Digitale zorg in Nederland kan veel meer opleveren, maar blijft steken door versnippering en een matig ingerichte patiënten-omgeving. Mensen wíllen digitaal gemak, maar lopen vast in te veel portalen, apps en verschillen per zorgverlener. Terwijl Nederlanders 90% van hun bankzaken digitaal regelt en zelfs 94% hun reisboekingen, gebruikt slechts 10% de digitale persoonlijke gezondheidsomgeving. De oplossing zit in het landelijk opschalen van de bestaande en bewezen platformen en het creëren van één herkenbare digitale voordeur. Goede digitale zorg vraagt om keuzes: standaardiseren, processen opnieuw inrichten en toegankelijkheid als basis nemen, ook voor mensen met lagere digitale vaardigheden. Ook het snel oplopende personeelstekort maakt opschalen van digitale zorg noodzakelijk.
Online actief zijn en je financiën regelen en aankopen doen is voor de meeste Nederlanders iets wat ze met gemak iedere dag doen. In de zorg ligt dit anders. Voor de huisarts heb je een portaal, voor het ziekenhuis of fysiotherapeut weer een andere app, voor de apotheek weer een andere ingang. Die versnippering maakt digitale zorg onnodig ingewikkeld. De zorg heeft geen duidelijke digitale voordeur waar je alles logisch terugvindt zoals afspraken, berichten, meetwaarden, medicatie, leefstijltips en het delen van gegevens. Juist zo’n geïntegreerde toegang is nodig om digitale zorg op grote schaal te laten werken
Technologie kan veel werk uit handen nemen, maar alleen als zorgprofessionals er echt mee kunnen werken. Nederland investeert al veel in ICT, vooral in Elektronische Patiëntendossiers (EPD’s) en bedrijfsvoering, maar de toegang tot en uitwisseling van patiëntgegevens blijft achter bij andere Europese landen. Dat raakt de patiëntveiligheid en vertraagt samenwerking. De EU-verordening European Health Data Space zet de deadline scherp op 2031. Wie nu durft te standaardiseren en op te schalen, voorkomt achterstanden en dubbel werk later.
Het grootste struikelblok is niet de techniek, maar versnippering. Succes vraagt om één landelijke lijn, centrale regie, afdwingbare open standaarden en snelle opschaling van bewezen oplossingen via CumuluZ. Initiatieven als Digizorg, Zorg bij jou en Zorgviewer laten zien hoe het kan. Landelijke opschaling van bewezen platformen is cruciaal. Digitale zorg moet van pilots naar opnieuw ontworpen zorgpaden met digitalisering als ondersteuning.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"H1 - E‑health in Nederland: de ‘patient‑interface’ hapert"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Zorg onder druk maar digitale kansen liggen binnen handbereik
De Nederlandse zorg staat onder druk. We worden ouder, er zijn te weinig mensen om al het werk te doen en de kosten lopen op. Daarom kijken we al jaren naar digitale zorg als hulpmiddel om zorg toegankelijk en uitvoerbaar te houden. De Monitor Digitale Zorg 2025 van het RIVM laat zien dat digitale toepassingen in 2025 ongeveer even vaak worden gebruikt als in 2024. Op sommige punten is er wel groei. Huisartsen en ziekenhuisartsen videobellen steeds vaker: van ongeveer 60 procent in 2024 naar rond de 80 procent in 2025.
De paradox: digitale zorg bestaat, maar is niet vanzelfsprekend voor iedereen
Aan de kant van zorgaanbieders gebeurt er veel. Videobellen, digitale zelfhulp en patiënten-portalen zijn voor veel zorgverleners inmiddels normaal. Toch blijft het brede, dagelijkse gebruik door burgers achter. Dat zie je vooral bij toepassingen die de patiënt juist meer regie zouden moeten geven. In de Monitor staat bijvoorbeeld dat de persoonlijke gezondheidsomgeving al jaren weinig wordt gebruikt. Ook zijn er grote verschillen tussen groepen. Ouderen en mensen met basisonderwijs of vmbo gebruiken digitale zorgtoepassingen duidelijk minder vaak.
Wat kan E-health? Wat zou het moeten kunnen en wat wil je?
De cijfers maken de kloof concreet. Het gebruik van de persoonlijke gezondheidsomgeving blijft stabiel onder de 10 procent. Tegelijkertijd blijkt dat een meerderheid zich niet eens bewust is van het bestaan van persoonlijke gezondheidsomgevingen (71 procent van de algemene bevolking en 73 procent onder mensen met een chronische aandoening). En toch is de wens voor meer digitaal gemak er wél. Het patroon blijft hetzelfde: wat mensen doen blijft achter bij wat ze willen:
Het probleem: Versnippering en een onhandige patiënten-omgeving
Voor de huisarts heb je een portaal, voor het ziekenhuis weer een ander, voor de apotheek nog een andere toepassing en voor de fysiotherapeut heeft ook weer een eigen app . Die versnippering maakt digitale zorg onnodig ingewikkeld.
