Multifunctionele landbouw blijft zich ontwikkelen tot een vaste pijler onder het agrarische verdienmodel. Steeds meer ondernemers combineren hun primaire productie met andere activiteiten, zoals directe verkoop, zorg, recreatie, kinderopvang, educatie en natuurbeheer. Dit gebeurt terwijl het totaal aantal landbouwbedrijven in Nederland verder afneemt.
De economische betekenis van multifunctionele landbouw is de afgelopen jaren duidelijk gegroeid. Volgens de meest recente cijfers van Wageningen University & Research (WUR) bedroeg de omzet in 2023 bijna 1,7 miljard euro. Dat is een toename van ruim 600 miljoen euro ten opzichte van 2020. Ongeveer 37 procent van de agrarische bedrijven heeft inmiddels één of meerdere multifunctionele activiteiten.
De groei komt niet zozeer door een sterke toename van het aantal bedrijven, maar vooral door professionalisering binnen bestaande bedrijven. Ondernemers investeren gerichter, verhogen hun bezettingsgraad en stemmen hun aanbod beter af op de markt. Multifunctionele landbouw is daarmee steeds minder een bijzaak en steeds vaker een strategische keuze.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Waarom is deze trend belangrijk voor de sector?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Multifunctionele landbouw vergroot de weerbaarheid van agrarische bedrijven. Door inkomsten te spreiden, neemt de afhankelijkheid van opbrengstprijzen in de primaire productie af. Dat is relevant in een periode met hoge kosten, strengere milieueisen en beperkte uitbreidingsruimte.
Daarnaast versterkt multifunctionele landbouw de relatie tussen boer en samenleving. Activiteiten zoals boerderijverkoop, zorg en recreatie brengen burgers letterlijk op het erf. Dat vergroot het begrip voor de sector en verhoogt de maatschappelijke waarde van het bedrijf. WUR benadrukt dat juist dit directe contact met de samenleving een belangrijke drijfveer is voor ondernemers om te verbreden.
De economische groei verschilt sterk per activiteit. Boerderijverkoop is inmiddels het grootste segment, met een omzet van circa 595 miljoen euro. Zorglandbouw groeit snel en kwam in 2023 uit op ongeveer 450 miljoen euro, mede door professionalisering en zwaardere zorgvormen. Recreatie herstelde na corona, terwijl agrarische kinderopvang doorgroeit, maar sterk afhankelijk blijft van regelgeving en personeel.
Ook beleid speelt een steeds grotere rol. De invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 biedt gemeenten meer ruimte om multifunctionele activiteiten toe te staan, maar leidt tegelijk tot grotere regionale verschillen. Voor ondernemers vraagt dit om goede afstemming met de gemeente en een duidelijke langetermijnvisie.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Wat betekent dit voor jou als ondernemer?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Multifunctionele landbouw biedt kansen, maar vraagt om bewuste keuzes. Niet elke activiteit past bij elk bedrijf. Succesvolle verbreding sluit aan bij de locatie, de ondernemer en de beschikbare arbeid. Ook vergunningen, wetgeving en personeelsvraagstukken spelen een steeds grotere rol.
Directe verkoop blijft voor veel bedrijven een toegankelijke instap. Tegelijkertijd laat WUR zien dat vooral middelgrote en professioneel ingerichte verkooppunten beter bestand zijn tegen stijgende kosten en inflatie. Kleinere verkooppunten staan vaker onder druk.
Zorglandbouw en kinderopvang kunnen zorgen voor stabiele inkomsten, maar vragen om duidelijke afspraken, samenwerking met professionele partners en een goede voorbereiding. De drempel ligt hoger, maar de gemiddelde omzet per bedrijf is ook aanzienlijk.
Agrotoerisme blijft kansrijk, vooral waar kwaliteit, beleving en comfort centraal staan. De markt verschuift richting meer onderscheidend aanbod. Dat vraagt om investeringen, maar biedt ook ruimte voor een hogere opbrengst per gast.
In alle gevallen geldt: multifunctionele landbouw is ondernemerschap. Het vraagt om marktinzicht, financiële planning en nieuwe vaardigheden. Tegelijkertijd kan het een belangrijke bijdrage leveren aan een toekomstbestendig bedrijf, zeker in combinatie met extensivering en maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied.
"}},{"componentType":"cta","textLink":{"text":"Meer trends in de primaire agro","url":"/zakelijk/sector/food-agri/trends-primaire-agro"}},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Meer over"},"textLinks":[{"text":"Food & Agri","url":"/zakelijk/sector/food-agri"},{"text":"Actueel vooruitzicht voedingsindustrie","url":"/zakelijk/sector/food-agri/vooruitzicht-voedingsindustrie"},{"text":"Actueel vooruitzicht groothandel","url":"/zakelijk/sector/trade-retail/vooruitzicht-groothandel"},{"text":"Actueel vooruitzicht agrarische sector","url":"/zakelijk/sector/food-agri/vooruitzicht-agrarische-sector"}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"text":"Onze economie","url":"/zakelijk/economie"},{"text":"Jouw sector","url":"/zakelijk/sector/all-sectors"}]}]},"hasMacro":false,"id":"229484a1-cda4-4395-b069-e442911d6266","legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op ing.com/climate.
"},"title":"ING & duurzaamheid"}]},"localeString":"nl-NL","mainHeaderZone":{"backLink":{"textLink":{"text":"Food & Agri","url":"/zakelijk/sector/food-agri"}},"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"body":"Multifunctionele landbouw neemt nog steeds in omvang toe, ondanks een krimpend aantal bedrijven. Jaarlijks komen er landbouwbedrijven bij die starten met nevenactiviteiten maar vooral de verdere ontwikkeling van bestaande multifunctionele bedrijven zorgt voor groei. De belangrijkste nevenactiviteiten zijn: verkoop aan huis, stalling van goederen, agrotoerisme, zorglandbouw en agrarische kinderopvang. Bij 20% van de verbrede bedrijven levert dit al meer dan 50% van de inkomsten op.","title":"Multifunctionele landbouw groeit door als volwaardig verdienmodel"},"date":"2026-04-15","readingTime":2},"publishDate":"2026-07-02T11:05:39.090+02:00"}}