Speel je als ondernemer met de gedachte om te stoppen met je bedrijf, bijvoorbeeld vanwege een naderend pensioen? Denk dan al in een vroeg stadium na over wie jou moet opvolgen. Bedrijfsopvolging is vaak een langdurig proces, soms van wel tien jaar. Stel jezelf vragen als:
Bedrijfsopvolging binnen de onderneming kan op twee manieren: via een managementbuy-out of door opvolging binnen de familie. Aan beide vormen zitten zowel voordelen als risico’s.
Management buy-out
Bij een management buy-out (MBO) neemt een medewerker het bedrijf over. Dat kan middels een volledige overname, maar ook door een gedeelte van de aandelen of een bedrijfsonderdeel over te nemen.
Bedrijfsopvolging familiebedrijf
Nemen (een van) je kinderen of andere familieleden het bedrijf over? Dan is sprake van bedrijfsopvolging binnen de familie. Bedrijfsopvolging binnen de familie wordt ook wel een familiaire managementbuy-out genoemd.
Ook de beoogde opvolger moet de opvolging zien zitten. Het runnen van een bedrijf is een flinke verantwoordelijkheid. Bedrijfsopvolging vraagt dan ook om een zorgvuldige afweging en bedenktijd. Ga daarom op tijd het gesprek aan:
Interne bedrijfsopvolging is niet alleen een kwestie van willen, maar ook van kunnen. Een ondernemerstest is een goed middel om te bepalen of de opvolger over juiste ondernemerskwaliteiten beschikt.
Daarnaast is het voor de opvolger belangrijk om inzichtelijk te maken of de bedrijfsovername een verstandige keuze is. Is de onderneming bijvoorbeeld nog wel winstgevend? Dat kan met behulp van een ondernemersplan. Hierin staat onder meer:
Met het verstrekken van een verkoopmemorandum geef je als verkoper inzicht over onder andere de historie, activiteiten, financiële cijfers en organisatie van het bedrijf.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Stap 4: overweeg begeleiding door een onafhankelijk adviseur","richBody":{"value":"Vanwege de persoonlijke banden zijn interne overnames vaak gevoelige trajecten. Tegelijkertijd moeten emoties niet de boventoon voeren; een overname is uiteindelijk een zakelijke aangelegenheid. Om conflicten te voorkomen, kun je een vertrouwenspersoon of onafhankelijke adviseur inschakelen.
Dat kan je accountant zijn, maar ook een corporate finance-adviesbureau met ervaring in interne bedrijfsovernames. Die laatste is onafhankelijk en houdt rekening met emoties en belangen van beide kanten. Corporate finance-adviseurs beschikken bovendien over kennis op zowel financieel, fiscaal als juridisch vlak.
Bij ING Corporate Finance vind je overnameadviseurs die gespecialiseerd zijn in bedrijfsopvolging bij een verkoopwaarde vanaf 5 miljoen euro. Corporate finance-adviseurs die je ook begeleiden bij een lagere verkoopwaarde vind je bij onder andere:
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Stap 5: bepaal de bedrijfswaarde en verkoopprijs","richBody":{"value":"Om tot een goede verkoopprijs te komen, is het belangrijk eerst de waarde van het bedrijf te bepalen. De waardebepaling is bij een interne bedrijfsovername bovendien van belang voor de belastingdienst. Door de bedrijfswaarde af te stemmen met de fiscus, voorkom je dat deze de verkoopprijs niet accepteert. Bij een te lage verkoopprijs kan bijvoorbeeld het vermoeden ontstaan van belastingontwijking.
De waardebepaling van het bedrijf laat je meestal uitvoeren door een financieel deskundige, zoals een valuator. Voor de waardebepaling zijn verschillende methoden:
Bij interne overname ligt de verkoopprijs vaak lager dan bij externe verkoop, onder andere vanwege de gunfactor. Ook fiscale voordelen, zoals de bedrijfsopvolgingsregeling, kunnen meewegen bij het bepalen van de verkoopprijs.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Stap 6: start de onderhandelingen voor de bedrijfsopvolging, maak goede afspraken","richBody":{"value":"Willen jullie de bedrijfsopvolging in gang zetten? Dan kunnen de onderhandelingen starten, eventueel onder leiding van de externe adviseur. In de onderhandelingen bespreek je:
De uitkomsten van de onderhandelingen leg je vast in een Letter of Intent.
Is er sprake van bedrijfsopvolging binnen de familie? Dan stel je ook nog een familiestatuut op, vaak met behulp van een jurist. In een familiestatuut maak je afspraken over bijvoorbeeld:
Net als bij een externe overname is de koper ook bij interne overdracht verplicht een due diligence-onderzoek uit te voeren, ook wel boekenonderzoek genoemd. Het boekenonderzoek is bij een interne overname vaak wel wat beperkter, omdat de koper de verkoper en het bedrijf al kent.