De zorg heeft geen duidelijke digitale voordeur waar je alles logisch terugvindt zoals afspraken, berichten, meetwaarden, medicatie, leefstijltips en het delen van gegevens. Juist zo’n geïntegreerde toegang is nodig om digitale zorg op grote schaal te laten werken. Niet als extra kanaal erbij, maar als vanzelfsprekend onderdeel van het zorgproces. De Monitor benadrukt daarom dat toegankelijkheid belangrijk blijft. We moeten drempels wegnemen, juist voor mensen met lagere digitale vaardigheden.
Het kan wel: kijk naar reizen en bankieren
Het verschil met andere sectoren is opvallend. Online vakanties boeken is heel normaal geworden. In het bijgaande overzicht staat dat 94 procent van de binnenlandse vakanties in 2024 online is geboekt. Ook bij bankieren is digitaal de standaard: negen van de tien rekeninghouders gebruiken mobiel of internetbankieren. Nog maar een klein deel van eenvoudige overboekingen loopt schriftelijk of telefonisch.
Wat is het succesrecept? Niet alleen technologie, maar vooral ontwerp. Eén herkenbare omgeving, duidelijke stappen, één manier van inloggen, snelle feedback en een consistente ervaring.
Meer regie voor de patiënt: vraag erom, gebruik het, verbeter het
Digitale zorg werkt pas echt als iedereen meedoet. Dat kan heel praktisch. Vraag om digitale opties waar het kan, zoals online een afspraak maken, een digitaal consult of uitslagen inzien. Gebruik thuismeten of thuismonitoring als dat bij je past. Geef feedback als iets onhandig of onduidelijk is.
De Patiëntenfederatie beschrijft digitale zorg heel concreet. Denk aan beeldbellen, digitale consulten, apps die waarden bijhouden en thuismonitoring waarbij meetgegevens direct naar de zorgverlener gaan. Dit is vaak bedoeld om zorg laagdrempeliger te maken. Het helpt ook om mensen langer zelfstandig te laten wonen. Dat past goed bij hybride zorg, waarin digitaal en fysiek elkaar aanvullen.
Van losse apps naar één logische route, wat moet er gebeuren?
Als Nederland de digitale ambitie wil waarmaken, zit de volgende stap niet in nóg een toepassing. De doorbraak zit in één samenhangende ervaring. Daarvoor zijn drie dingen nodig:
Toegankelijkheid is een basisvoorwaarde
Meer digitalisering kan de zorg echt ontlasten. Als mensen meer zelf kunnen doen, of met digitale ondersteuning minder vaak hoeven te bellen of langs te komen, scheelt dat tijd in de eerste en tweede lijn. Maar digitalisering kan ook uitsluiten als we het niet inclusief ontwerpen. De Monitor laat zien dat verschillen naar leeftijd en opleiding hardnekkig zijn. De Nederlandsche Bank laat bij betalingen zien dat “digitaal normaal” niet betekent dat iedereen vanzelf meekomt.
Daarom hoort bij digitale zorg ook dit:
Als we dat niet doen, wordt digitale zorg een extra drempel. En dat is precies het tegenovergestelde van wat we nodig hebben.
De doorbraak zit in eenvoud, samenhang en goed ontwerp
Nederland is niet tegen digitale zorg. Sterker nog: zorggebruikers willen juist méér digitaal gemak rondom afspraken, informatie en voorbereiding. De achterstand zit vooral in versnippering en gebruikservaring. De grootste winst ligt daarom in een betere digitale voordeur: simpel, intuïtief en bruikbaar voor iedereen. Precies zoals we dat bij reizen en bankieren inmiddels gewend zijn. De technologie is er al. Nu zijn samenhang, ontwerp en adoptie aan de beurt.
Innovatie is geen luxe meer
Personeelstekort bedreigt de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg. De prognose is helder. Het tekort voor de gehele Nederlandse gezondheidszorg groeit naar 135.000 in 2031. Vooral ouderen- en ziekenhuiszorg krijgen het zwaar. Daar dreigt samen bijna een tekort van 100.000 medewerkers. Als we niets doen, schuift de discussie van betaalbaarheid naar beschikbaarheid. Wie krijgt nog tijdig hulp. Wie moet wachten.
