De Koepel Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN) kent 123 leden (waarvan 119 met een ZKN-keurmerk) in 2025. De visie en missie van ZKN bestaat uit het vernieuwen van het Nederlandse curatieve zorglandschap en het behartigen van de belangen van haar leden. Zoals meer aandacht voor kwaliteit bij zorginkoop, inzicht in de kwaliteit van zorg (transparantie), een gelijk speelveld (contractering door zorgverzekeraars) en ruimte voor nieuwe toetreders.
Een zelfstandige kliniek (voorheen ook wel Zelfstandige Behandelcentrum (ZBC) genoemd) is een samenwerkingsverband van 2 of meer medische specialisten die overwegend (94%) verzekerde medisch specialistische zorg levert (Zorgverzekeringswet).
Een zelfstandige kliniek is een commerciële instelling met winstoogmerk die niet wordt gesubsidieerd door de overheid. De winstklem is niet van toepassing op zelfstandige klinieken, aangezien er geen verblijf mogelijk is. Alle behandelingen zijn dagbehandelingen. De medische specialisaties betreffen onder andere: Dermatologie, Oogheelkunde, Plastische chirurgie, Heelkunde, Orthopedie en Interne Geneeskunde (in afnemende volgorde van aantallen klinieken met die specialisatie).
Zelfstandige klinieken hebben wettelijke toelating, verlenen grotendeels verzekerde zorg, al dan niet gecontracteerd en staan onder toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). De vrije artsenkeuze is voor zelfstandige klinieken van groot belang. Zonder restitutiepolis zou de afhankelijkheid van zorgverzekeraars nog veel groter zijn. Privéklinieken zijn geen WTZa-toegelaten instellingen, waar meestal onverzekerde en dus ongecontracteerde zorg wordt verleend. Privéklinieken zitten niet in onze scope.
Bekostiging
Zelfstandige klinieken verlenen medisch specialistische zorg die zij declareren bij de Nederlandse zorgverzekeraars op grond van de zorgverzekeringswet. De meeste zelfstandige klinieken hebben een contract met meerdere zorgverzekeraars.
Overzicht zelfstandige klinieken
Hier vind je de bij de ZKN aangesloten zelfstandige klinieken van Nederland.
De zelfstandige klinieken kunnen enorm van elkaar verschillen zowel in grootte (ketens), financiële performance als in zorgaanbod. Van belang is de houding van de zorgverzekeraars t.a.v. zelfstandige klinieken. Verzekeraars vinden de volgende aspecten van belang: Kwaliteit, welke productie wordt gebracht? Is er een tekort in de regio? Zijn er wachttijden voor de betreffende specialisatie? Daarnaast moeten de kosten in lijn zijn met andere zelfstandige klinieken. Afspraken maken met zorgverzekeraars en ziekenhuizen binnen de regio is een goede strategie. Dit leidt tot lange termijn stabiliteit, met samenwerking als speerpunt.
Om de kwaliteit te verhogen schroeven topklinische en universitaire ziekenhuizen de behandelvolumes op complexe zorg zoveel mogelijk op via specialisatie van de zorgportefeuille en besteden zij vaker planbare zorg uit aan algemene ziekenhuizen. Ondertussen concurreren zelfstandige klinieken op het vlak van planbare, electieve zorg met ziekenhuizen. Zij onderscheiden zich veelal richting patiënten door specialisatie en korte wachttijden.
In 2024 gingen ruim 1,3 miljoen patiënten naar een kliniek. Dit is 17,8% van alle patiënten met een medisch-specialistische zorgvraag. In 2024 ging 5,9% van het totale medisch-specialistische budget naar klinieken. Zo'n 3 à 4% van alle werknemers in de medisch-specialistische zorg werkt in klinieken die verzekerde zorg leveren.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e3c6c0c2-f47a-4480-a893-c2c3d24e3f41/Grafiek-Aantal-patienten-dat-een-kliniek-bezoekt","altTextEN":"Graph Number of patients visiting a clinic","altTextNL":"Grafiek Aantal patienten dat een kliniek bezoekt","original":"https://assets.ing.com/m/1a2a0d6feae4e75d/original/Grafiek-Aantal-patienten-dat-een-kliniek-bezoekt.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Voor ziekenhuizen vormt de concurrentie een financieel risico, doordat op electieve zorg gemiddeld genomen een hogere marge zit dan op complexe zorg. Om de concurrentie het hoofd te bieden richten ziekenhuizen al enige jaren focusklinieken op die gespecialiseerde electieve zorg leveren met het ziekenhuis als achtervang.
