Hoewel de economie een vlak beeld vertoont en nagenoeg stagneert, zien we onderliggend grote verschillen, bijvoorbeeld flinke krimp in de bouw en prima groei in de IT-sector in 2024. Er zijn flinke verschuivingen gaande. Kortetermijnontwikkelingen en meer structurele factoren spelen door elkaar heen. Om te beginnen schudden vier meer kortetermijnfactoren het bedrijfsleven op: financieringskosten, loonkosten, vraaguitval en energiekosten.
Nu de prijzen van energie weer lager zijn, daalt in bijvoorbeeld de energievoorziening en delfstoffenwinning het ongebruikelijk hoge winstniveau. In andere sectoren, zoals de industrie, wordt opgelucht ademgehaald omdat de inkoopkosten dalen terwijl de verkoopprijzen nog op hetzelfde niveau blijven, zodat de winst kan herstellen.
De loonkosten in Nederland stijgen sterk. De cao-lonen lagen in het eerste halfjaar bijna zes procent hoger dan een jaar geleden. Recent afgesloten cao’s laten zelfs een loonstijging van zeven tot acht procent zien. De afgesproken loonstijgingen verschillen per sector. Maar ze pakken ook heel verschillend uit. Sommige sectoren kunnen de hogere lonen opvangen door hogere prijzen, maar dit geldt niet overal. De vraag staat namelijk onder druk: de consumptie van huishoudens daalde in de eerste helft van dit jaar en zo kan bijvoorbeeld in de horeca slechts een minderheid van de ondernemers de hogere kosten doorberekenen. Ook de exportvraag nam af. Al met al lieten met name de handel en transport in de eerste jaarhelft een stevige daling van de toegevoegde waarde zien, maar ook in de industrie, landbouw en bij uitzendbureaus neemt de toegevoegde waarde al langere tijd af.
Ook de hogere rente speelt bedrijven parten. In het bedrijfsleven zijn de rentevastperiodes meestal zo’n vijf tot zeven jaar. Dat betekent dat naar schatting zo’n 20% van de bedrijfsschulden herprijsd is sinds de rente ging stijgen ten opzichte van de historisch lage niveaus. Of een sector of bedrijf hier veel last van heeft hangt natuurlijk af van de hoeveelheid schuld. Wel duidelijk is dat het grootste deel van het effect van het monetaire beleid voor bedrijven nog moet komen.
Daarbij spelen ook langdurigere ontwikkelingen door de korte termijn veranderingen heen. Vooral in sectoren die sterk geraakt waren door corona, zoals de horeca, zijn de schuldniveaus opgelopen. De stijgende financieringskosten in combinatie met hogere loonkosten zijn daar voor sommige ondernemers te veel. Voor de energie-intensieve industrie, zoals de chemie, kunststof en papier, geldt dat die ook structureel onder druk staat door de relatieve kosten voor productie binnen Europa versus die daarbuiten. De toenemende beprijzing van milieueffecten en bijvoorbeeld het uitkopen van boeren heeft ook invloed op het bedrijvenlandschap in Nederland. In de winkelstraten raast een ‘perfecte storm’ met hogere huren en lonen, coronaschulden en de consument die de hand op de knip houdt mee naast de structurele trend van online winkelen heen. We komen duidelijk minder in de winkelstraten en dat zien we terug in faillissementen als die van Big Bazar en BCC. Maar ook geopolitieke spanningen, vergrijzing en kunstmatige intelligentie bepalen de veranderingen in het bedrijfsleven.
De dynamiek pakt zichtbaar verschillend uit. Ten eerste zien we flinke verschillen in de groei die we verwachten voor verschillende sectoren. Ten tweede lijkt het niet-financiële MKB vaker geraakt dan bedrijven met meer dan 100 medewerkers. In het MKB geeft een meerderheid aan dat de winst afneemt, terwijl grotere bedrijven nog een toename verwachten.
Een laatste indicatie van verschuivingen komt uit de enquête onder bedrijven over belemmeringen voor de productie. Een groot deel, bijna 40%, wil meer produceren maar heeft te weinig personeel. Dit wijst op een oververhitte economie. Maar intussen heeft een toenemend deel - nu bijna één op de vijf - vooral last van vraaguitval. Het zijn allemaal indicaties dat de macro-economie misschien tamelijk stabiel is, maar er onderliggend grote verschillen bestaan.
Al met al verwachten we dat de dynamiek in het bedrijfsleven toeneemt, dus meer bedrijven zullen stoppen of failliet gaan. Maar er is niet alleen slecht nieuws. Waar het structureel goed gaat zullen bedrijven groeien en toetreders een plek vinden. Het aantal oprichtingen ligt bijvoorbeeld historisch hoog, mede gedreven door een nog altijd sterk groeiend aantal zelfstandigen zonder personeel.
Maar het aantal faillissementen en bedrijfsbeëindigingen neemt nu ook toe, zij het vanaf een historisch laag niveau. Voor de markt als geheel is deze bedrijvendynamiek het mechanisme waardoor vraag en aanbod op elkaar aansluiten. Er ontstaat werk in bedrijven en sectoren met toekomstpotentieel, waar de beloning vaak ook hoger ligt, terwijl in andere sectoren ondernemers en hun personeel aan het kortste eind trekken. We hebben ongewone jaren achter de rug, met ongebruikelijk grote economische schokken waarin veel overheidssteun het bedrijvenlandschap bevroor. Nu macro-economisch de rust lijkt terug te keren komt de herschikking op gang.
"},"alignedImage":{"position":"bottom"}},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Marieke Blom","intro":"Hoofdeconoom ING Research","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7d73dfbf-b768-4cdd-a487-a422276528d5/Marieke-Blom_790x438px-2","type":"image","width":148,"original":"https://assets.ing.com/m/775ac78248d2d324/original/Marieke-Blom_790x438px-2.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/marieke-blom"}}]},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Miljoenennota herverdeelt naar armen en laat budgettaire uitdaging","body":"21 september 2023 - Hoe pakt de miljoenennota uit voor de armoede en overheidsfinanciën?","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/30cd5c53-6944-4c67-a9f6-fa3a936234bf/Sector-update-binnenhof-def-3_tcm162-202698","type":"image","width":733,"original":"https://assets.ing.com/m/5d32b2059cb3e020/original/Sector-update-binnenhof-def-3_tcm162-202698.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/miljoenennota-herverdeelt-naar-armen-en-laat-bestaande-budgettaire-uitdaging-aan-volgend-kabinet"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Economische inzichten vanuit transactiedata","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/13c81b38-635a-4ca5-8b19-2ed8681edf5f/Cards-Card_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/73330d37fbcfca9f/original/Cards-Card_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}