Technologie is geen wondermiddel, maar wel een hefboom. Zorgadviesbureau Gupta Strategists laat in haar rapport “Uitweg uit de schaarste” zien dat bestaande MedTech, Apps en digitale toepassingen samen het equivalent van 110.000 zorgmedewerkers kunnen vrijspelen bij optimale inzet. Het gaat om telemonitoring, slimme logistiek, automatisering van verslaglegging, digitale planning en AI bij diagnostiek. In ouderenzorg gaat het ook om technologie die fysieke belasting vermindert en tijd vrijmaakt bij persoonlijke verzorging en toezicht. De belofte is er dus al. De vraag is of we durven opschalen.
Nederland in de spiegel van Europa en de landen van de OESO
Nederland heeft een sterke basis. De uitgaven aan curatieve zorg als percentage van het bbp zijn in Nederland relatief laag. De ziekenhuiszorg is efficiënt georganiseerd in vergelijk met de ons omringende landen. Nederland kent wel een relatief hoog bbp per inwoner. Maar dan nog zijn onze uitgaven aan curatieve zorg relatief laag: lager dan in België, Denemarken, Duitsland en Zwitserland. Er is dus voldoende ruimte is in vergelijking met andere Europese landen om meer te investeren in digitale zorg.
Nederland investeert fors in digitale zorg
In Nederland geven we circa 14,1 miljoen euro per 100.000 inwoners uit aan digitale zorg, oftewel 141 euro per Nederlander (2023). Dat is hoog in vergelijk met de OESO-landen. Deze investeringen betreffen met name de eigen Elektronische Patiëntendossiers (EPD’s) van onder ander ziekenhuizen. Maar ook de eigen Enterprise Resource Planning, afgekort ERP-systemen. Dat zijn geïntegreerde softwaresystemen waarmee zorgorganisaties al hun belangrijke bedrijfsprocessen centraal kunnen beheren.
Toegang tot elektronische patiëntendossiers blijft achter in Nederland
Tegelijk is er een kwetsbare plek. Nederland scoort 65% op een Europese EHR‑maturiteitsscore als het gaat om toegang tot elektronische dossiers. Deze volwassenheidsscore is een maatstaf die wordt gebruikt om het implementatieniveau, de functionaliteit en het effectieve gebruik van digitale systemen in de gezondheidszorg te beoordelen. Dat ligt in Nederland onder het EU gemiddelde van 83%. Landen als België, Estland en Denemarken zitten rond 98 tot 100%. Dit is niet alleen een ICT-issue. Zonder goede uitwisseling van patiëntendossiers blijft opschalen van digitale zorg en samenwerking in de regio problematisch.
Slechte beschikbaarheid patiëntgegevens gevaar voor patiëntveiligheid
De Federatie Medisch Specialisten waarschuwde vorig jaar al dat de beschikbaarheid van patiëntgegevens nog altijd tekortschiet. Medisch specialisten ondervinden hiervan dagelijks hinder, wat leidt tot medicatiefouten, herhaald onderzoek en risico’s voor patiëntveiligheid. Vooral informatie van andere zorgaanbieders is moeilijk toegankelijk en systemen zijn weinig gebruiksvriendelijk. Dit veroorzaakt tijdverlies, frustratie en hogere kosten.
Nederland is bezig met een inhaalslag!
Een studie voor de Europese commissie voorbereid door Capgemini-Invent laat zien dat we in Nederland achterlopen op andere Europese landen. De EU landen zijn ingedeeld in vier groepen op basis van hun digitale volwassenheid in de zorg. Nederland valt samen met Ierland in de groep beginners. Dat betekent dat de toegang tot elektronische patiëntgegevens hier achterblijft ten opzichte van veel andere landen. Terwijl koplopers brede en veilige toegang al goed hebben geregeld, moet Nederland versnellen. Er ligt een duidelijke opgave om systemen beter te verbinden en zorgverleners en patiënten meer inzicht te geven in hun gegevens.
Europa vraagt om versnelling
Europa voegt daar een extra versnelling aan toe. De European Health Data Space (EDHS) wil dat burgers meer grip krijgen op hun gezondheidsdata. Zorgprofessionals moeten die data veilig kunnen gebruiken over grenzen heen. Hergebruik voor onderzoek en innovatie krijgt ook een Europees kader. De EHDS werd gepubliceerd op 5 maart 2025 en de e verordening is daarna in werking getreden. De toepassing komt gefaseerd. De eerste tranche verplichtingen zal in 2027 gerealiseerd moeten zijn. In 2031 zullen alle Europese landen aan de EHDS-vereisten moeten voldoen. Wie nu investeert, loopt straks niet achter de feiten aan.