Bij een due diligence-onderzoek kijken accountants en juristen naar:
De uitkomst van het due diligence-onderzoek kan de verkoopprijs nog beïnvloeden of de koop zelfs doen afketsen. Bijvoorbeeld wanneer contracten niet goed zijn vastgelegd of achterstallige betalingen aan het licht komen.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Stap 8: regel de financiering van de bedrijfsovername","richBody":{"value":"De kans bestaat dat de opvolger naast eigen middelen externe financiering nodig heeft voor de overname. Voor de financiering van de bedrijfsovername heeft de koper verschillende opties:
Je kunt er ook voor kiezen om een deel van je aandelen of vermogen in het bedrijf te laten zitten. Hierdoor blijf je juridisch voor een deel eigenaar en ontvang je na de overname nog extra inkomsten uit rente of winst. Ook zorg je met het achterlaten van een deel van de overnamesom dat de koper minder hoeft te lenen bij de bank.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Stap 9: rond de bedrijfsovername af (closing)","richBody":{"value":"Is de financiering helemaal rond? Dan tekenen jullie bij de notaris de koopovereenkomst. Houd bij een bedrijfsovername rekening met extra kosten, bijvoorbeeld voor adviseurs, due diligence-onderzoek en het afsluiten van externe financiering. In de meeste gevallen moet de nieuwe eigenaar zich ook inschrijven bij de Kamer van Koophandel.
Aan een interne bedrijfsoverdracht zitten ook fiscale verplichtingen. Zo moet de verkoper over (een deel van) de onderneming stakingswinst betalen. Bij bedrijfsoverdracht van een familiebedrijf betaal je minder of zelfs geen belasting dankzij de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR), die is vastgelegd in de Successiewet.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Stap 10: na de bedrijfsopvolging","richBody":{"value":"Veranderen er na de overdracht dingen voor de organisatie, klanten of leveranciers? Dan is het belangrijk om hierover te communiceren. Communicatie creëert betrokkenheid, laat zien dat je transparant bent en zorgt voor duidelijkheid bij alle partijen. Verandert er weinig, dan kun je de bedrijfsopvolging ook buiten de publiciteit houden. Zo ontstaat er in ieder geval geen onnodige onrust bij bijvoorbeeld klanten.
Een communicatieplan is een handig hulpmiddel voor het communiceren over de bedrijfsoverdracht. Hierin maak je duidelijk:
Zijn er na de overdracht teleurgestelde medewerkers, zoals familieleden of personeelsleden die het bedrijf ook hadden willen overnemen? Ga dan meteen in gesprek. Kan deze medewerker bij het bedrijf blijven werken? En zo ja, in welke rol?
Als verkoper kun je ervoor kiezen om na de overname bij het bedrijf betrokken te blijven, bijvoorbeeld als adviseur. Maak hierover goede afspraken. Te veel bemoeienis kan spanningen opleveren binnen de familie en de plannen van de nieuwe eigenaar in de weg staan.
Wil je na de bedrijfsoverdracht een nieuwe start maken en dromen vervullen? Met Vermogensplanning van ING Private Banking krijg je inzicht in je financiële positie en scenario’s voor de toekomst. Samen met je Relatiemanager en ons netwerk van experts maak je een plan dat meebeweegt met jouw leven en ambities. Zo ben je voorbereid op belangrijke keuzes, nu en later.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Bedrijfsopvolging door externe bedrijfsovername"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Wil je liever je bedrijf verkopen aan een externe partij, bijvoorbeeld omdat er geen interne opvolger klaarstaat of je de voorkeur geeft aan een frisse wind door het bedrijf? Hier vind je hoe je de verkoop van je bedrijf regelt in 10 stappen en wat de voor- en nadelen zijn van een management buy-in en een strategische overname. Wil je een bedrijf kopen waar je nog niet werkt? Hier lees je hoe en waar je geschikte bedrijven vindt voor een externe bedrijfsovername.
"}},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Meer over"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/financieren/bedrijfsovername-en-bedrijfsoverdracht/bedrijf-verkopen","text":"Bedrijf verkopen"},{"url":"/zakelijk/financieren/bedrijfsovername-en-bedrijfsoverdracht/bedrijf-kopen","text":"Bedrijf kopen"},{"url":"/zakelijk/financieren/bedrijfsovername-en-bedrijfsoverdracht/bedrijfsoverdracht-in-4-stappen","text":"Bedrijfsoverdracht"},{"url":"/zakelijk/financieren/bedrijfsovername-en-bedrijfsoverdracht/de-bedrijfsopvolgingsregeling-in-5-stappen","text":"Bedrijfsopvolgingsregeling"},{"url":"/zakelijk/financieren/bedrijfsovername-en-bedrijfsoverdracht/bedrijfsovername","text":"Bedrijfsovername"}]}]}}}