{"type":"document","data":{"complementaryZone":{"flexComponents":[{"cards":[{"body":"Jan van der Doelen","cardSize":"small","cardType":"product","componentType":"productCard","image":{"extension":"jpg","original":"https://assets.ing.com/m/d772660dd5d60923/original/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking.jpg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e93a53d8-0c66-4402-94a2-a995c3da75c5/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking","type":"image","width":4023},"intro":"Sector Banker Building & Construction","link":{"url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/jan-van-der-doelen"},"title":"Jan van der Doelen"}],"componentType":"cards"}]},"contentType":"onecms:editorialPage","flexPageMetadata":{"afmBanner":false,"description":"Installatiebranche 2025: omzet +2,3%, warmtepompen, netcongestie, circulair bouwen en 12% CO₂-uitstoot door gebouwen centraal.","robotInstruction":{"noFollow":false,"noIndex":false}},"flexZone":{"flexComponents":[{"alignedImage":{"position":"top","extension":"svg","original":"https://assets.ing.com/asset/60dfbd9f-32dc-4264-a6b4-f9609a5a742c/F-F-Installatietechniek-2026.svg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/60dfbd9f-32dc-4264-a6b4-f9609a5a742c/F-F-Installatietechniek-2026"},"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p></p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Verdieping in de sector"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Kennis wordt meer onderscheidend, de rol van de installatiesector in de keten wordt belangrijker omdat de techniekcomponent toeneemt (tot soms wel meer dan 50% van de bouwsom). Er is meer aandacht bij opdrachtgevers voor ‘life cycle’ denken, duurzaamheid en circulariteit. Techniek in een gebouw gaat onder meer over energiereductie en gemak ten behoeve van de bewoner en/of gebruiker. Bij groot onderhoud is de “installatiequote” hoger dan bij nieuwbouw en onderhoud. Bij deze projecten worden installaties veel vaker vervangen dan de bouwkundige structuur. Daarbij wordt vooral veel elektrotechniek vervangen en komt de W- en S-installateur* op respectievelijk de tweede en derde plaats. ​</p><p><small class=\"footnote\">* W-installateurs houden zich voornamelijk bezig met de aanleg en het onderhoud van apparaten en leidingen voor centrale verwarming, ventilatie, koeling en klimaatregeling van gebouwen. S-installateurs zijn voornamelijk loodgieters. Het aanleggen en onderhouden van water- en gasleidingen, sanitaire installaties en sprinkler- en brandblusinstallaties behoort tot hun werkzaamheden.</small></p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Externe factoren"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De installatiesector is een belangrijk onderdeel in de bouw en houdt zich bezig met het installeren, aanleggen en onderhouden van technische installaties in gebouwen en infrastructuur.​ Zowel op het gebied van nieuwe gebouwen als bestaande gebouwen is de sector actief. Denk daarbij aan het implementeren van nieuwe techniek in gebouwen om de duurzame prestaties inzichtelijk te krijgen en/of te verbeteren. Maar ook op het gebied van het welbevinden van mensen in die gebouwen.</p><p>De sector is afhankelijk van de investeringsbereidheid van opdrachtgevers. Die kan worden beperkt door economische omstandigheden, renteontwikkeling, en beschikbaarheid van financiering. Ook zijn er momenteel andere uitdagingen zoals de netcongestie, de (gedeeltelijke) afschaffing van de salderingsregeling voor zonnepanelen en de beschikbaarheid van voldoende arbeidskrachten. ​</p><p>De toenemende overbelasting van het elektriciteitsnet, ofwel netcongestie blijft een probleem. Netbeheerders hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in het uitbreiden en versterken van het net. ​De overheid is van plan een lening van 25 miljard euro toe te kennen om dit probleem verder te verhelpen. Op dit moment is netcongestie een van de grootste productiebelemmeringen voor bouw- en installatiebedrijven. </p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Marktupdate"},{"alignedImage":{"position":"bottom","extension":"svg","original":"https://assets.ing.com/asset/f3eba9e1-4aa3-4050-acd1-27d0a6cdc093/Fig2-tabel-verwachtingen-bouw-3-0.svg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f3eba9e1-4aa3-4050-acd1-27d0a6cdc093/Fig2-tabel-verwachtingen-bouw-3-0"},"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Het optimisme over de orderboeken bij installateurs is in de eerste helft van 2026 verder toegenomen, al lag dit in het tweede kwartaal wel iets lager dan in het eerste. Vooral in het tweede kwartaal was er een flinke toename te zien van orders voor renovatieopdrachten uit de infrasector.