Vooral de minder sterke economische krimp dan in andere landen heeft de schade aan de schatkist beperkt. De economie bleef sterker door de lossere lockdowns, die het resultaat waren van beleid én de manier waarop Nederlanders zich gedroegen. Ook andere factoren speelden mee, zoals de kleinere toeristische sector die hard geraakt werd. Dat we in Nederland anders zijn gaan denken over overheidsfinanciën, heeft Nederland crisisbestendiger gemaakt. Maar dat betekent nog niet dat er nu voor alles altijd geld is.
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Grote verschillen in oploop van de schuldquote
In slechts drie eurozonelanden (Finland, Ierland en Luxemburg) ontwikkelt de schuldquote zich naar verwachting tot en met dit jaar nog iets gunstiger dan in Nederland (+12% bbp), terwijl in alle andere landen de schuldquote harder opliep. Vooral Griekenland, Malta, Cyprus, Spanje, Oostenrijk en Italië spannen de kroon. Een aantal van deze landen had voorafgaand aan de coronacrisis ook al een hoge schuldquote.
Hoge schuldquote vooraf niet bepalend voor omvang van steunpakket
De economen zien geen aantoonbaar oorzakelijk verband tussen de hoge schuldquote vooraf en de sterke oploop als gevolg van steunpakketten. De ECB wist met stevige ingrepen te voorkomen dat landen met een hoge schuldquote hinder hadden van een hoge rente. Daarmee verhinderde de hoge bestaande schuld deze landen niet om hun economie met steunpakketten te stutten. Omgekeerd heeft de lage schuldquote van Nederland vooraf geen zichtbare positieve invloed gehad op de gunstigere ontwikkeling hier. Marieke Blom, hoofdeconoom van ING Nederland: “Het relatieve succes in Nederland lijkt in deze crisis niet te komen door wat hier ‘een buffer voor slechte tijden’ is gaan heten. Maar op termijn is dit geen vrijbrief voor het hoog laten oplopen van de staatsschuld, want er waren flinke interventies van de ECB voor nodig om te voorkomen dat landen met een hoge schuld extra op achterstand kwamen.”
Een iets kleiner steunpakket beperkt wel de oploop van de schuld...
Een groter steunpakket verhoogt de schuldquote sterker. De omvang van de steun had daarmee wel invloed op de relatieve positie van landen. Blom: “De steunbedragen van de Nederlandse overheid waren in historisch opzicht hoog, maar internationaal vergeleken ondergemiddeld. De Nederlandse schatkist werd mede hierdoor wat minder geraakt.”
...maar vooral de economische ontwikkeling was gunstiger in Nederland
De verschillen in de schuldquote-ontwikkeling tussen landen zitten vooral in de economie. Nederland springt er vooral hier positief uit. De economie kromp hier minder en dat lijkt vooral samen te hangen met een kleinere daling van de mobiliteit. De per saldo lossere lockdowns zijn het resultaat van overheidsbeleid en het gedrag van burgers. Tot slot ‘profiteerde’ de Nederlandse schatkist van de kleinere toeristische sector, meer mensen die goed konden thuiswerken en sterker stijgende woningprijzen. Blom: “Slechts deels valt de beperkte schade aan de schatkist te verklaren door beleidskeuzes, en dan lijken vooral de lossere lockdowns uiteindelijk geld te schelen. De zuidelijke landen hebben echt pech gehad dat het virus juist hun grote toeristische sector raakte. Dat lijkt me wel iets om mee te wegen in het debat over de overheidsfinanciën in Europa.”
Implicaties voor de Nederlandse schatkist
Deze crisis heeft invloed op het denken over overheidsfinanciën in Nederland. Toch nuanceren de economen de lessen: “Mooi dat ‘niet snoeien als het vriest’ nu een motto is bij een economische crisis. Dat maakt Nederland minder conjunctuurgevoelig. Toch past de steun, met dermate hoge extra uitgaven en nieuwe beleidsinstrumenten, bij de tijdelijkheid en diepte van deze crisis, maar niet bij een normale conjunctuurdip”, aldus Blom. “Voor de toekomst grijpen we terug op ons kompas voor overheidsfinanciën uit 2017: gemiddeld mogen de uitgaven iets hoger zijn dan de inkomsten, en investeringen die zich vrijwel zeker terugverdienen kan de overheid bekostigen met geleend geld. En tijdens een normale conjunctuurdip kunnen de gebruikelijke automatische stabilisatoren, zoals de werkloosheidsuitkeringen, hun werk doen. Aan die uitgangspunten is eigenlijk niets veranderd.”
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}