{"type":"document","data":{"id":"5dac3591-1e3a-48ab-a836-c4d79e991940","localeString":"nl-NL","publishDate":"2026-04-03T10:56:45.687+02:00","contentType":"onecms:editorialPage","hasMacro":false,"flexPageMetadata":{"afmBanner":false,"robotInstruction":{"noIndex":false,"noFollow":false},"description":"We willen je graag helpen en daarom hebben we het belangrijkste nieuws over het Programma Aanpak Stikstof in dit artikel voor je op een rij gezet."},"mainHeaderZone":{"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"title":"Programma Aanpak Stikstof (PAS)","subtitle":"Uitspraak Raad van State heeft grote gevolgen voor de bouwsector","body":"Op 29 mei van dit jaar oordeelde de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof  (PAS) onvoldoende is om de natuur in Nederland te beschermen. Dit roept veel onzekerheid op. Worden er straks nog wel huizen gebouwd? Leggen we nog wel nieuwe wegen aan? Moeten projecten worden stopgezet? Van ondernemers wordt verwacht dat zij keuzes maken."},"backLink":{"textLink":{"url":"/zakelijk/sector/building-and-construction","text":"Building & Construction"}},"date":"2022-11-16","readingTime":3},"flexZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>We begrijpen dat deze onzekerheid impact kan hebben op ondernemen in de bouwsector. En dat er behoefte is aan meer duidelijkheid. We willen je graag helpen en daarom hebben we het belangrijkste nieuws over de PAS problematiek op een rij gezet. </p>"}},{"componentType":"paragraph","title":"Een situatieschets","richBody":{"value":"<p>In de natuur in Nederland is te veel stikstof aanwezig. Dat is slecht voor de biodiversiteit en onze gezondheid. Om deze hoeveelheid te minderen werkt de overheid sinds 2015 met het PAS. Deze aanpak voldoet echter niet volgens het oordeel van de Raad van State in mei van dit jaar.</p><p>Gevolg is dat de overheid minder makkelijk vergunningen mag afgeven voor projecten. Er is per project een stikstofplan nodig en pas dan kunnen ze weer doorgaan. De RvS-uitspraak heeft geen gevolgen voor projecten met een vergunning die al onherroepelijk is. Johan Remkes, voorzitter van het Adviescollege Stikstofproblematiek is op 25 september met het eerste advies gekomen: ‘Niet alles kan.’</p><p><strong>In het kort </strong><br />Reductie van emissies en deposities, en versneld natuurherstel zijn randvoorwaardelijk voor de oplossing van gerezen knelpunten en voor toekomstige toestemmingverlening. Alle economische sectoren die stikstofuitstoot kennen, dienen een bijdrage te leveren, in een evenwichtige verhouding, rekening houdend met kosteneffectiviteit. De aanbevelingen in dit eerste advies zijn gericht op sectoren met korte termijn winst op emissiereductie. Uitgangspunt van het advies is om zo snel mogelijk tot een geloofwaardig en aantoonbaar herstel van Natura 2000-gebieden te komen. </p>"},"alignedImage":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e871dfbc-b864-47b8-adc2-7e958456ec2f/Man-hiking-on-a-road-in-the-countryside","original":"https://assets.ing.com/m/238f7a1cf6d787ce/original/Man-hiking-on-a-road-in-the-countryside.jpg","extension":"jpg"}},{"componentType":"paragraph","title":"Wat is de impact op de sector?","richBody":{"value":"<p>De uitspraak van de Raad van State lag in de lijn der verwachtingen, aangezien het Europese Hof eerder al vergelijkbaar oordeelde. Ondanks de lauwe reacties in het begin nam de verwarring snel toe. Snel werd duidelijk wat de impact van de uitspraak zou kunnen zijn. Veel projecten in de <a href=\"https://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/gebiedendatabase.aspx?subj=pas&amp;deel=0\">buurt van Natura 2000-gebieden</a>, waaronder ook -onverwacht- woningbouwprojecten, konden worden getroffen en de eerste getroffen voorbeelden volgden vrijwel meteen. </p><p>Zonder aanvullende maatregelen vanuit de overheid kan de impact op de bouwsector erg groot zijn