Nu de oorlog in het Midden-Oosten de energieprijzen opnieuw opstuwt, speelt de vraag weer op of huishoudens gecompenseerd moeten worden. Tijdens de energiecrisis van 2021–2022 compenseerde de overheid zeer ruim, met onder meer een energietoeslag van €1.300 voor lage inkomens, accijns- en belastingverlagingen en een prijsplafond. Daar schreven wij eerder ook over. Dat dempte de economische schok, maar zorgde ook voor extra druk op de overheidsbegroting en droeg bij aan een langere periode van hoge inflatie.
Nu nieuwe grote prijsstijgingen op de olie- en gasmarkt zich aandienen, kijken wij in dit artikel naar geanonimiseerde transactiedata om een indruk te krijgen van de mate waarin verschillende inkomensgroepen last hebben van hogere energieprijzen.[1]
[1] Deze analyse is gebaseerd op geaggregeerde transactiedata van een onevenwichtige paneldataset van ongeveer 273 duizend huishoudens van de ING-klanten met een actieve betaalrekening in de afgelopen 5 jaar. Doordat de transactiegegevens zijn geaggregeerd, zijn de data en conclusies niet herleidbaar naar individuele klanten. Dit is geen volledige doorsnede van de Nederlandse huishoudens en daardoor kunnen cijfers afwijken van CBS-statistieken. In de analyse zijn alleen huishoudens met een inkomen uit salaris of uitkering meegenomen, waarbij een ondergrens voor het jaarinkomen van 15000 euro is gehanteerd. Toeslagen (kind, huur, etc.) zijn ook meegenomen als inkomen. Huishoudens met pensioeninkomen en zelfstandigen zijn niet meegenomen. Vanwege het uitsluiten van pensioeninkomen is alleen ingezoomd op huishoudens waarbij de oudste persoon tussen de 20 en 60 jaar is.
"}},{"componentType":"paragraph","title":"Hogere inkomens geven meer uit aan brandstof","richBody":{"value":"We zien dat hogere inkomens meer dan twee keer zoveel euro’s uitgeven aan brandstof dan lagere inkomens doen. Dat komt vooral doordat een veel hoger percentage mensen van de hogere inkomensgroepen frequent tankt (37% in het laagste deciel en 69% in het hoogste). Veel mensen in lagere inkomensgroepen hebben geen auto. En wie wel een auto heeft, heeft vaak een kleinere auto en rekent naar verhouding dus minder af (bij de 10% laagste inkomens waren de brandstofkosten in 2025 naar schatting gemiddeld iets onder de 1000 euro en bij hoogste inkomens iets meer dan 2000 euro). Dat drukt ook het percentage van het inkomen dat mensen in lagere inkomensgroepen gemiddeld aan brandstof besteden. Daardoor is het verschil in het percentage dat de verschillende inkomensgroepen aan brandstof besteden niet erg groot. Dat betekent ook dat lagere brandstofaccijnzen in grote mate toekomen aan mensen in hogere inkomensgroepen.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ccebd4a8-193c-4850-8b0b-e5faf45d1445/img_research_fig1_tanken_inkomen","original":"https://assets.ing.com/m/458eece5794c7f95/original/img_research_fig1_tanken_inkomen.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","title":"Frequent tankende mensen met een laag inkomen merken de hogere prijzen sterk","richBody":{"value":"Het lage percentage autobezitters drukt dus de gemiddelde uitgaven aan brandstof voor lagere inkomensgroepen, maar dat betekent niet dat de pijn van hogere brandstofprijzen in deze groep niet gevoeld wordt. Onder frequente tankers – mensen die het afgelopen jaar tenminste in 11 van de 12 maanden tankten – zien we veel hogere percentages van het besteedbaar inkomen dat aan brandstof opgaat. De laagste 10% aan inkomens besteden 5,7% van hun inkomen aan de pomp. Dat is wel gedaald in de afgelopen jaren, in grote mate dankzij de lagere benzineprijs in 2025 en de hogere lonen. Brandstof is dus relatief steeds minder op het inkomen gaan drukken.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f17be6a8-2436-4b3e-bc52-c9232d5ac146/img_research_fig2_frequent_tanken","original":"https://assets.ing.com/m/4a3b82224d592340/original/img_research_fig2_frequent_tanken.