Rol zorgverzekeraars
Zorgverzekeraars kijken kritisch naar de rol van zelfstandige klinieken in het zorglandschap. In het kader van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) zou het beter zijn als er in de toekomst wordt samengewerkt. Afstemming tussen ziekenhuizen en zelfstandige klinieken zou bijvoorbeeld kunnen resulteren in acute en complexere zorg die in het ziekenhuis wordt uitgevoerd en electieve zorg zoals heup- en knieoperaties die meer geconcentreerd worden bij zelfstandige klinieken die daar de focus op hebben. Uitgangspunt daarbij is hoe de zorg het beste kan worden georganiseerd op de lange termijn. Dergelijke transities in het kader van IZA zijn gebaat met meerjarige contracten met zorgverzekeraars, zowel voor ziekenhuizen als voor zelfstandige klinieken.
Zelfstandige klinieken groeien harder
Ziekenhuizen verlenen ieder jaar meer zorg, maar blijven tegen capaciteitsgrenzen aanlopen. De zelfstandige klinieken hebben hun zorgverlening sterker opgevoerd dan ziekenhuizen. Zelfstandige klinieken concurreren op het vlak van planbare, electieve zorg met ziekenhuizen. Om de concurrentie het hoofd te bieden richten ziekenhuizen al enige jaren eigen focusklinieken op die gespecialiseerde electieve zorg leveren met het ziekenhuis als de achtervangfunctie.
Personeelstekort
Voldoende personeel vinden blijft de grootste uitdaging voor zorgaanbieders. Het aantal zorgvacatures ligt nog altijd recordhoog, net als de werkdruk en het ziekteverzuim. De wachtlijsten zullen ook in 2025 aanzienlijk zijn. Zelfstandige klinieken worden minder geraakt door de personeelstekorten. Zij bieden vaak betere arbeidsvoorwaarden en regelmatige roosters zonder avond- en nachtdiensten en met beperkte weekenddiensten
Winstuitkering
In tegenstelling tot reguliere ziekenhuizen (die wettelijk geen winst mogen uitkeren), mogen zelfstandige klinieken dit wél, zolang ze voldoen aan de zorgwetgeving. Veel zelfstandige klinieken zijn ondergebracht in besloten vennootschappen (bv’s) met commerciële doelstellingen. Aandeelhouders, waaronder investeringsmaatschappijen, kunnen dus een rendement verwachten.
Private Equity
Er zijn ook zelfstandige klinieken in Nederland die (deels) eigendom zijn van buitenlandse investeerders of Private Equity-partijen (PE). Het aantal zelfstandige klinieken met private equity-betrokkenheid is de laatste jaren toegenomen. PE-partijen investeren in klinieken zoals Bergman Clinics, Equipe, of DC Klinieken. PE-investeerders hebben vaak een kortere beleggingshorizon (5-7 jaar) en sturen op snelle groei en efficiëntie. Dat kan zowel positieve als negatieve effecten hebben op de zorg.
Discussie over winstuitkering en private equity
Risico's die worden genoemd: verlies van medisch-professionele autonomie; kostenbewuste zorg in plaats van patiëntgerichte zorg; minder transparantie. Het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport (VWS) onderzoekt of er extra toezicht of wetgeving nodig is rond private equity in de zorg, bijvoorbeeld: een meldplicht voor overnames; strengere regels rondom transparantie en zeggenschap en mogelijk zelfs een verbod op winstuitkering bij verzekerde zorg, iets waar politieke partijen zoals SP en GroenLinks voor pleiten.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) werkt de komende jaren samen met de zorgsector aan CO2-reductie, circulair inkopen, het verminderen van medicijnresten in water en een gezondheidsbevorderende omgeving.
Lees hier meer.
Deze publicatie is opgesteld door de ‘ING Sector Banking’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Jan Willem Spijkman","intro":"Sector Banker Public & Healthcare","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/72c18059-f71d-4a60-9bd5-3c5d6fe4ce88/Jan-Willem-Spijkman","type":"image","width":4023,"original":"https://assets.ing.com/m/d132bcf68ee35aac/original/Jan-Willem-Spijkman.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/healthcare/jan-willem-spijkman"}}]}]},"legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","title":"ING & Duurzaamheid","richBody":{"value":"De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op ing.com/climate.
"}}]}}}