Het landelijk dekkend netwerk
Landelijke en regionale dataplatformen zullen uiteindelijk naar elkaar toe moeten groeien. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), CumuluZ en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) trekken samen op om de versnippering te doorbreken en toe te werken naar één interoperabel, landelijk dekkend datanetwerk dat in de regio direct waarde levert én toekomstbestendig is. Door bewezen regionale oplossingen slim op te schalen, heldere landelijke kaders te zetten en publieke middelen doelmatig te richten, ontstaat een robuuste digitale basis die zorgprofessionals ontlast en gegevensuitwisseling echt eenvoudiger maakt.
Wat moet er nu gebeuren?
Om de achterstand van Nederland in toegang tot en het delen van patiëntdossiers te versnellen, zijn de volgende drie stappen nodig:
Wat is de haalbaarheid van deze stappen?
Nederland kán in 2031 op de punten a) dossierdelen tussen zorgverleners, b) burger‑toegang en c) secundair gebruik “op EHDS‑niveau” komen. De EHDS lat en deadlines zijn strak neergezet. Nederland heeft als doel om de deadline van 26 maart 2031 te halen. Het is ook haalbaar als VWS nu hard standaardiseert en durft af te dwingen.
De grootste vijand is niet techniek maar versnippering. Regionale dataplatformen kunnen tempo maken, maar zonder scherpe landelijke kaders en financieringsvoorwaarden leiden ze tot dubbel werk en desinvesteringen, waardoor landelijke interoperabiliteit juist later komt. Het lukt in 2031 alleen met één landelijke lijn, één set eisen en één stuurmechanisme.
Voorwaarde is ook dat de zorgverzekeraars die lijn via hun zorginkoop en bekostiging consequent doortrekt. CumuluZ zal op tijd moeten komen met het landelijke datanetwerk, de landelijke data‑integratie en data‑conformiteit.
"}},{"componentType":"testimonial","testimonialList":[{"authorInfo":{"authorName":"Jan Willem Spijkman","jobTitle":"Sector Banker Healthcare","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b1ed78ff-375d-466c-a670-ef91cabdaf02/Jan-Willem-Spijkman","type":"image","width":1024,"altTextNL":"Jan-Willem Spijkman","original":"https://assets.ing.com/m/86e497c733f4ca1/original/Jan-Willem-Spijkman.jpg","extension":"jpg"}},"testimonialText":{"body":"Zorg zonder technologie en digitalisering is niet meer denkbaar. We kunnen afwachten tot het systeem piept en kraakt, of nu gezamenlijk investeren – zorgaanbieders, overheid en zorgverzekeraars – om toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg te waarborgen.","textLink":{"url":"mailto:Jan.Willem.Spijkman@ing.com","text":"Voor vragen neem contact op met Jan Willem Spijkman"}}}]},{"componentType":"accordion"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Digizorg, Zorg bij jou en Zorgviewer, drie complementaire E-health initiatieven
Kort gezegd vullen ze elkaar aan op drie niveaus: toegang als patiënt tot je zorgdata, zorg op afstand en informatie delen tussen zorgaanbieders en zorgprofessionals.
Deze drie initiatieven kunnen enorm helpen om de efficiency van zorgorganisaties te verbeteren. Voor zorgprofessionals gaat het tijd opleveren. Het voorkomt dubbel werk, zoals het overtikken van patiëntendata en helpt bij het maken van de juiste keuzes als een patiënt tussen zorgverleners beweegt. Als deze drie initiatieven landelijk worden opschaalt, krijg je het juiste tempo om op tijd aan de EHDS-vereisten moeten voldoen.
Dat vraagt om gezamenlijke investeringen
Wie moet meer gaan investeren? Iedereen, maar slim verdeeld. Zorgorganisaties investeren in de aansluiting op regionale en landelijke systemen. Verzekeraars en zorgkantoren moeten ruimte maken in hun contractering zodat digitale zorg niet wordt afgestraft. Overheid moet standaarden, infrastructuur en aansluiting op het Landelijk Dekkend Netwerk (LDB) versnellen. Wetenschap en bedrijfsleven bouwen mee aan bewezen toepassingen en schaalbare implementatie.
De oproep, nu echt
We moeten stoppen met doen alsof digitale zorg een bijzaak is. Technologie en digitalisering horen bij het zorgproces. De echte keuze gaat over organiseren, niet alleen rond gebouwen, naar rond mensen. Dit is het moment om van pilots naar normaal te gaan. Dat vraagt om lef, ook in de boardroom. Kies voor opschalen als programma, niet als hobby. Koppel het aan meetbare doelen.
Auteur:
Jan Willem Spijkman - ING Sector Banking
Met medewerking van:
Edse Dantuma – ING Research
Deze publicatie is opgesteld door de ‘ING Sector Banking’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.
"}}]},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Bronnen","richBody":{"value":"Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2