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","title":"Tankstations merken de hogere prijzen al, maar is het effect langdurig?","richBody":{"value":"In de afgelopen dagen wordt er flink minder getankt. De omzet en het aantal betalingen/transacties bij tankstations nam in aanloop naar de oorlog sneller toe dan in eerdere jaren, anticiperend op prijsstijgingen, en is sindsdien ook een stuk scherper gedaald. Afgaande op het gedrag dat we zagen rondom de btw-verhoging van 1 januari, is de vraag wel in welke mate dit duidt op structureel minder brandstofgebruik bij hogere prijzen. De brandstofprijzen gingen 1 januari door de btw met tussen de 3 en 4% omhoog, wat zorgde voor extra tanken eind 2025 en een scherpe daling in de eerste dagen van januari. Ondanks dat de prijs doorsteeg ging na begin januari het tankgedrag snel weer terug richting het oude patroon wat we ook in 2024 en 2025 zagen.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/5be4df33-97ee-40a4-ad29-2a6fb4ac01ce/img_research_fig3_pinomzet_tanken","original":"https://assets.ing.com/m/3bc8d648966349a1/original/img_research_fig3_pinomzet_tanken.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","title":"De energierekening is steeds belangrijker voor lage inkomens","richBody":{"value":"Naast brandstofprijzen stijgen ook de gasprijzen, wat huishoudens in eerste instantie raakt via de energierekening. De huidige marktprijs van 55 euro per megawatt uur – op het moment van schrijven - komt nog niet in de buurt van de piek in 2022 die ver boven de 300 euro lag, maar zorgt bijvoorbeeld wel al voor aanpassingen in het productaanbod onder energieleveranciers.
Voor de energierekening zijn lagere inkomensgroepen naar verhouding flink meer kwijt dan hogere, zoals hieronder te zien. Dat komt doordat vaste lasten een hoger gedeelte van hun inkomen uitmaken. Volgens TNO en CBS komt energiearmoede vaker voor bij mensen in corporatiewoningen en die van een uitkering leven (ook gepensioneerden, maar die hebben wij in onze cijfers niet meegenomen).
Bij de energierekening zien we het omgekeerde van de brandstofrekening gebeuren. Voor de lagere inkomens is de energierekening van 2022 tot en met 2025 hoger geworden als percentage van het inkomen, terwijl deze relatief afnam voor hogere inkomensgroepen. Zo zijn er steunmaatregelen weggevallen waar lagere inkomens van profiteerden. Daarnaast namen absolute energiebetalingen ook minder sterk toe voor hogere inkomensgroepen, wat kan duiden op het profiteren van verduurzamingsmaatregelen.
De totale som van uitgaven aan energie en brandstof als percentage van het inkomen laat zien dat armere huishoudens meer last hebben van hogere energietarieven en brandstofprijzen dan rijkere. Dat verschil is sinds de vorige energiecrisis groter geworden en dat komt dus volledig door de energierekening. In 2025 betaalden de laagste inkomens 7,7% aan energie en brandstof. En dat was in een jaar met relatief lage energieprijzen. Dat was in 2022 nog 7,3%. Maar de meeste inkomensgroepen hebben door de lagere energieprijzen – en zonder het wegvallen van steunmaatregelen – juist een daling van de totale energiekosten als percentage van hun inkomen gezien. Voor de hoogste 10% is dat van 4,2% in 2022 naar 3,7% in 2025 gegaan. Daarmee zijn lage inkomens dus met name veel kwetsbaarder voor de verwachte stijgingen van de energierekening door de crisis in het Midden-Oosten.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/95d5796b-39b8-4f4f-a3d4-48800039e0c7/img_research_fig4_totaal_kosten","original":"https://assets.ing.com/m/2dff4af58b747bd/original/img_research_fig4_totaal_kosten.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Bert Colijn","intro":"Hoofdeconoom Nederland","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/326b50a1-38c0-4635-9185-075f6cd8560e/Bert-Colijn","type":"image","width":630,"original":"https://assets.ing.com/m/313adf3dc016cf96/original/Bert-Colijn.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/bert-colijn"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Dimitry Fleming","intro":"Economisch data-analist","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/0db14fa1-1960-4b5b-8824-ddeee902df82/D-Fleming-profielfoto","type":"image","width":4252,"original":"https://assets.ing.com/m/2056cbb32e79fb5b/original/D-Fleming-profielfoto.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/dimitry-fleming"}}]},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}