Pessimistische consument spaart relatief meer
Consumenten geven van elke euro inkomen recent weer minder centen uit. Dat blijkt uit de stijging van de individuele spaarquote van huishoudens 8,3% in het laatste kwartaal van 2022 tot 10,2% in het tweede kwartaal van 2024.(1) Zo’n voorzichtige consument past bij een consumentenvertrouwen dat momenteel nog relatief laag ligt.
Consumentenvertrouwen lager door relatief grote prijsstijging van zichtbare producten
De OESO heeft recent het vertrouwen onder consumenten in zeven belangrijke economieën, waar net als in Nederland het vertrouwen laag ligt, onderzocht. Wat blijkt? De prijzen van energie (inclusief brandstof) en voeding (inclusief dranken en genotsmiddelen) zijn een belangrijke oorzaak van het lage vertrouwen. Als dit type consumptie duur is ten opzichte van de overige consumentenproducten, dan is de consument pessimistischer. Het mechanisme daarachter kan zijn dat consumenten in perioden waarin deze producten relatief duurder zijn geworden veelal langdurig te hoge inflatieverwachtingen hebben. Consumenten zouden hun inflatieverwachtingen namelijk vooral op de prijzen van deze producten baseren, omdat ze die relatief vaak zien in de supermarkt, het tankstation en de tabakswinkel. De voorzichtigheid met uitgeven kan dan uit voorzorg zijn, suggereert DNB in een verwijzing naar werk van de ECB. Een hogere verwachte inflatie kan namelijk leiden tot voorzorgbesparingen, bijvoorbeeld omdat consumenten vrezen dat ze de komende periode anders niet evenveel kunnen kopen als nu. Daarnaast kan bij voeding, genotsmiddelen en energie meespelen dat het bij deze producten veelal gaat om basis- of verslavingsbehoeften waarop consumenten mogelijk relatief moeilijk kunnen bezuinigen: dat kan extra pijn doen.
Relatieve prijs van zichtbare producten nu nog steeds historisch hoog
Als we specifiek naar de data over Nederland kijken, dan zien we dat de afgelopen tijd de prijzen van energie en voeding gezamenlijk flink hoger zijn ten opzichte van ander producten dan bijvoorbeeld net voor het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Aanvankelijk in 2022 kwam dat voornamelijk door dure energie (inclusief brandstof), maar daarvan is de prijs inmiddels flink gedaald. Deze energieprijzen liggen nu zelfs 4% onder het niveau van februari 2022, terwijl de overige producten in dezelfde periode 13% in prijs stegen.
Meer recent zijn niet energie, maar voeding, niet-alcoholische drank en tabak verantwoordelijk voor het feit dat de producten waarvan consumenten de prijzen vaak zien relatief duur zijn in vergelijking met de overige consumentenproducten. De prijsstijgingen sinds februari 2022 waren namelijk groot en varieerden zelfs van 21% voor voeding tot 60% van tabak, deels gedreven door accijnsverhogingen.(2)
Al met al liggen de prijzen van deze zichtbare producten, producten waarop veel consumenten dus hun algemene inflatieverwachting op baseren, zo’n 2% hoger dan de prijzen van de kern van het inflatiemandje. Dit is historisch gezien nog hoog en kan dus waarschijnlijk ook in Nederland deel van het recent lage consumentenvertrouwen en daarmee mogelijk ook een hoge(re) spaarquote verklaren. Andere mogelijke verklaringen zijn bijvoorbeeld de hogere rente en structurele ontwikkelingen op de woningmarkt waardoor huizenbezitters meer aflossen en starters meer eigen geld meebrengen.
Consumenten zien prijzen als belangrijkste reden voor voorzichtigheid
De ING Vraag van Vandaag bevestigt het beeld dat prijzen recent een belangrijke rol spelen voor consumenten. Zo zet het grootste deel van de ondervraagden op dit moment de prijzen bovenaan als hoofdreden om voorzichtig te zijn met het uitgeven van geld.