</p><p><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>In het eerste kwartaal van 2026 was er een stijging van de omzetten van installateurs van 5,9%, de hoogste groei sinds eind 2023. De toename was voor het eerst sinds 2023 hoger dan in de B&amp;U sector (=woningbouw en bedrijfsgebouwen) en werd voor een groot gedeelte waarschijnlijk ook veroorzaakt door hogere prijzen.</span></span></span></span></span></p><p>Ongeveer drie miljoen woningen hebben inmiddels zonnepanelen, waardoor het grootste groeipotentieel in deze markt is benut. De warmtepomp wint aan belangstelling, vooral sinds de gasprijs steeg na het uitbreken van de oorlog met Iran. Ook de thuisbatterij wordt aantrekkelijker en heeft meer interesse wat blijkt uit internet zoekopdrachten. Consumenten kunnen met een thuisbatterij eigen zonnestroom opslaan of goedkope opgeslagen stroom gebruiken tijdens dure piekuren. Vanaf 2027, wanneer de salderingsregeling wordt afgeschaft, neemt dit voordeel verder toe.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Trending topics in de installatie(techniek)"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<ul><li><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Meer industrialisering &amp; digitalisering</span></span></strong></span></span></span><br /><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Industrialisering en digitalisering zetten door in de bouw. Prefab en modulaire bouwmethoden winnen terrein, ondersteund door digitalisering via BIM, data integratie en geautomatiseerde productie. De bouwplaats verandert steeds vaker van productielocatie naar assemblageplek.</span></span></span></span></span><br /> </li><li><span><span><span><strong><span><span><span>De structurele arbeidsmarktkrapte</span></span></span></strong></span></span></span><br /><span><span><span>De bouw- en installatie kampt met structurele personeelstekorten. Niet alleen vakmensen zijn schaars; ook werkvoorbereiders, planners en IT-specialisten zijn moeilijk te vinden. Tegelijk verandert het werk: meer voorbereiding, minder improvisatie op de bouwplaats.</span></span></span><br /> </li><li><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\">Van keten naar ecosysteem</span></strong><br /><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\">De bouw- en installatiesector ontwikkelt zich van een traditionele ketenstructuur naar een ecosysteem van langdurige samenwerkingen. De toenemende complexiteit van projecten maakt het steeds lastiger om risico’s, kennis en verantwoordelijkheden binnen één organisatie te houden.</span></span></span></span></li></ul>"},"textLinks":[{"text":"Overige trends in Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/trends-en-ontwikkelingen-bouw"}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Duurzaamheidstrends in de installatie(techniek)"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<ul><li><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Verduurzaming: van ambitie naar harde uitvoering</span></span></strong></span></span></span><br /><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>In 2026 verschuift verduurzaming van de gebouwde omgeving definitief van ambitie naar uitvoering. Waar de afgelopen jaren werden gekenmerkt door plannen, beleidskaders en stimuleringsregelingen, dwingen regelgeving, vergunningen en financieringsvoorwaarden nu tot aantoonbare resultaten. De implementatie van de Europese richtlijn EPBD IV markeert hierin een belangrijk kantelpunt. Nederland moet deze richtlijn uiterlijk eind mei 2026 hebben verwerkt in nationale regelgeving, met als einddoel een volledig emissievrije gebouwde omgeving in 2050.</span></span></span></span></span><br /> </li><li><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Circulair bouwen: van duurzaam ideaal naar economisch model </span></span></strong></span></span></span><br /><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span><span>Circulariteit verschuift in rap tempo van een normatief ideaal (“goed doen”) naar een economisch vraagstuk over waarde behoud. Grondstoffen worden schaarser, prijsvolatieler en gevoeliger voor geopolitieke risico’s. Tegelijkertijd neemt de druk toe vanuit beleid en opdrachtgevers om materiaalgebruik, hergebruik en restwaarde expliciet mee te nemen in ontwerp- en uitvoeringskeuzes.