Economische ontwikkeling blijft vooral achter bij ramingen door zwakkere consumptie
Terwijl we op basis van de laatste maandcijfers recent weer iets positiever werden en uiteindelijk een minieme groei van 0,1% raamden, bleek uit CBS-cijfers deze week dat de Nederlandse economie toch was gekrompen in het tweede kwartaal, met -0,3% ten opzichte van het eerste kwartaal. Grootste verrassing was de substantiële krimp van de consumptie van huishoudens. We verwachtten een zeer lichte groei als gevolg van het doorzetten van de opwaartse trend in de binnenlandse dienstenconsumptie, maar dit type consumptie daalde onverwacht. Ook viel de handel nog wat tegen: weliswaar gingen we al uit van een daling van de uitvoer, maar nu bleek een stijging van de invoer de bbp-ontwikkeling ook wat gedrukt te hebben. Hoewel niet noodzakelijkerwijs een teken van economische kracht, was de toename van de voorraden de grootste positieve verrassing voor het bbp.
Vooral internationale handel en consumptie van huishoudens veroorzaken krimp
De netto-handel trok het bbp het meest omlaag, vooral door daling van de goederenuitvoer als ook door meer import van goederen en diensten uit het buitenland. Zo kochten Nederlandse consumenten meer in het buitenland dan in het eerste kwartaal. De handel in diensten groeide overigens wel en had daarmee wel een positieve invloed op de bbp-groei.
Nederlanders consumeerden beduidend minder. Dit was zichtbaar in een lagere binnenlandse consumptie, vooral in diensten en in mindere mate in voeding, drank en tabak. Diensten verrasten: zij leken het op basis eerder data aanvankelijk juist goed te doen, onder andere door de gestegen pintransactiewaarden in horeca, recreatie en cultuur, maar kwamen toch op een krimp uit. Waar de restaurants nog steeds vol zitten met gasten, is dat op het moment dus niet per se representatief voor de uitgaven van de consument, want die namen per saldo af.
Plussen vooral in voorraden, investeringen en overheidsconsumptie
De plussen kwamen vanuit de voorraden, investeringen en overheidsconsumptie. Omdat een groot deel van de bedrijven nog aangaf de voorraden groot te vinden, hadden we niet verwacht dat de voorraden zouden worden uitgebreid. Dit zou kunnen betekenen dat bedrijven zelf ook verrast zijn door de zwakke consumptie en daardoor met grotere voorraden zijn blijven zitten.
De groei van de investeringen en overheidsconsumptie lagen wel in lijn der verwachting. Investeringen waarvan leveringen eerder werden verhinderd (zoals vervoersmiddelen waarvoor schaarse chips gebruikt worden) en investeringen met een wat langere doorlooptijd (bedrijfsgebouwen zoals kantoren) groeiden het meest in het tweede kwartaal. De overheidsconsumptiegroei was in lijn met de intenties uit het coalitieakkoord om aan de meeste begrotingsposten meer uit te geven. Hier groeide de collectieve consumptie het hardst, maar leek ook groei te komen vanuit de gezondheidszorg en het onderwijs.
Krimp in bedrijfstakken gas, handel, vervoer en horeca en de landbouw
Van de bedrijfstakken krompen vooral uit de delfstoffenwinning (lees “gaswinning”), handel, vervoer en horeca en de landbouw, waarbij de handel, vervoer en horeca vanwege haar omvang de grootste bijdrage aan de krimp van de toegevoegde waarde zorgde. Helaas is op dit moment geen detailinformatie beschikbaar over de onderliggende bedrijfstakken, maar vanwege de teruglopende goederenvraag en exportvraag ligt het voor de hand dat dit ten koste ging van zowel de groothandel, als het vervoer en de detailhandel. Voor de landbouw geldt dat de tuinbouw waarschijnlijk heeft geleden onder hoge energieprijzen.
Magere, maar geen dramatische vooruitzichten
Hoewel vanwege twee krimpkwartalen op rij er officieel sprake is van een recessie, spreken we momenteel niet van een echte recessie. Daarvoor gaat het nog veel te goed op de arbeidsmarkt en zijn de verwachtingen voor de bbp-groei, die de komende kwartalen nabij de nul zullen liggen, nog niet dramatisch genoeg. Zo kwamen er in het tweede kwartaal 7 duizend banen en 15 duizend werkzame personen bij, lag de vacaturegraad nog op een erg hoog niveau en was de werkloosheid laag (3,5%).
Wel nam het aantal gewerkte uren iets (-0,3%) af. Het aantal faillissementen stijgt ook, maar ook dat cijfer is nog niet zorgwekkend. Sentimentcijfers dalen, maar liggen, op het consumentenvertrouwen na, nog redelijk in de buurt voor langjarige gemiddelden. De val van het kabinet kan de groei van overheidsuitgaven ook wat afremmen, maar die groei zal waarschijnlijk niet helemaal wegvallen gezien het ambitieuze beleid dat in de steigers is gezet en het feit dat het toch al niet volledig lukte om alle middelen op korte termijn weg te zetten. De doorwerking van hogere rentes en zwakke internationale ontwikkelingen drukken de komende tijd de conjunctuur, maar positief voor de economische groei is dat de loonontwikkeling de inflatie momenteel overstijgt. Al met al een zeer vlak maar licht positief conjunctuurbeeld, met uiteraard het risico dat eerdergenoemde negatieve ontwikkelingen sterker doorzetten dan verwacht.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Marcel Klok","intro":"Macro-econoom Nederland","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b1edff06-a113-4c73-8b69-e6688996223c/Marcel-Klok-500x500px","type":"image","width":858,"altTextNL":"Marcel Klok","original":"https://assets.ing.com/m/597ea4c628b0b566/original/Marcel-Klok-500x500px.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/marcel-klok"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Welvaartsverlies door duurdere invoer na het uitbreken van de oorlog grotendeels goedgemaakt","body":"22 juni - Door de oorlog in Oekraïne stegen prijzen, vooral van gas. Dit kostte Nederland als netto-importeur van gas miljarden materiële welvaart. Dit ruilvoetverlies is recent grotendeels goed gemaakt, omdat onze uitvoerprijzen relatief harder stegen dan de invoerprijzen.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/6505a806-3a8d-4363-b55f-ec13a2aa94ae/Duik-in-de-economie-Haven","type":"image","width":1034,"original":"https://assets.ing.com/m/4d6851fc7f33d00/original/Duik-in-de-economie-Haven.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/welvaartsverlies-door-duurdere-invoer-na-het-uitbreken-van-de-oorlog-grotendeels-goedgemaakt"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Dutch Economy Chart Book","body":"5 juni – Nieuwe editie met ruim 40 visuals over de Nederlandse economie, inclusief de laatste ramingen.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/970b715f-b57a-4fd0-a18a-e378bc04f137/Voorkant-Dutch-economy-Chart-book-boot-klein","type":"image","width":3304,"original":"https://assets.ing.com/m/7090a490d97ecb65/original/Voorkant-Dutch-economy-Chart-book-boot-klein.png","extension":"png"},"link":{"url":"https://assets.ing.com/m/292a774561720666/original/Dutch-Economy-Chart-Book-June-2023.pdf"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Ramingen Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/19669982-6e87-48c7-80f4-7d314a8b215c/Interest-Percentage_Out_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/5093bfbde9405ba4/original/Interest-Percentage_Out_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/verwachtingen-voor-de-economie-in-cijfers"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}