In mei 2021 bedroeg het totale banktegoed van Nederlandse huishoudens €507 miljard. Gedurende de coronacrisis (in de 15 maanden van maart 2020 t/m mei 2021) is er een recordbedrag van €52 miljard aan banktegoeden bijgekomen, ofwel €3,5 miljard gemiddeld per maand. De stijging is ongekend groot, in totaal maar liefst 6,5% van het Nederlands jaarlijkse bruto binnenlands product en gemiddeld meer dan €6.500 per huishouden.
\nAls de economie niet getroffen zou zijn door de coronapandemie, zou de netto-inleg op bankrekeningen sinds maart 2020 (bijvoorbeeld als gevolg van nominaal stijgende inkomens, uit levensloopoverwegingen zoals pensioen) maandelijks gemiddeld zo’n €2,2 miljard zijn geweest. De werkelijke besparingen kwamen daar uiteindelijk €1,4 miljard per maand bovenuit.* Dat is ruim 62% meer dan zonder de coronapandemie verwacht kon worden.
"},"alignedImage":{"position":"top","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/de498a4d-1231-44c0-b972-12a89a859896/ING_EBZ_spaarvarken_tcm162-223109","original":"https://assets.ing.com/m/7084740d169e27e2/original/ING_EBZ_spaarvarken_tcm162-223109.jpg","extension":"jpg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/d78bd07c-c826-4fd2-947e-d749453d4a49/ING_EBZ_01a-toename-spaartegoed-500mld_tcm162-223089","original":"https://assets.ing.com/m/3b643a6536549860/original/ING_EBZ_01a-toename-spaartegoed-500mld_tcm162-223089.png","extension":"png"}},{"componentType":"paragraph","title":"Plotseling veel lastiger om geld uit te geven","richBody":{"value":"De totale toename van de banktegoeden was vooral groot in de lockdown-maanden maart, april en mei 2020. In mei 2020 piekte de inleg op een recordbedrag van €7,1 miljard. Terwijl de meeste inkomens niet zwaar geraakt werden nam de consumptie van huishoudens flink af.
Het beschikbaar inkomen bleef voornamelijk op peil door al voorgenomen belastingverlaging en de genereuze steunoperatie van de overheid. Zo werden er extra uitkeringen en subsidies verstrekt aan zowel huishoudens als bedrijven, waarmee veel werkgelegenheid en daarmee (loon)inkomen overeind werd gehouden.
De consumptie daalde in deze beginperiode van de coronacrisis voornamelijk omdat consumenten moeilijk goederen en/of diensten konden consumeren. Veel winkels waren dicht, vakanties waren niet mogelijk en contactberoepen mochten een tijd lang niet worden uitgeoefend. Hoewel consumenten misschien wel geld wilden uitgeven, lukte het ze vaak simpelweg niet. Tegelijkertijd waren consumenten terughoudend met het bezoeken van winkels die wel open waren. De combinatie van een relatief stabiel inkomen en lagere consumptie zorgde voor een flinke aanwas van de rekeningtegoeden.
\nNaast dichte deuren en terughoudendheid om naar de winkel gaan, zal bij het oplopen van de besparingen tijdens de eerste lockdown ook hebben meegespeeld dat de economie toch vrij plotseling op slot ging. Consumenten werden als het ware overvallen door de gang van zaken en zagen zich plotsklaps genoodzaakt om geplande uitgaven, bijvoorbeeld vakanties te annuleren.
