{"type":"document","data":{"complementaryZone":{"flexComponents":[{"cards":[{"body":"Jan van der Doelen","cardSize":"small","cardType":"product","componentType":"productCard","image":{"extension":"jpg","original":"https://assets.ing.com/m/d772660dd5d60923/original/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking.jpg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e93a53d8-0c66-4402-94a2-a995c3da75c5/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking","type":"image","width":4023},"intro":"Sector Banker Building & Construction","link":{"url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/jan-van-der-doelen"},"title":"Jan van der Doelen"}],"componentType":"cards"}]},"contentType":"onecms:editorialPage","flexPageMetadata":{"afmBanner":false,"description":"Infrabouw groeit 3% in 2025. €34,5 mrd renovatie-opgave, stikstofuitdagingen en digitalisering veranderen werk en kansen in de sector.","robotInstruction":{"noFollow":false,"noIndex":false}},"flexZone":{"flexComponents":[{"alignedImage":{"position":"top","extension":"svg","original":"https://assets.ing.com/asset/5e976474-8d2c-424f-b72a-28eef3168e21/F-F-Infrabouw-2026.svg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/5e976474-8d2c-424f-b72a-28eef3168e21/F-F-Infrabouw-2026"},"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p></p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Verdieping in de sector"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span><span>De infrabouw heeft in Nederland inmiddels een omvang van bijna 25 mrd. In 2025 heeft de sector een flinke sprong gemaakt. Alleen Rijkswaterstaat (RWS) is als opdrachtgever al goed voor bijna 15%. Andere belangrijke opdrachtgevers zijn: Gemeenten (ca. 30%), Provincies en waterschappen (ca. 10%), Nutsbedrijven (ca. 20%), zee- en luchthavens (ca. 10%). De rest bestaat uit private opdrachtgevers.</span></span></span></p><p><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Op basis van recente gegevens is de infrabouw in Nederland onderverdeeld in <strong>verschillende subsectoren</strong>, elk met hun eigen productieomvang en uitdagingen. Hier is een overzicht van de belangrijkste subsectoren en hun kenmerken:</span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Wegenbouw</span></span></strong><br /><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Lengte netwerk: ca. 141.000 km aan wegen in beheer door Rijk, provincies en gemeenten. Activiteiten: aanleg, onderhoud en vervanging van snelwegen, provinciale wegen en stedelijke infrastructuur.</span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Spoorbouw</span></span></strong><br /><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Lengte netwerk: ca. 7.000 km spoor, beheerd door ProRail. Focus: uitbreiding van knelpunten, onderhoud van bestaande lijnen, en elektrificatie. Belangrijke projecten: Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS), vernieuwing van stations en spoorbruggen.</span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span><strong>Waterbouw</strong><br />Vaarwegen, sluizen, dijken.</span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Vaarwegen </span></span></strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>(ca. 5.700 km)<br />Objecten: duizenden sluizen, stuwen, gemalen en keringen. </span></span></span></span></span><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Projecten: versterking van dijken (zoals het Hoogwaterbeschermingsprogramma), renovatie van sluizen en aanleg van klimaatadaptieve waterwerken.</span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Bruggen en viaducten</span></span></strong><br /><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Aantal bruggen: Rijkswaterstaat beheert ca. 4.500 bruggen en viaducten. </span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Tunnels</span></span></strong><br /><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Voorbeelden: Schipholtunnel (A4), Maastunnel, Benelux- en Noord/Zuidlijn. </span></span></span></span></span><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Focus: renovatie, veiligheidssystemen, en klimaatbestendigheid. Uitdagingen: veel tunnels stammen uit de jaren ’60-’70 en naderen einde levensduur.</span></span></span></span></span></p><p><br /><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>De totale vervangings- en renovatieopgave voor infrastructuur in Nederland wordt geschat op €34,5 miljard voor 2024–2038.</span></span></span></span></span></p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Externe factoren"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof  (PAS) onvoldoende is om de natuur in Nederland te beschermen. Dit riep veel onzekerheid op en op basis van de adviezen van de commissie Remkes werd er gewerkt aan aangepaste wetgeving. Hoe zat het ook al weer? De Eerste Kamer is akkoord gegaan met een wetsvoorstel van voormalig minister Schouten. Met de bedoeling om minder stikstof in de natuur terecht te laten komen maar ook om meer te kunnen bouwen. Er komt tot 2030 drie miljard euro beschikbaar voor natuurherstel en -versterking en ongeveer twee miljard euro voor (bron-) maatregelen.