{"type":"document","data":{"id":"229484a1-cda4-4395-b069-e442911d6266","localeString":"nl-NL","publishDate":"2026-04-07T16:07:10.591+02:00","contentType":"onecms:editorialPage","hasMacro":false,"flexPageMetadata":{"afmBanner":false,"robotInstruction":{"noIndex":false,"noFollow":false},"description":"Multifunctionele landbouw groeit snel, ontdek hoe nevenactiviteiten zoals agrotoerisme en zorg nieuwe verdienmodellen bieden."},"mainHeaderZone":{"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"title":"Multifunctionele landbouw","body":"Multifunctionele landbouw neemt nog steeds in omvang toe, ondanks een krimpend aantal bedrijven. Jaarlijks komen er veel landbouwbedrijven bij die starten met nevenactiviteiten. De belangrijkste nevenactiviteiten zijn: verkoop aan huis, stalling van goederen, agrotoerisme, zorglandbouw en agrarische kinderopvang. Bij 20% van de verbrede bedrijven levert dit al meer dan 50% van de inkomsten op."},"backLink":{"textLink":{"url":"/zakelijk/sector/food-agri","text":"Food & Agri"}},"date":"2025-04-01","readingTime":3},"flexZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Verkoop aan huis"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Steeds meer ondernemers (meer dan 7.800) verkopen inmiddels producten aan huis. Dit geeft extra toegevoegde waarde aan het product en versterkt tevens de binding tussen boer en burger. De afzet van enkelvoudige producten via een melktap of eierautomaat is snel te realiseren. Daarnaast zien we steeds vaker professionele winkels waar, naast de eigen producten, ook de producten van collega’s worden verkocht. Naast de eigen winkels op veel boerenerven is “Landwinkel” al een bekend concept.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Agrotoerisme"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Vakantie vieren in eigen land wint aan populariteit. Het heeft een boost gegeven aan het agrotoerisme, met inmiddels bijna 2.200 deelnemende boeren. Veel Nederlanders hebben het eigen land weer als prima vakantielocatie gevonden. Het traditionele “kamperen bij de boer”, dat al vele jaren succesvol is, kent steeds meer luxere varianten. Compleet ingerichte tenten en bungalows verschijnen, met eigen sanitair en vaak zelfs een hottub. Zeker ook voor de luxere varianten is er ruimte in de markt.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Zorglandbouw"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De afgelopen jaren biedt een stabiel aantal landbouwbedrijven zorg aan. Vaak is de drempel redelijk hoog en bovendien is het een vorm van verbreding die goed moet passen bij het bedrijf. Naast het gangbare zelf exploiteren van een zorgboerderij, neemt ook de vraag naar enkel het gebruik van de locatie en mogelijke activiteiten toe. De daadwerkelijke begeleiding en zorg wordt dan niet door de agrarische ondernemer verzorgd.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Agrarische kinderopvang"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De arbeidsparticipatie in Nederland blijft toenemen, en daarmee stijgt ook de vraag naar kinderopvang. We zien op veel plaatsen wachtlijsten, die voorlopig niet zullen verdwijnen. Vanuit toekomstperspectief zijn de mogelijkheden om deze vorm van verbreding toe te passen gunstig. Wel vergt het opzetten en exploiteren van een kinderopvangvoorziening een gedegen voorbereiding. Er gelden strenge wetten en regels en momenteel is het vinden van het juiste personeel een grote uitdaging.  Rendabele en succesvolle agrarische kinderopvang is afhankelijk van veel factoren.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Versterking van de keten"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Multifunctionele landbouw kan de keten versterken. Bedrijven die hiervoor kiezen hebben vaak meer mogelijkheden om voldoende inkomen uit het bedrijf te halen. Zeker met het oog op de eisen die aan de landbouw worden gesteld kan extensiveren in combinatie met multifunctionele landbouw een oplossing bieden voor een toekomstbestendig verdienmodel. De huidige omzet van 1,6 miljard euro in deze sector kan de komende jaren groeien naar 3 miljard euro. Flexibiliteit en aanpassingen in de regelgeving zijn gewenst om multifunctionele landbouw deze groei mogelijk te maken.</p>"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/9cbdbcbb-fdc6-431c-a465-106134bf52d3/Grafiek-bedrijven-met-een-nevenactiviteit-in-de-landbouw","altTextEN":"Chart: farms with a secondary agricultural activity","altTextNL":"Grafiek: bedrijven met een nevenactiviteit in de landbouw","original":"https://assets.ing.com/m/56ecd3250eaede7b/original/Grafiek-bedrijven-met-een-nevenactiviteit-in-de-landbouw.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"cta","textLink":{"url":"/zakelijk/sector/food-agri/trends-primaire-agro","text":"Meer trends in de Primaire Agro"}},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Meer over"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/sector/food-agri","text":"Food & Agri"},{"url":"/zakelijk/sector/food-agri/vooruitzicht-voedingsindustrie","text":"Actueel vooruitzicht Voedingsindustrie"},{"url":"/zakelijk/sector/trade-retail/vooruitzicht-groothandel","text":"Actueel vooruitzicht Groothandel"},{"url":"/zakelijk/sector/food-agri/vooruitzicht-agrarische-sector","text":"Actueel vooruitzicht Agrarische sector"}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/economie","text":"Onze economie"},{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors","text":"Jouw sector"}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Jan Willem van den Berg","intro":"Sector Banker Agri","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/2d404151-280a-4d35-ae11-4bed836969a0/Jan-Willem-van-den-Berg","type":"image","width":799,"altTextNL":"Jan Willem van den Berg","original":"https://assets.ing.com/m/44dc16141652d7fb/original/Jan-Willem-van-den-Berg.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/food-agri/jan-willem-van-den-berg"}}]}]},"legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","title":"ING & Duurzaamheid","richBody":{"value":"<p>De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op <a href=\"https://www.ing.com/Sustainability/Climate-action/Our-climate-approach.htm\">ing.com/climate</a>.</p>"}}]}}}