"},"alignedImage":{"position":"top","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/44d4f0bc-10f4-48dc-a7ec-edea831e4037/ING_EBZ_02-minder-consumptie-stabiel-inkomen_tcm162-223055","original":"https://assets.ing.com/m/5982167f139001be/original/ING_EBZ_02-minder-consumptie-stabiel-inkomen_tcm162-223055.png","extension":"png"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b957f605-680f-4018-a1ed-7afbfcf9756c/ING_EBZ_03-spaarintentie-precorona_tcm162-223056","original":"https://assets.ing.com/m/54c2ea7d4a9609f9/original/ING_EBZ_03-spaarintentie-precorona_tcm162-223056.png","extension":"png"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"De vooraf uitgesproken spaarintenties van consumenten laten eveneens zien dat de crisis consumenten overviel. Uit een enquêteonderzoek van de Europese Commissie blijkt dat de spaarintenties aan de vooravond van de crisis (februari 2020) zich nog op een bescheiden niveau bevonden: relatief weinig consumenten waren toen dus nog van plan om flink te gaan sparen. Toch hebben ze dit uiteindelijk door de omstandigheden “gedwongen” wel gedaan.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Zorgen over financiële gevolgen van Covid-19 dragen ook bij aan besparingen","richBody":{"value":"Naast dit onbedoelde sparen zal de daling van de koopbereidheid – zoals gebruikelijk in tijden met grote onzekerheid – er eveneens aan hebben bijgedragen dat consumenten uit voorzorg (bijvoorbeeld uit vrees voor baanverlies) minder kochten en dus dat de tegoeden op bankrekeningen opliepen. Christelis, Georgarakos, Jappelli & Kenny (2020) laten zien dat voorzorgbesparingen (in 6 EU landen, waaronder Nederland) mogelijk ook een rol speelden tijden het eerste deel van de coronacrisis. Huishoudens met grotere zorgen over hun financiële situatie als gevolg van Covid-19, bleken bereid een kleiner deel van extra inkomen te besteden. Dergelijke ‘voorzorgbesparingen’ zien we wel vaker tijdens recessies. ‘Gedwongen besparingen’ – zoals tijdens de coronacrisis – zijn echter zeer ongebruikelijk.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Tijdelijke versoepeling vergroot consumptiemogelijkheden en verlaagt besparingen","richBody":{"value":"In het derde kwartaal van 2020 waren veel corona-maatregelen (tijdelijk) weer versoepeld. Omdat er door de versoepelingen weer meer goederen en diensten konden worden aangeboden, werd het voor veel huishoudens een stuk gemakkelijker om geld uit te geven. Zo konden consumenten – hoewel beperkt – vrijwel het hele kwartaal weer terecht in restaurants en was het mogelijk om – de regels in acht nemend – van een vakantie in het buitenland genieten. Kortom: hoewel niet volledig, was het aanbod weer beter beschikbaar. Dit zorgde ervoor dat de consumptie een sterke opleving liet zien in het derde kwartaal (een nominale stijging van 8,9% ten opzichte van het tweede kwartaal van 2020). Doordat het merendeel van de inkomens stabiel bleef en de uitgaven weer stegen, werd er in deze periode duidelijk minder (maar nog wel bovengemiddeld veel) (gedwongen) gespaard dan daarvoor.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Tweede spaarpiek minder hoog dan de eerste door aanpassing aan nieuwe situatie","richBody":{"value":"In de tweede lockdown zagen we een vergelijkbaar patroon als tijdens de eerste. Er werd weer aanzienlijk meer (gedwongen) gespaard van december 2020 tot en met februari 2021. Deze toename van de rekeningtegoeden viel deze keer wel lager uit dan de eerdere piek in 2020, om een aantal redenen:
\nNiet elke (extra) gespaarde euro wordt weer even gemakkelijk uitgegeven. Besparingen uit voorzorg worden doorgaans niet snel weer uitgegeven. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor besparingen bedoeld voor de pensioenperiode. Besparingen die als meevaller worden ervaren, zoals de terugbetaling van de geannuleerde vakantie, zouden mogelijk makkelijker gemist kunnen worden en daarom op korte termijn tot extra consumptie kunnen lijden. Daarom laten we hierna zien welk deel van de besparingen we kunnen bestempelen als gedwongen besparingen.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Gedwongen besparingen ongeveer €28 miljard","richBody":{"value":"Om een beeld te krijgen wat er met de extra middelen kan gebeuren, is het belangrijk om inzicht te hebben hoe de besparingen over verschillende huishoudens verdeeld zijn. De mate waarin het geld wordt uitgegeven kan immers verschillen tussen verschillende typen huishoudens. Vanwege twee redenen ligt het voor de hand om te veronderstellen dat vooral huishoudens met een gunstige financiële positie extra financieel vermogen opbouwden tijdens de coronacrisis.