</p><p>Voor woningbouw betekende dit dat er verreweg de meeste gevallen kon worden doorgebouwd. Inmiddels heeft de Raad van State een nieuwe uitspraak gedaan op het gebied van stikstof uitstoot. De eerder gedoogde interne saldering blijkt niet legaal. Ook voor woningbouw zijn er zorgen op continuïteit van projecten.</p><p>Veel infrastructurele projecten ondervinden nog steeds veel vertraging door de stikstofproblematiek en hoge kosten. Het vorige kabinet heeft besloten dat 17 nieuwe infraprojecten, zoals de vernieuwing en verbreding van knooppunt Hoevelaken, tijdelijk in de ijskast komen waarbij uitstel geen afstel is. Inmiddels wordt bekeken of de projecten weer vlot getrokken kunnen worden. Projecten waarvan de aanleg al is begonnen worden wel afgemaakt zoals het Zuidasdok in Amsterdam en de renovatie van een deel van de A27.</p><p>Het budget voor onderhoud van (spoor)wegen gaat de komende jaren wel omhoog. Voor infrabouwers levert dit een ander soort (vaak wat kleinere) werkzaamheden op. Daarbij kunnen onderhoudsprojecten vaak sneller tot uitvoering komen doordat vergunningstrajecten relatief eenvoudiger zijn waardoor deze sneller werk opleveren voor infrabedrijven. Het kabinet Jetten heeft nieuwe plannen gelanceerd om ons land van het stikstofslot te halen.  </p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Marktupdate"},{"alignedImage":{"position":"bottom","extension":"svg","original":"https://assets.ing.com/asset/f3eba9e1-4aa3-4050-acd1-27d0a6cdc093/Fig2-tabel-verwachtingen-bouw-3-0.svg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f3eba9e1-4aa3-4050-acd1-27d0a6cdc093/Fig2-tabel-verwachtingen-bouw-3-0"},"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span><span>De orderboeken in de infrasector raken steeds beter gevuld, vooral door extra opdrachten in de grond- en waterbouw. Daar steeg de ordervoorraad in mei naar 12,7 maanden werk. Maar ook de orderpositie van aannemers in de wegenbouw maakte een sprongetje van 8,2 begin 2026 naar 9,2 maanden in mei.</span></span></span></p><p><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>De groei van de orderboeken in de grond- en waterbouw komt vooral door investeringen van gemeenten en waterschappen in waterkwaliteit, klimaatadaptatie en drinkwatervoorziening. De Europese Kaderrichtlijn Water leidt tot projecten zoals betere riolering, natuurvriendelijke oevers en sterkere waterkeringen. Ook de groeiende bevolking en vaker voorkomende droge periodes zorgen voor extra vraag.</span></span></span></span></span></p><p><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>De vooruitzichten voor de infrasector zijn positief. Sinds 2020 laat de productie in de infrasector aanhoudend hoge groeicijfers zien met in 2025 zelfs een groei van 10,5%. Ook voor 2026 en 2027 zijn de vooruitzichten positief. We verwachten echter wel dat de volumetoename wat afneemt. De productieniveaus liggen nu al ruim 40% boven het niveau van vijf jaar geleden.</span></span></span></span></span></p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Trending topics in de infrabouw"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<ul><li><strong>Van keten naar ecosysteem </strong><br />De bouwsector ontwikkelt zich van een traditionele ketenstructuur naar een ecosysteem van langdurige samenwerkingen. De toenemende complexiteit van projecten maakt het steeds lastiger om risico’s, kennis en verantwoordelijkheden binnen één organisatie te houden.<br /> </li><li><span><span><span><strong><span><span><span>De structurele arbeidsmarktkrapte</span></span></span></strong></span></span></span><br />De bouw kampt met structurele personeelstekorten. Niet alleen vakmensen zijn schaars; ook werkvoorbereiders, planners en BIM-specialisten zijn moeilijk te vinden. Tegelijk verandert het werk: meer voorbereiding, minder improvisatie op de bouwplaats.<br /> </li><li><strong>Financierbaarheid &amp; risicobeheersing</strong><br />De bouwsector wordt kapitaalintensiever. Projecten vragen hogere voorinvesteringen, hebben langere doorlooptijden en kennen complexere risico’s dan voorheen. Tegelijkertijd nemen de eisen toe vanuit opdrachtgevers, regelgeving en financiers. Hierdoor verschuift financierbaarheid van een operationeel vraagstuk naar een strategisch thema op bestuursniveau. Niet meer werk, maar beter werk, met beheersbare risico’s, staat centraal.</li></ul>"},"textLinks":[{"text":"Overige trends in Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/trends-en-ontwikkelingen-bouw"}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Duurzaamheidstrends in de infrabouw"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<ul><li><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span>Circulair bouwen: van duurzaam ideaal naar economisch model </span></span></strong></span></span></span><br /><span><span><span><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\"><span><span>Circulariteit verschuift in rap tempo van een normatief ideaal (“goed doen”) naar een economisch vraagstuk over waarde behoud. Grondstoffen worden schaarser, prijsvolatieler en gevoeliger voor geopolitieke risico’s. Tegelijkertijd neemt de druk toe vanuit beleid en opdrachtgevers om materiaalgebruik, hergebruik en restwaarde expliciet mee te nemen in ontwerp- en uitvoeringskeuzes.