Zuivelverwerking valt onder de hoofdsector Industrie Food. De sector genereert een productiewaarde van 12 miljard euro (o.b.v 2024) en vertegenwoordigt 9,5% van de Nederlandse totale handelsbalans. Hoewel de melkveehouderij het startpunt van de zuivelketen vormt, gaan we in deze facts & figures niet uitgebreid in op de melkveehouderij.
Zuivelverwerking in een notendop
Nederland telt 26 zuivelondernemingen met 53 productielocaties. Dit biedt werkgelegenheid voor 48.000 FTE arbeidsplaatsen (in industrie en melkveehouderij). Vijf ondernemingen zijn coöperaties met 25 fabrieken. Toeleveranciers zijn de ca. 13.900 (- 3% t.o.v. 2023) melk leverende bedrijven. Grote zuivelconcerns domineren de markt. Zo verwerkt FrieslandCampina 70% van de Nederlandse melkproductie.
Kaas, melkpoeder, gecondenseerde melk en boter zijn de belangrijkste producten die de Nederlandse zuivelindustrie voortbrengt. Daarnaast worden dagverse zuivelproducten geproduceerd zoals (karne)melk, yoghurt en vla.
Exportposities
De Nederlandse zuivelsector is internationaal georiënteerd: 70% van de Nederlandse melkproductie/producten wordt geëxporteerd. Nederland exporteerde voor 11,6 miljard euro. De EU is met 45% de belangrijkste afzetregio voor Nederlandse zuivelproducten, met name Duitsland, België en Frankrijk. Circa 25% van de export is bestemd voor markten buiten de EU, met als grootste afnemers: China, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.
Nederland is de vijfde zuivelexporteur van de wereld. Nieuw Zeeland, de Verenigde Staten en Australië zijn de top 3 zuivelexporteurs. In Nederland wordt driekwart van de zuivelproducten via supermarkten en speciaalzaken verkocht en een kwart via de horeca en andere kanalen.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/526a715a-13de-411d-b8d2-3c79a393e511/Grafiek-totale-uitvoerwaarde-zuivel-inclusief-eireren","altTextEN":"Chart: total export value dairy including eggs","altTextNL":"Grafiek: totale uitvoerwaarde zuivel inclusief eireren","original":"https://assets.ing.com/m/c42025b01392b24/original/Grafiek-totale-uitvoerwaarde-zuivel-inclusief-eireren.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De exportwaarde van zuivelproducten (incl. eieren) naar de Verenigde Staten bedroeg in 2024 (januari t/m oktober) 126 miljoen euro (voorlopige cijfers CBS).
De zuivelketen in beeld:
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/89817f89-ed31-43ec-8012-7d2ec5f86748/Ketenschema-Zuivelverwerking","original":"https://assets.ing.com/m/322141241a6f69db/original/Ketenschema-Zuivelverwerking.jpg","extension":"jpg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Externe factoren"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De beschikbaarheid van landbouwgrond wordt steeds schaarser. Ook is de zuivelindustrie gebonden aan toenemende natuur- en milieueisen zoals de uitstoot van stikstof en fosfaat. Het fosfaatrechtenstelsel leidt tot weinig ruimte voor groei in de Nederlandse melkproductie. Hierdoor krimpt de veestapel geleidelijk. Wel neemt de melkopbrengst per koe nog toe. De Europese melkproductie neemt nog steeds toe.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Marktupdate"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De Europese zuivelmarkt groeit op de lange termijn. In Europa blijft de vraag stabiel, terwijl de afzet buiten Europa toeneemt. Zuivel heeft een gezond imago en de sector profiteert daarvan.
In Nederland verwerkte de zuivelindustrie in 2025 naar schatting 13,9 miljard kilo melk, ongeveer 1% meer dan in 2024. Die groei komt vooral door herstel na een zwak jaar. In 2024 drukten de uitbraak van het blauwtongvirus en het extreem natte voorjaar de melkaanvoer. Vanaf midden 2025 steeg de melkproductie per koe weer. Daardoor nam het totale volume licht toe.
Verwachting voedselprijsontwikkeling
ING Research verwacht dat de prijzen voor voeding dit jaar waarschijnlijk redelijk stabiel blijven. Dat komt doordat de prijzen van verschillende grondstoffen en energie halverwege 2025 fors daalden. Vanaf de zomer van 2025 steeg het aanbod van melk en kwam er meer boter uit de Verenigde Staten op de Europese markt. Daardoor daalden de zuivelprijzen flink.De FAO-voedselprijsindex is daarbij een belangrijke graadmeter. Voor fabrikanten is er daardoor minder noodzaak om hun verkoopprijzen fors te verhogen. Tegelijkertijd blijven de lonen structureel hoger. Dat zorgt voor hogere verwerkingskosten en hogere consumentenprijzen, wat de mogelijkheid van prijsdalingen afremt. In de supermarkten zijn prijsdalingen niet direct zichtbaar, omdat prijsaanpassingen met vertraging doorwerken in de keten.
