Breed gedragen groei met de consument voorop
De economische groei in ons land was in het derde kwartaal sterk en breed gedragen, doordat alle bestedingscategorieën groeiden en nagenoeg alle bedrijfstakken een plus(je) lieten zien. De grootste bijdrage kwam van de consument, die zowel meer uitgaf als ook daadwerkelijk meer kocht. We stelden eerder dat krimp in de consumptie van huishoudens in het tweede kwartaal tijdelijk zou zijn, en die verwachting is uitgekomen. Zo had het derde kwartaal bijvoorbeeld niet de negatieve invloed van veel regenval. Nu blijkt dus dat de flinke koopkrachtstijgingen, voor de meeste huishoudens veelal dankzij flink toenemende lonen, weer hebben omgezet in aankopen. Positief over de koopbereidheid is het feit dat vooral ook de duurzame goederen, waaronder ook grote aankopen zoals auto’s vallen, vaker zijn gekocht. In ieder geval werden meer auto’s op kenteken gezet dan in het voorgaande kwartaal. Vooruitkijkend gaan we uit van verdergaande groei van de consumptie, omdat de koopkrachtverbeteringen voorlopig doorgaan. Risico daarbij is wel dat de werkloosheid nu voorzichtig begint op te lopen en het afwachten is of er niet van elke verdiende euro meer centen gespaard gaan worden.
Overheid blijft bijdragen aan groei van de economie
De overheidsconsumptie nam in vergelijkbaar tempo toe als de consumptie van huishoudens, wat zichtbaar was in de groei van de werkgelegenheid in het openbaar bestuur. Niet zo gek met begrotingen waarin bijvoorbeeld zorg en defensie mogen groeien. Dat is een ontwikkeling die ook de komende tijd hoogstwaarschijnlijk door zal gaan. Met een iets minder krap wordende arbeidsmarkt kan het voor de (semi)publieke sector zelf wat gemakkelijker blijken om de begrote uitgaven ook daadwerkelijk ten uitvoer te laten komen.
Investeringen ook positief, maar niet alle seinen op groen
De investeringen namen ook toe, maar hier was het beeld gemengder. Meer machines, software & databases, R&D en woninginvesteringen waren voldoende voor per saldo een stijging. Dalingen zagen we in vervoersmiddelen, ICT-apparatuur, commerciële gebouwen en infrastructuur. Combineer dit gemengde beeld met de recente substantiële dalingen in het sentiment van de industrie, matige exportverwachtingen en onzekerheden omtrent handelstarieven van de VS en de begrotingsruimte in Duitsland. Dat maakt dat we er niet zomaar vanuit kunnen gaan dat met name het exporterende bedrijfsleven op hetzelfde tempo de investeringen de komende kwartalen verder zal opvoeren.
Export verrast, maar exporteur niet echt optimistisch
Over de export bestaat vanwege geopolitieke ontwikkelingen de nodige onzekerheid, waardoor de verwachting is dat de komende kwartalen de goederenexport maar langzaam vooruitgaat en de beter presterende dienstenuitvoer niet kan bijbenen. Goed nieuws over het derde kwartaal was dat de goederenuitvoer toch iets toenam. Dat was onverwacht, aangezien de eerste maandcijfers negatief stemden. Deze positieve ontwikkeling was dan ook de belangrijkste reden waarom de economische groei hoger uitkwam dan onze laatste raming. We zagen Nederlandse exporteurs in oktober echter flink pessimistischer worden over de concurrentiepositie in het buitenland. En ook hun verwachtingen over buitenlandse omzet en orders trokken niet echt aan. Daarmee blijft het economisch beeld voor Nederland wat onzeker en lijkt het onwaarschijnlijk dat de economische groei in ons land het hoge tempo van de afgelopen twee kwartalen kan vasthouden.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Marcel Klok","intro":"Macro-econoom Nederland","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b1edff06-a113-4c73-8b69-e6688996223c/Marcel-Klok-500x500px","type":"image","width":858,"altTextNL":"Marcel Klok","original":"https://assets.ing.com/m/597ea4c628b0b566/original/Marcel-Klok-500x500px.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/marcel-klok"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Aanhoudende zorgen over export en concurrentiepositie","body":"13 november - De exportprestaties van Nederland zijn recent erg volatiel. In nieuwe data zien we bij ING Research het sentiment van het Nederlandse bedrijfsleven daarover niet echt aantrekken, terwijl de zorgen om de concurrentiepositie juist toenemen.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7f14e9c1-9dbb-4f09-8ff5-a889a6d85107/Duik-in-de-economie-Haven-2","type":"image","width":900,"original":"https://assets.ing.com/m/bcc91cb61ef8e64/original/Duik-in-de-economie-Haven-2.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/aanhoudende-zorgen-over-export-en-concurrentiepositie"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Inschatting economische groei in 3e kwartaal redelijk positief: 0,3% tot 0,5%","body":"11 november - De Nederlandse economie is op basis van de laatste maandcijfers weer redelijk gegroeid in het derde kwartaal. Toch blijft het economisch beeld over de komende tijd hier wat pover vanwege de nog kwakkelende wereldeconomie.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/45472de4-233a-456d-bcc6-26a8c228bc26/Duik-in-de-economie-Stad","type":"image","width":4011,"original":"https://assets.ing.com/m/7a0ef073a9e9fba5/original/Duik-in-de-economie-Stad.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/eerste-inschatting-van-economische-groei-in-derde-kwartaal-redelijk-positief-03-tot-05"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Ramingen Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/19669982-6e87-48c7-80f4-7d314a8b215c/Interest-Percentage_Out_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/5093bfbde9405ba4/original/Interest-Percentage_Out_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/verwachtingen-voor-de-economie-in-cijfers"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}