In deze publicatie
Economie blijft groeien ondanks een jaar vol politieke onzekerheid en geopolitieke druk
Het is opmerkelijk te noemen dat de Nederlandse economie in 2025 aan een gezond tempo heeft weten te groeien. De grote onzekerheid in de wereld rond handelsbeleid en geopolitiek en daarnaast het vallen van het kabinet hebben niet aan een stabiel economisch klimaat bijgedragen. Maar toch is de Nederlandse economie prima overeind gebleven en verder gegroeid. Het groeitempo lag iets lager dan in 2024 toen Nederland van de energiecrisis herstelde, maar toch verwachten wij dat de economie dit jaar met 1,7% gegroeid is: een zeer redelijk tempo.
Net als de voorgaande twee jaar is de overheidsconsumptie de belangrijkste motor van de economische groei. De groei van consumptie door huishoudens is dit jaar gematigd gebleven ondanks het flinke koopkrachtherstel dat al in 2024 op gang kwam. De onzekerheid in de wereld en sentiment over prijzen lijken bijgedragen te hebben aan een grotere neiging tot sparen onder consumenten. Exporten groeiden dit jaar in een gematigd tempo door, maar trager dan de importen, waardoor het internationale handelssaldo negatief bijdraagt aan de groei dit jaar. En investeringen groeiden dit jaar nauwelijks, na vorig jaar ook al een kleine krimp meegemaakt te hebben. Ook hier lijkt onzekerheid een belangrijke factor, maar ook de beperkingen die de Nederlandse economie specifiek in de weg zitten; denk aan krapte op de arbeidsmarkt, stikstofruimte en netcongestie.
De economische groei van 2025, een jaar van grote veranderingen en onzekerheid, valt dus prima uit, maar het onderliggende beeld van zwakke investeringsgroei laat ook kwetsbaarheden van het Nederlandse verdienmodel zien.
In 2026 nog volop invloed van geopolitieke onrust en economische knelpunten
De snelle veranderingen van 2025 op het gebied van handel, defensie-uitgaven en binnenlands bestuur zullen in grote mate vertraagd impact op de economie gaan hebben. Zo is de impact van de hogere Amerikaanse heffingen op de Nederlandse exporten waarschijnlijk nog niet volledig en gaan ook secundaire effecten waarschijnlijk meer spelen in 2026. Denk aan grotere concurrentie van China in markten buiten de VS. Investeringen in defensie in heel Europa en in infrastructuur in Duitsland zullen waarschijnlijk komend jaar verder op gang komen en een nieuw kabinet zal veranderingen qua economisch beleid met zich meebrengen, zoals de agenda van D66 en CDA laat zien.
Tegelijkertijd lijkt de krapte in de economie voor de afzienbare toekomst aan te houden. Er zijn geen snelle oplossingen waarmee de arbeidsmarkt, huizenmarkt, stikstofproblematiek en netcongestie verbeteren. Natuurlijk kan daar met beleid en investeringen wel een start mee gemaakt worden, maar het substantieel verbeteren van economisch potentieel zal in 2026 nog niet op grote schaal merkbaar zijn. Daarmee blijft de Nederlandse economie beperkt worden in haar mogelijkheden voordat er later mogelijk verbetering aankomt.
Alles bij elkaar verwachten wij voor 2026 redelijke, maar niet uitbundige economische groei van 1,3%. Dat is een zwakker tempo dan voor 2025 maar nog steeds net iets beter dan het Europese gemiddelde. In een tijd van veel structurele veranderingen wereldwijd lijkt de economie zich daar volgend jaar verder naar te vormen.
Sterkere koopkrachtgroei in 2026 steunt voorzichtige consument
Huishoudens krijgen meer te besteden door hogere lonen en een aantal overheidsmaatregelen, maar blijven opvallend veel sparen. In 2025 herstelde de koopkracht voor de meeste huishoudens tot het niveau van voor de energiecrisis en de verwachting is dat in 2026 een bovengemiddelde verbetering van de koopkracht van in doorsnee 1,3% gerealiseerd kan worden. De lonen stijgen door in behoorlijk tempo en ook lagere tarieven in box 1, en hogere huur- en kinderopvangtoeslagen en meer kindgebonden budget zijn gunstig voor de koopkracht. Dat stemt gunstig voor de consumptie van huishoudens, die in 2025 in een beneden gemiddeld tempo groeide.
