In het derde kwartaal waren er slechts 372 duizend mensen werkloos, bij 449 duizend vacatures. De spanning op de arbeidsmarkt is – gemeten naar de verhouding tussen werklozen en vacatures – nog steeds bijna twee keer zo groot als voor corona.
Er worden ook echt flink meer uren gemaakt, de arbeidsvraag is dus sinds corona flink toegenomen. Voor veel mensen komt dit als een verrassing, wat is er op de arbeidsmarkt veranderd? Om te zien hoe dit komt vergelijken we het vierde kwartaal van 2019, vlak voor corona, met het derde kwartaal van dit jaar. We kijken naar het aantal gewerkte uren (seizoensgecorrigeerd), dat in totaal 3,4% toenam.
Een deel van de groei zit in de marktsector, dus bij bedrijven. Vooral bij bedrijven in de handel, vervoer en horeca, informatie en communicatie en de zakelijke dienstverlening gingen werd meer gewerkt. Opvallende dalers zijn in er het bedrijfsleven ook: in de landbouw werkten vooral zelfstandigen (een daling van 20%) veel minder uren en bij uitzendbureaus en in de industrie werden er minder uren gemaakt. Per saldo groeide de werkgelegenheid in uren bij bedrijven met 2,2%. Dit duidt op een toename, maar verklaart niet de sterke stijging.
De verklaring vinden we bij de (semi-)overheid. Hier namen de gewerkte uren in dezelfde periode toe met maar liefst 7,4%. Het onderwijs spant de kroon, met een toename van maar liefst 9,9% in de gewerkte uren vergeleken met het vierde kwartaal van 2019. Dit heeft ook te maken met de eenmalige 8,5 miljard euro van het Rijk voor het Nationaal Programma Onderwijs. De groei ontstond in weerwil van berichten dat mensen niet te vinden zijn. Het gaat hier niet alleen om onderwijzers, maar bijvoorbeeld ook om bijlessen, mits deze via school worden aangeboden. Maar ook in het openbaar bestuur (rijk, gemeenten) was de toename met 7,4% hoog, net als in de zorg (6,3%). Dat laatste heeft ook te maken met vaccinaties, testen en corona gerelateerde vraag.
Die stevige groei van gewerkte uren binnen de (semi)overheid heeft belangrijke implicaties. Ten eerste stut de overheid op korte termijn de werkgelegenheid en dus de economie. Het voorkomt dat wegvallende vraag in de marktsector leidt tot een hoogoplopende werkloosheid en dus nog minder vraag. Dit is goed nieuws, ook voor het bedrijfsleven. Het nadeel voor het bedrijfsleven is uiteraard dat zij vaker het onderspit delven in de strijd om talent.
Ten tweede verandert onze economie geleidelijk van samenstelling. Openbaar bestuur, onderwijs en zorg waren vóór corona samen goed voor 23,5% van de totaal gewerkte uren en inmiddels is dit opgelopen tot 24,4%. Iets meer overheid en iets minder markt dus, in lijn met veel pleidooien de afgelopen jaren voor een betere overheid, zorg en onderwijs. Uit een eerdere survey die we hielden maken we op dat hiervoor ook wel draagvlak bestaat. Al zullen critici zich bijvoorbeeld afvragen of kwantiteit wel leidt tot kwaliteit.
Ten derde moet een grotere overheid iets betekenen voor de lastendruk. Dit merken we nu nog niet direct, omdat de overheid nu vooral geld leent om de hogere uitgaven te dekken. Maar op termijn moet een grotere overheid – als al het andere gelijk blijft - samengaan met hogere lasten, wat niet altijd populair is.
Dit heeft ook invloed op het bedrijfsleven. Bij een relatief grotere overheid en hogere lasten zal er relatief iets minder groei zijn voor de markt: huishoudens houden minder over en personeel is minder voorhanden. De overheid neemt ruimte over van het bedrijfsleven in de economie. Een dramatische omslag is het, met een procentpunt, vooralsnog overigens niet.
De kiezer bepaalt of Nederland op termijn kiest voor een grotere overheid met een hogere belastingdruk of het mes weer zet in deze uitgaven. De vraag zal zijn of hogere lasten de kwaliteit van bijvoorbeeld zorg en onderwijs echt verhogen en wie de lasten dragen. We wagen ons daarom alleen aan een voorspelling voor de korte termijn: voorlopig profiteren we vooral van onze overheid die – met geleend geld – een ronkende banenmotor is.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Meer weten?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":""}},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Disclaimer Deze publicatie is opgesteld door de ‘Economic and Financial Analysis Division’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
Analist: Marieke Blom
"}}]},{"componentType":"linkList","iconTitle":{"title":"Kennis over de economie"},"textLinks":[{"url":"/zakelijk/economie","text":"Onze economie"},{"url":"/zakelijk/sector/all-sectors","text":"Jouw sector"}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"contactCard","cardType":"contact","cardSize":"medium","title":"Marieke Blom","intro":"Hoofdeconoom ING Nederland","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/525aa24b-02f3-46ca-b04c-ae5bc1ca6f79/Marieke-Blom","type":"image","width":375,"original":"https://assets.ing.com/m/56caf30be477298d/original/Marieke-Blom.png","extension":"png"},"textLinks":[{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie","text":"Twitter"}],"email":"ING.Economisch.Bureau@ing.com"}]}]}}}