\nEen recente ING-enquête bevestigt het beeld dat huishoudens met een betere financiële positie de banktegoeden hebben zien stijgen: per saldo zijn het vooral consumenten met een hoger inkomen die aangeven dat zij vanwege de coronacrisis meer geld overgehouden hebben.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/5d888fae-97c9-4285-ad5a-f2dc44db6927/ING_EBZ_06_geld-over-ISS_tcm162-223058","original":"https://assets.ing.com/m/1bdb1724441a54d/original/ING_EBZ_06_geld-over-ISS_tcm162-223058.png","extension":"png"}},{"componentType":"paragraph","title":"ING-data bevestigen: 70% van de extra banktegoeden bij bovenste helft huishoudens","richBody":{"value":"Uit ING-data blijkt eveneens dat huishoudens die een relatief hoog banktegoed hadden voorafgaand aan de crisis hun banktegoed het meest hebben zien groeien. Zo heeft 70% van de toename van de banktegoeden gedurende de coronacrisis plaatsgevonden bij de bovenste helft van de huishoudens – de groep die al voorafgaand aan de crisis de hoogste tegoeden op hun bankrekening hadden. Waarschijnlijk zijn dit huishoudens met een hoog inkomen en/of vermogen.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b35aa6b9-cc82-4aba-af00-7106e1b04b81/ING_EBZ_07-toename-spaartegoed-naar-spaartegoed_tcm162-223074","original":"https://assets.ing.com/m/1acc24ed3e7fab69/original/ING_EBZ_07-toename-spaartegoed-naar-spaartegoed_tcm162-223074.png","extension":"png"}},{"componentType":"paragraph","title":"Wat wordt ervan uitgegeven?","richBody":{"value":"De verdeling van de extra banktegoeden over verschillende huishoudtypen heeft natuurlijk ook direct impact op hoe dit geld al dan niet weer wordt uitgegeven. Zo zullen vermogendere huishoudens waarschijnlijk niet zo’n sterke neiging hebben om een groot deel van hun (extra) besparingen uit te geven. Zij gaven waarschijnlijk toch al niet elke laatste euro uit. Kortom: de bovenstaande verdeling lijkt een rem te zetten op de uitgaven op het moment dat het weer kan. Welk deel van de besparingen naar verwachting wel wordt geconsumeerd en wat dat betekent voor de macro-consumptie en de economische groei, bekijken we nader in een volgend artikel van ING Research.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"* Besparingen betreffen in de economische zin alle aanwas van vermogen minus schulden. In dit artikel behandelen we alleen die besparingen die blijken uit de netto-inleg op bankrekeningen. Daarmee blijven zaken als extra beleggingen of aflossingen van schulden buiten beschouwing.
** Daarbij corrigeren wij voor de werkloosheid, verwachtingen van huishoudens over hun financiële situatie in de komende 12 maanden en een constante trend.
Kennis over de economie
Volg ons op Twitter
Disclaimer Deze publicatie is opgesteld door de ‘Economic and Financial Analysis Division’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/. De tekst is afgesloten op 9 juli
Analist: Marten van Garderen
"},"alignedImage":{"position":"bottom"}}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/economie","text":"Onze economie"},{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors","text":"Jouw sector"}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"contactCard","cardType":"contact","cardSize":"medium","title":"Marten van Garderen","intro":"Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/02976489-3c9f-4f86-a0b5-7b14be84b85e/ING_EBZ_Marten-van-Garderen_tcm162-122610-1","type":"image","width":358,"original":"https://assets.ing.com/m/53a9bfef810ec40a/original/ING_EBZ_Marten-van-Garderen_tcm162-122610-1.jpg","extension":"jpg"},"textLinks":[{"url":"https://www.linkedin.com/in/martenvangarderen/","text":"LinkedIn"},{"url":"https://twitter.com/ING_Econoom","text":"Twitter"}],"email":"Marten.van.Garderen@ing.com"}]}]}}}