Met een grotere koopkrachtstijging voor de boeg lijken consumenten volgend jaar dus ook meer uit te kunnen gaan geven. Vooral een grote groep gepensioneerden ziet een versnelling van hun koopkrachtontwikkeling, doordat zij profiteren van het feit dat een aantal grote pensioenfondsen in 2026 al de overstap naar het nieuwe pensioensysteem maakt.
Tegelijkertijd zijn de verlaging van de algemene heffingskorting en onvolledige indexatie van belastingschijfgrenzen en heffingskorting ongunstig voor de koopkracht en blijven veel consumenten voorzichtig. Ook nu inkomens de inflatieschok hebben goed gemaakt blijven consumenten met de rem erop uitgeven, wat ervoor zorgt dat er naar verhouding veel gespaard wordt. De spaarquote (inkomen minus consumptie als aandeel van het inkomen) staat recent op ruim 17%, wat in de geschiedenis een ongekend hoog percentage is en enkel werd gehaald tijdens crises zoals de pandemie en de grote financiële crisis van 2008.
Maar ondanks het spaargedrag geeft de sterkere koopkrachtgroei ruimte voor meer uitgaven bij de consument, zeker als de consument in de loop van het jaar aan vertrouwen wint.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/75c54939-c796-41b8-b412-4617e19cc493/ING_EBZ-outlook2026nlconsumptiehuishoudens","altTextNL":"Grafiek: Wat meer groei van de consumptie van huishoudens verwacht voor 2026","original":"https://assets.ing.com/m/4afc555947a5630b/original/ING_EBZ-outlook2026nlconsumptiehuishoudens.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Overheidsconsumptie:"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Overheidsconsumptie niet langer de belangrijkste groeimotor
Ook in 2026 blijft de (semi)publieke sector groeien en zo ook de overheidsconsumptie. Hoewel het nu demissionaire kabinet het mes wilde zetten in het ambtenarenapparaat, neemt de werkgelegenheid in de semipublieke sector het komende jaar per saldo naar verwachting nog steeds toe. De zorguitgaven en defensie zullen belangrijke bronnen van verdere groei in overheidsuitgaven zijn.
Maar van de bezuinigingen op het ambtenarenapparaat verwachten we wel een remmende werking. Daardoor ligt het tempo van de groei van de overheidsconsumptie in 2026 waarschijnlijk wat lager dan in 2025. Aangezien we verwachten dat de consumptie van huishoudens wat aan kracht gaat winnen, is de overheidsconsumptie dit jaar waarschijnlijk niet langer de bestedingscategorie met de grootste bijdrage aan economische groei, zoals in 2023-2025 wel telkens het geval was.
Ondanks een minder sterke bijdrage van overheidsconsumptie aan de economische groei in 2026, loopt het begrotingstekort wel merkbaar op. Dat komt vooral door een eenmalige uitkering van defensiepensioenen. Kijken we naar de verandering van het structurele begrotingstekort, dan levert de overheidsbegroting in 2026 nog een kleine stimulans aan de economie. Maar die is lang niet meer zo groot als in 2025. Daarmee drijft de economische groei in 2026 dus relatief meer op de private sector.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Investeringen:"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Investeringen blijven zwak door matige afzetverwachtingen en voortslepende bottlenecks
Investeringen in de Nederlandse economie staan de afgelopen kwartalen stevig onder druk. In de afgelopen anderhalf jaar zijn Nederlandse investeringen onder de piek van het eerste kwartaal van 2023 gebleven. Dat geeft goed aan dat onzekerheid, een tekort aan stikstofruimte, gebrek aan capaciteit op het elektriciteitsnet, lage bezettingsgraden in de industrie, maar ook krapte op de arbeidsmarkt in de economie voor een achterstand qua investeringen zorgen.
Voor komend jaar lijken deze problemen niet zomaar opgelost en blijven wij gematigde groei verwachten. Lichtpuntje is dat de investeringen in woningen in 2026 wel verder lijken toe te nemen. En de afzetverwachtingen van het bedrijfsleven zijn recent weer wat verbeterd, maar blijven nog steeds gematigd en een aantal industrieën kampt nog met overcapaciteit. Bovendien lijkt in Nederland voorlopig niet de hausse aan IT-investeringen plaats te vinden die door enthousiasme over kunstmatige intelligentie in de VS gaande is.
De beperkte beschikbaarheid van arbeid en ruimte en daarnaast bottlenecks zoals netcongestie en stikstof zullen ook komend jaar blijven spelen. Een nieuw kabinet lijkt hier wel speerpunten van te gaan maken, afgaande op de agenda van D66 en CDA die als basis voor een nieuw regeerprogramma kan dienen. Dat is reden tot optimisme omdat dit het groeipotentieel van onze economie zal verbeteren.