</span></span></span></span></span></span><br /> </li><li><span><span><span><strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\">Verduurzaming: van ambitie naar harde uitvoering</span></strong><span lang=\"NL\" dir=\"ltr\">    <br />In 2026 verschuift verduurzaming van de gebouwde omgeving definitief van ambitie naar uitvoering. Waar de afgelopen jaren werden gekenmerkt door plannen, beleidskaders en stimuleringsregelingen, dwingen regelgeving, vergunningen en financieringsvoorwaarden nu tot aantoonbare resultaten. De implementatie van de Europese richtlijn EPBD IV markeert hierin een belangrijk kantelpunt. Nederland moet deze richtlijn uiterlijk eind mei 2026 hebben verwerkt in nationale regelgeving, met als einddoel een volledig emissievrije gebouwde omgeving in 2050.</span></span></span></span></li></ul>"},"textLinks":[{"text":"Overige duurzaamheidstrends in Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/duurzaamheidstrends-bouw"}]},{"alignedImage":{"position":"top","altTextEN":"SWOT Infra construction","altTextNL":"SWOT Infrabouw","extension":"svg","original":"https://assets.ing.com/m/ce67ff9023d94fc/original/SWOT-Infrabouw.svg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/aa8f0941-13cc-4c3e-bbb1-53ade5d36f8a/SWOT-Infrabouw"},"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p></p>"}},{"accordionList":[{"richBody":{"value":"<p>ING Sector Banking betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is.</p><p>Voor deze publicatie is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:</p><ul><li>CBS</li><li>EIB</li><li>ING Research</li></ul>"},"title":"Bronvermelding"}],"componentType":"accordion"},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Meer informatie?"},"textLinks":[{"text":"Meer Sector Facts & Figures Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/overzichtspagina-facts-figures"},{"text":"Sectorpagina Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction"},{"text":"Actueel vooruitzicht Bouw","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction/outlook-bouw"}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"text":"Onze economie","url":"/zakelijk/economie"},{"text":"Jouw sector","url":"/zakelijk/sector/all-sectors"}]},{"accordionList":[{"richBody":{"value":"<p>Deze publicatie is opgesteld door ING Sector Banking van ING Bank N.V. (ING) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding noch een uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook om welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.</p>"},"title":"Disclaimer"}],"componentType":"accordion"}]},"hasMacro":false,"id":"13a0d5b0-8023-45b7-a5a8-5f7387f7e07c","legalZone":{"flexComponents":[{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De samenleving is in transitie naar een economie met weinig CO2-uitstoot. Dat geldt zowel voor onze klanten als voor ING. We financieren veel duurzame activiteiten, maar we financieren er nog altijd meer die dat niet zijn. Bekijk de vooruitgang die we boeken op <a href=\"https://www.ing.com/Sustainability/Climate-action/Our-climate-approach.htm\">ing.com/climate</a>.</p>"},"title":"ING & Duurzaamheid"}]},"localeString":"nl-NL","mainHeaderZone":{"authorInfo":{"authorName":"Jan van der Doelen","image":{"extension":"jpg","original":"https://assets.ing.com/m/d772660dd5d60923/original/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking.jpg","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/e93a53d8-0c66-4402-94a2-a995c3da75c5/Jan-van-der-Doelen-ING-Sector-Banking","type":"image","width":4023},"jobTitle":"Sector Banker Building & Construction"},"backLink":{"textLink":{"text":"Building & Construction","url":"/zakelijk/sector/building-and-construction"}},"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"body":"“Het is lange tijd een vanzelfsprekendheid geweest om alle bebouwde locaties in Nederland bereikbaar te houden met ook voldoende elektriciteit en water. Maar zo vanzelfsprekend is dat inmiddels niet meer. Het bouwen van nog veel meer nieuwe woningen bijvoorbeeld heeft gevolgen voor die bereikbaarheid. Ook zijn veel bruggen, viaducten en wegen aan (groot) onderhoud toe en is een zwaarder elektriciteitsnetwerk nodig voor de energietransitie. Klimaatveranderingen zorgen daarnaast voor een andere kijk op waterbeheersing. Zonder een vitale infrasector gaan we deze opgaven niet realiseren.”\r\n\r\nHieronder lees je meer over hoe de sector werkt en wat er zich afspeelt.","subtitle":"Wat houdt de infrabouw bezig?","title":"Building & Construction - Infrabouw"},"date":"2026-08-14","readingTime":5},"publishDate":"2026-08-14T13:18:21.280+02:00"}}