Krimp van de veestapel remt groeimogelijkheden zuivelindustrie
In de zuivelsector zorgt een recente, stevige maar tijdelijke stijging van de melkaanvoer voor wat lucht. Tegelijkertijd neemt het aantal melkkoeien af door opkoopregelingen. Op termijn leidt dat onvermijdelijk tot een lager melkaanbod.
Zuivelverwerkers spelen hier op verschillende manieren op in. Ze concurreren nadrukkelijker om beschikbare melkstromen en contracteren extra melk bij boeren in België en Duitsland. Ook zet de consolidatie in de sector door. De focus in de productie verschuift steeds meer naar hoogwaardige producten, zoals eiwitrijke ingrediënten voor industriële toepassingen en consumentenproducten.
Biologische zuivel uitdaging voor de zuivelindustrie
Biologische zuivel blijft uitdagend. De vraag naar biologische melk en zuivelproducten groeit nauwelijks, terwijl de overstap van gangbaar naar biologisch complex is. Tegelijkertijd ligt de vergoeding voor biologische melk historisch gezien nog altijd hoog. De grote vraag blijft of de biologische melkketen genoeg toekomstperspectief heeft. Het Nederlandse streven om in 2030 uit te komen op 15% biologisch lijkt niet haalbaar. In 2024 groeide het totale biologische landbouwareaal naar 5,4%, terwijl het aandeel biologische melk in de totale melkproductie slechts 2,4% bedraagt. Er is dus nog veel terrein te winnen.
Circulaire zuivelsector
De zuivelsector werkt al jaren aan processen en technieken voor een circulaire zuivelketen. Sprekende voorbeelden zijn verpakkingen op biologische basis voor melk, een zuivelverpakking zonder plastic dop en de verwerking van reststromen. De focus op circulaire processen wordt een steeds belangrijker thema vanwege toenemende grondstoftekorten en onnodige milieubelasting. Water dat niet meer bruikbaar is in de productie kan nog wel dienen als schoonmaakmiddel. En het afval van het ene bedrijf kan de grondstof voor een ander bedrijf zijn.
Toename in aparte zuivelstromen zet door
Er komen steeds meer aparte zuivelstromen, vanuit een vraaggestuurde keten. Melkverwerkers bieden diverse melkstromen aan met een duurzaamheidskeurmerk zoals biologisch, weidegang of onder een bedrijfskeurmerk. Denk bijvoorbeeld aan On the way to Planet Proof, Beter voor Koe, Natuur & Boer of Beter Leven. Voor de consument bieden de duurzaamheidskeurmerken een meerwaarde boven gangbare melk. De uitdaging is om voldoende omvang in dit soort melkstromen te hebben om nog rendabel en efficiënt te kunnen verwerken. Samen vormen deze zuivelstromen ongeveer 15 procent van het totale melkvolume.
De Nederlandse zuivelsector wil wereldwijd een koploper in duurzaamheid zijn. Thema’s als kringlooplandbouw, biologische zuivel, groene energie en energietransitie staan centraal in de keten. Het toepassen van nieuwe technologieën op het gebied van hitte en houdbaarheid biedt ook verduurzamingsmogelijkheden. Denk daarbij aan inzet van restwarmte. Daarnaast staan dierenwelzijn en biodiversiteit hoog op de agenda.
Energiebesparingsplicht
Het Activiteitenbesluit milieubeheer verplicht bedrijven en instellingen om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder uit te voeren. Deze energiebesparingsplicht geldt voor locaties van bedrijven en instellingen die per jaar vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas(equivalent) gebruiken.
ING Sector Banking betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is.
Voor deze publicatie is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:
Agrimatie
Bionext
CBS
Duurzame Zuivelketen
FNLI (Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie)
NZO (Nederlandse Zuivel Organisatie)
RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)
Wageningen Economic Research
ZuivelNL
Deze publicatie is opgesteld door de ‘ING Sector Banking’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Samantha Reilly","intro":"Sector Banker Food","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/666e04b7-73f1-4869-97a6-35014db15ef6/Samantha-Reilly_tcm162-195045","type":"image","width":4368,"altTextNL":"Samantha Reilly","original":"https://assets.ing.com/asset/666e04b7-73f1-4869-97a6-35014db15ef6/Samantha-Reilly_tcm162-195045.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/food-agri/samantha-reilly"}}]}]},"legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","title":"ING & Duurzaamheid","richBody":{"value":"De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op ing.com/climate.
"}}]}}}