Wel is het zo dat veel problemen een lange doorlooptijd vereisen voordat er daadwerkelijk extra investeringsruimte gecreëerd wordt. Denk aan netcongestie, waarbij de verwachting is dat het jaren gaat duren voordat er significant extra capaciteit op het elektriciteitsnet gecreëerd is. Daarom is het hoe eerder hoe beter om hiermee te beginnen, wat ook op korte termijn al een verbetering van het sentiment in het bedrijfsleven kan veroorzaken.
De concurrentie om middelen zal vanuit de overheid wel toenemen vanwege de verwachte sprong in defensie-investeringen en ook de impuls voor infrastructuur in het kader van woningbouw. De manier waarop dit plaats gaat vinden maakt veel uit hoe dit doorwerkt op de binnenlandse economie, maar onze verwachting is dat het aandeel van de overheid in de investeringen in 2026 toe zal nemen.
Nederlandse exportgroei blijft onder druk staan in 2026
Ondanks de grote geopolitieke veranderingen en hun impact op de wereldhandel is een grote schok uitgebleven. Sterker, ondanks veel volatiliteit gedurende het jaar, is de wereldgoederenhandel relatief sterk gegroeid. Ook de Nederlandse exporten zijn in de loop van 2025 aan een krimp ontkomen, maar wel zwakker gegroeid dan de wereldhandel. Zo presteerde bijvoorbeeld de export van minerale brandstoffen (zoals olie en gas) slecht in 2025 in een wereld waarin wereldwijd veel industrieën met overcapaciteit kampen.
De Nederlandse export profiteerde wel van het grote, voornamelijk Amerikaanse enthousiasme voor IT-investeringen (zoals in datacentra), veelal indirect en via de halfgeleider(machine)industrie. Dat lijkt voorlopig ook voor 2026 het geval.
Toch verwachten we ook voor 2026 een matige groei voor de totale export, door het aanhouden van uitdagende omstandigheden op de wereldwijde markt. De sterkere euro zal namelijk een drukkend effect op de exporten naar de VS en derde landen buiten het eurogebied hebben. Daarnaast hebben de Amerikaanse heffingen een vertraagd effect op de Nederlandse concurrentiepositie aldaar. Ook geeft de verwachting van een aanhoudende zwakte op de Chinese markt en toenemende Chinese concurrentie in Europa tegenwind voor onze exporten.
Maar met aansterkende Europese investeringen in de loop van 2026 bieden de Europese thuismarkt zeker kansen voor Nederlandse exporteurs. Denk bijvoorbeeld aan de infrastructuurinvesteringen als gevolg van ruimer begrotingsbeleid in Duitsland. Hierdoor is onze verwachting dat exporten volgend jaar met 1,6% groeien. Door de sterkere binnenlandse vraag zoals van de Nederlandse consument die ook meer in het buitenland koopt, stijgende vraag van de Nederlandse overheid naar defensiematerieel en aantrekkelijke prijzen in het buitenland verwachten wij echter dat importen sneller zullen groeien dan de export. Dat zorgt naar verwachting voor een negatieve bijdrage van het handelssaldo aan de bbp-groei.
Inflatie daalt in 2026, maar blijft ook door belastingen en accijns boven ECB-doel
De inflatie is in Nederland nog steeds hoger dan gemiddeld in de eurozone. Waar Europese prijzen alweer een tijd aan 2% per jaar stijgen, is dat in Nederland nog niet het geval. Binnenlandse factoren zoals snelle huurstijgingen en hogere loongroei zijn hier een belangrijke reden voor.
Ondanks dat loongroei, met recent cao-loonstijgingen van rond de 4,5%, nog steeds hoog is in Nederland, nemen externe factoren juist wat prijsdruk weg. Voor 2026 lijkt dat ook het geval te zijn. Denk aan de verwachting van een verder aansterkende euro ten opzichte van de dollar en van lagere olie- en gasprijzen. Dat haalt druk weg bij importprijzen en geeft wat verlichting als het op inflatie aankomt. Ook het tempo van de prijsstijgingen van voeding en woninghuren lijkt in 2026 lager uit te komen dan in 2025.
Voor 2026 verwachten wij dat inflatie verder daalt en dat de 2% gedurende het jaar slechts kortstondig in zicht gaat komen. Maar tegelijkertijd betekent dat nog niet dat de inflatie dan ook langere tijd op het streefniveau van de Europese Centrale Bank zal blijven hangen. De verkoopprijsverwachting van bedrijven ligt nog steeds boven het langjarig gemiddelde.
