn gevestigd. Bijvoorbeeld op het vlak van hoge loonkosten en personeelsschaarste. Lokale marktbediening brengt machinebouwers ook dichter bij de klant. Dienstverlening en voorraden ter plekke aanbieden en aanhouden komt het totaalpakket ten goede en is duurzamer dan transporteren over grote afstanden.
Smart manufacturing
Digitalisering is de kern van Smart Industry. Zo zorgt digitalisering in de ontwikkelingsfase voor een versnelling in ontwerp, prototyping en testing, o.m. door gebruik van digital twinning. In de productiefase wordt doorlooptijd verkort door integratie van machines en systemen. In de orderfase realiseert een digitale supply chain ervoor dat onduidelijkheden in tekeningen verdwijnen en informatie aansluit op het productieproces. In de gebruiksfase kan met gebruiksdata de dienstverlening aan klanten geoptimaliseerd worden, waarmee nieuwe verdienmodellen ontstaan.
Het Klimaatakkoord roept op de CO2 uitstoot drastisch terug te dringen (-60% in 2030). Energie-efficiëntie, elektrificatie van productie en logistiek alsook materiaal(her)gebruik zijn voor de industrie en machinebouw de belangrijkste onderdelen van de duurzaamheids-strategie. Voor de machinebouw liggen er naast circulaire ontwikkelingen door middel van modulair ontwerp ten behoeve van eenvoudiger reparatie en meer refurbishen ook een kans en uitdaging bij het ontwikkelen van diensten als predictive maintenance. Dit alles ten behoeve van een langere gebruiksduur. Met data-analyse en machine learning kan efficiency van machines worden verbeterd en energieverbruik worden geoptimaliseerd.
"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/sector/industry/duurzaamheidstrends-industry","text":"Meer duurzaamheidstrends in de Industry"}]},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"top","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/64cc3d12-da1b-452c-b186-d10667f1ab66/SWOT-machinebouw","altTextNL":"SWOT machinebouw","original":"https://assets.ing.com/m/7fb4bca2d2326332/original/SWOT-machinebouw.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Bronvermelding","richBody":{"value":"ING Sector Banking betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is.
Voor deze publicatie is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:
Deze publicatie is opgesteld door de ‘ING Sector Banking’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Gert Jan Braam","intro":"Sector Banker Industry","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/c7565a16-ae6c-40ad-b630-900c74b48a93/4023x4023","type":"image","width":4023,"original":"https://assets.ing.com/m/45dd52f7/original/4023x4023.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/industry/gert-jan-braam"}}]}]},"legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","title":"ING & Duurzaamheid","richBody":{"value":"De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op ing.com/climate.
"}}]}}}