vanwege de vertraging, uitstel en/of afstel van projecten met alle financiële gevolgen van dien. Ook wordt de sector uitgedaagd om ook zelf maatregelen te treffen om de uitstoot tijdens de bouwfase te verminderen. Dit is echter niet op de korte termijn te realiseren. De ambitie om meer dan 75.000 woningen per jaar te bouwen loopt aanzienlijk gevaar op. </p>"}},{"componentType":"paragraph","title":"Wat zijn de uitdagingen en oplossingen?","richBody":{"value":"<p><a href=\"https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/09/25/eerste-advies-adviescollege-stikstofproblematiek\">Naast het gepubliceerde advies van de commissie Remkes</a> is door het kabinet voor bouwprojecten inmiddels een aangepaste rekentool geïntroduceerd. </p><p>Op dit moment kan ook gebruik gemaakt worden van de zgn. ADC toets om (bouw)projecten alsnog doorgang te kunnen laten vinden. </p><p>Is er sprake van een belangrijke woningbouwopgave, onderbouwd, dan kan deze toets worden ingezet. Het gaat om een (zware) toets waarbij zorgvuldig getoetst dient te worden aan de volgende drie (cumulatieve) criteria:</p><p>A: Alternatieven/alternatieve oplossingen ontbreken;<br />D: er is een Dwingende reden van groot openbaar belang (met inbegrip van sociale of economische redenen);<br />C: de nodige Compenserende maatregelen worden getroffen.</p>"}},{"componentType":"paragraph","title":"Een update per april 2021","richBody":{"value":"<p>Inmiddels is de Eerste Kamer akkoord gegaan met het nieuwe wetsvoorstel van minister Schouten. Met de bedoeling om minder stikstof in de natuur terecht te laten komen maar ook om meer te kunnen bouwen. Er komt tot 2030 drie miljard euro beschikbaar voor natuurherstel en -versterking en circa twee miljard euro voor (bron-) maatregelen. <a href=\"https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20210324/publicatie_wet/document3/f=/vlhcg03zyez7.pdf\">Kijk hier naar de gehele wettekst</a>. Voor woningbouw betekent dit dat in verreweg de meeste gevallen kan worden doorgebouwd. Echter door een <a href=\"https://www.raadvanstate.nl/stikstof/\">recente uitspraak</a> (20 januari 2021) van de Raad van State maakt de infrasector zich vooral grote zorgen.</p><p>Deze uitspraak gaat over de beoordeling van de stikstofberekeningen van het A15/A12 project. De stikstofuitstoot van verkeer op meer dan 5 kilometer afstand van de weg werd niet meegenomen. Dat is wel vereist op grond van Europese natuurwetgeving. De minister krijgt een half jaar de tijd om het tracébesluit beter te motiveren of aan te passen.</p><p>De uitspraak kan ook gevolgen hebben voor andere infrastructurele projecten waar met dezelfde rekenmodellen is gewerkt. En dus is voor dergelijke projecten nog veel onzekerheid. “</p>"}},{"componentType":"paragraph","title":"Wat kan ING voor je doen?","richBody":{"value":"<p>Voor bouwbedrijven kan de onzekerheid en impact van de PAS problematiek groot zijn. Ga vooral in gesprek met je relatiemanager als maatregelen nodig zijn. We adviseren je graag over het toekomstbestendig maken van je bedrijf.</p>"}},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Meer over"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/sector/building-and-construction","text":"Building & Construction"}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/economie","text":"Onze economie"},{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors","text":"Jouw sector"}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Jan van der Doelen","intro":"Sector Banker Building & Construction","body":"Jan van der Doelen","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e93a53d8-0c66-4402-94a2-a995c3da75c5/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking","type":"image","width":4023,"original":"https://assets.ing.com/m/d772660dd5d60923/original/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/jan-van-der-doelen"}}]}]}}}