De brandstofaccijns gaat weer iets omhoog en ook de btw-verhoging voor logies draagt eraan bij dat de inflatie in 2026 gemiddeld met 2,4% nog wat boven normaal is. Vooruitkijkend naar 2027 is het verder terugdraaien van de accijnskorting op brandstof en het inhalen van de gemiste inflatiecorrectie daarop de belangrijkste redenen waarom ook dat jaar de inflatie waarschijnlijk nog boven de 2% ligt.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/701edfc0-ddc8-4fa0-aff6-f498c5f8cca8/ING_EBZ-outlook2026nlinflatie","altTextNL":"Grafiek: Inflatie daalt maar ook in 2026 nog niet onder 2%","original":"https://assets.ing.com/m/6b01f4cd0f5bb968/original/ING_EBZ-outlook2026nlinflatie.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Arbeidsmarkt:"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Aanhoudend hoge loongroei maakt arbeidsmarkt iets minder krap
Alhoewel de Nederlandse arbeidsmarkt een van de krapste van Europa blijft, koelt deze stukje bij beetje verder af. De krapte is wat afgenomen, maar niet weg. De werkloosheid loopt iets op, nu er weer meer mensen zich extra aanbieden voor werk die niet altijd direct een baan vinden. Zo zien we nog steeds een stijging van de participatie van vrouwen en ouderen. En dat komt bij een dalende vacaturegraad, al blijft deze nog steeds historisch erg hoog.
De wat afkoelende arbeidsmarkt lijkt verband te houden met de snel gestegen lonen. Hoewel die loonstijgingen aan het afnemen zijn, blijven ze ook in 2026 hoog in vergelijking met de afgelopen decennia. Werkgevers beginnen de optelsom van jaar na jaar hoge loonstijgingen nu te voelen en proberen efficiëntieslagen te maken om winstmarges op peil te houden. Dit leidt tot een gematigde stijging van werkgelegenheid en een stijging van productiviteit in de Nederlandse economie.
Zo zien we de arbeidsmarktkrapte nog iets verder afnemen in 2026. Maar de groei van het arbeidsaanbod neemt ook af, als gevolg van een door het CBS verwacht lager immigratiesaldo, oprakend potentieel onder bijvoorbeeld vrouwen en ouderen, en vergrijzing. Daarmee lijkt ook in 2026 de arbeidsmarkt niet echt ruim te worden. Voor bedrijven is dat een uitdaging die aanzet tot meer investeren in arbeidsbesparende technologie en verdere productiviteitswinsten. Voor de meeste huishoudens is dat positief omdat het de kans op werkloosheid laag houdt.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"AI-gedreven groei: Nederland blijft achter bij de VS","body":"12 november - AI-gerelateerde investeringen hebben de Amerikaanse economie in de eerste helft van 2025 een krachtige impuls gegeven; zonder deze uitgaven was er nauwelijks groei. In Nederland bleef de stijging beperkt tot ruim 3%, waardoor een AI-hype hier voorlopig niet zichtbaar is in de investeringen en economische groei.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/bb3e542b-6fc1-4404-844c-3a5d108d0d19/Duik-in-de-economie-euros","type":"image","width":2508,"original":"https://assets.ing.com/m/7496dba02a747f5d/original/Duik-in-de-economie-euros.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/ai-gedreven-groei-nederland-blijft-achter-bij-de-vs"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Het einde van het vredesdividend","body":"9 september - Nederland moet kleur bekennen qua rijksbegroting, nu de hogere defensie-uitgaven ingepast moeten worden.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/4813a033-989c-468c-96b1-6b9ab8a6ebdc/ING_EBZ-vredesdividend-card-militair-voertuig","type":"image","width":1536,"original":"https://assets.ing.com/m/1f6dd501cef1ac03/original/ING_EBZ-vredesdividend-card-militair-voertuig.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/het-einde-van-het-vredesdividend"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Ramingen Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/19669982-6e87-48c7-80f4-7d314a8b215c/Interest-Percentage_Out_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/5093bfbde9405ba4/original/Interest-Percentage_Out_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/verwachtingen-voor-de-economie-in-cijfers"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Wat doet onze koopkracht?","intro":"Krijgen we meer of minder waar voor ons geld?","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/9c7816b4-3aa6-4146-bd0a-9875486d8f7a/Products-Wallet_Outline","type":"image","width":32,"altTextEN":"bank account","altTextNL":"zichtrekening","altTextFR":"compte bancaire","original":"https://assets.ing.com/m/4475ca40a17254c7/original/Products-Wallet_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/koopkracht"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}