</span></span></span></span></span></span><br /> </li><li><strong>Bouwplaats in 2030: 0% emissie</strong><br />De klimaatdoelen hebben forse impact op de bouwsector. De problematiek rondom de uitstoot van stikstof (Programma aanpak stikstof uitgelegd) heeft de noodzaak tot verduurzaming alleen maar urgenter gemaakt. Ondernemers in de bouwsector staan voor de grote uitdaging om hun machinepark te verduurzamen. Op 30 oktober 2023 hebben vierenveertig partijen, waaronder de Rijksoverheid, provincies, waterschappen, gemeenten, branche- en netwerkverenigingen in de bouwsector en opdrachtgevers van bouwprojecten hun handtekening gezet onder <a href=\"https://www.opwegnaarseb.nl/documenten/2024/11/04/convenant-seb\">het convenant “Schoon en emissieloos bouwen”.</a> Naast het convenant is ook de definitieve <a href=\"https://www.opwegnaarseb.nl/documenten/2024/11/04/routekaart-seb\">routekaart SEB</a> gemaakt. Hierin staat hoe de deelnemende partijen zich de aankomende jaren gezamenlijk inzetten voor de verduurzaming van bouwmaterieel.</li></ul>"},"textLinks":[{"text":"Overige duurzaamheidstrends in Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/duurzaamheidstrends-bouw"}]},{"alignedImage":{"position":"top","altTextEN":"SWOT Installation technology","altTextNL":"SWOT Installatietechniek","extension":"svg","original":"https://assets.ing.com/m/2a31b37e65bd93b9/original/SWOT-Installatietechniek.svg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/6d4262d7-382d-4fdf-8aa1-42d82c7e5a7a/SWOT-Installatietechniek"},"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p></p>"}},{"accordionList":[{"richBody":{"value":"<p>ING Sector Banking betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is.</p><p>Voor deze publicatie is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:</p><ul><li>CBS</li><li>EIB</li><li>ING Research</li></ul>"},"title":"Bronvermelding"}],"componentType":"accordion"},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Meer informatie?"},"textLinks":[{"text":"Meer Sector Facts & Figures Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/overzichtspagina-facts--figures"},{"text":"Sectorpagina Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction"},{"text":"Actueel vooruitzicht Woningbouw","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/outlook-bouw"}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"text":"Onze economie","url":"/zakelijk/economie"},{"text":"Jouw sector","url":"/zakelijk/sector/all-sectors"}]},{"accordionList":[{"richBody":{"value":"<p>Deze publicatie is opgesteld door ING Sector Banking van ING Bank N.V. (ING) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding noch een uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook om welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.</p>"},"title":"Disclaimer"}],"componentType":"accordion"}]},"hasMacro":false,"id":"ef28cd6f-9a41-4882-8fa1-242021a2168d","legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op <a href=\"https://www.ing.com/Sustainability/Climate-action/Our-climate-approach.htm\">ing.com/climate</a>.</p>"},"title":"ING & Duurzaamheid"}]},"localeString":"nl-NL","mainHeaderZone":{"authorInfo":{"authorName":"Jan van der Doelen","image":{"extension":"jpg","original":"https://assets.ing.com/m/d772660dd5d60923/original/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking.jpg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e93a53d8-0c66-4402-94a2-a995c3da75c5/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking","type":"image","width":4023},"jobTitle":"Sector Banker Building & Construction"},"backLink":{"textLink":{"text":"Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction"}},"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"body":"“De installatiesector wordt een steeds belangrijker onderdeel in de bouw. Vooral door het groeiend aandeel van techniek in gebouwen en het realiseren van (betere) duurzame prestaties van die gebouwen.”","subtitle":"Wat houdt de installatie(techniek) bezig?","title":"Building & Construction - Installatie(techniek)"},"date":"2026-08-14","readingTime":5},"publishDate":"2026-08-14T10:48:06.863+02:00"}}