Herverkiezing Trump heeft per saldo negatief effect op uitgaven consument
Ontwikkelingen op het gebied van (geo)politiek noemen consumenten minder vaak als hoofdreden. Desondanks was dit voor 7% van de respondenten de belangrijkste reden. Een van de recente belangrijke gebeurtenissen die hier van invloed kan zijn, is de herverkiezing van Donald Trump als president van de VS. Gevraagd naar het effect van de herverkiezing op hun vertrouwen om geld uit te geven, blijkt dat de meeste respondenten (52%) zich hier weinig van aantrekken. Maar per saldo zijn consumenten wel negatief over het effect van de herverkiezing op hun uitgaven.
Gematigde consumptiegroei in 2025
Wat Trump gaat doen, bijvoorbeeld met handelsbeleid, is nog zeer onzeker. Wat de Nederlandse inflatie betreft, lijkt het beeld duidelijker. ING Research acht het zeer aannemelijk dat de inflatie (en daarmee ook de consumentenverwachting over inflatie) nog geruime tijd hoog blijft. Onder andere door de invloed van belasting- en accijnsverhogingen, ruim begrotingsbeleid en krapte op de woning- en arbeidsmarkt blijft de inflatie niet alleen in 2025, maar daarna naar onze inschatting nog ongebruikelijk hoog. Recent zien we ook de voedselinflatie weer wat toenemen en is ook de inkoopprijs van energie op groothandelsmarkten weer wat hoger. Dat kan er allemaal voor zorgen dat de consument bovengemiddelde inflatie blijft verwachten en relatief veel blijft sparen. Zo zullen waarschijnlijk niet alle verwachte inkomensstijgingen de komende tijd volledig worden uitgegeven en blijven onze verwachtingen voor 2025 over de consumentenbestedingen gematigd.
Voetnoten
1. Het gaat hier om een brede definitie van sparen exclusief pensioenbesparingen op basis van nationalerekeningstatistieken, d.w.z. het deel van het toegerekend bruto beschikbaar inkomen dat niet wordt geconsumeerd.
2. Alcohol is nu juist iets goedkoper ten opzichte van de overige producten.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Marcel Klok","intro":"Macro-econoom Nederland","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b1edff06-a113-4c73-8b69-e6688996223c/Marcel-Klok-500x500px","type":"image","width":858,"altTextNL":"Marcel Klok","original":"https://assets.ing.com/m/597ea4c628b0b566/original/Marcel-Klok-500x500px.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/marcel-klok"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Outlook Nederland 2025: groei van achter de dijken","body":"5 december 2024 - De Nederlandse economie groeit in 2025 naar verwachting op het gematigde tempo van 1,3%, vooral dankzij de binnenlandse vraag.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/747f062e-2035-4ffe-85da-640f51b21d49/Card-Outlook-2025-Groei-van-achter-de-dijken","type":"image","width":1024,"original":"https://assets.ing.com/m/19cf2e0d2b9496ad/original/Card-Outlook-2025-Groei-van-achter-de-dijken.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/outlook-nederlandse-economie"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Aanhoudende zorgen over export en concurrentiepositie","body":"13 november - De exportprestaties van Nederland zijn recent erg volatiel. In nieuwe data zien we bij ING Research het sentiment van het Nederlandse bedrijfsleven daarover niet echt aantrekken, terwijl de zorgen om de concurrentiepositie juist toenemen.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7f14e9c1-9dbb-4f09-8ff5-a889a6d85107/Duik-in-de-economie-Haven-2","type":"image","width":900,"original":"https://assets.ing.com/m/bcc91cb61ef8e64/original/Duik-in-de-economie-Haven-2.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/aanhoudende-zorgen-over-export-en-concurrentiepositie"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Ramingen Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/19669982-6e87-48c7-80f4-7d314a8b215c/Interest-Percentage_Out_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/5093bfbde9405ba4/original/Interest-Percentage_Out_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/verwachtingen-voor-de-economie-in-cijfers"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}