Op Prinsjesdag 2022 presenteerde de regering de begroting voor 2023 met veel nieuwe uitgaven voor de koopkracht en voornemens van kostbare subsidies voor een energieprijsplafond voor huishoudens en voor steun voor het energie-intensieve mkb. Dit beleidspakket is behoorlijk groot en zal een opwaarts effect hebben op de koopkracht van velen, het bbp en winstmarges. Zo kan het een groot verschil maken.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Ongekende grote extra zak geld voor 2023"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Belangrijkste doel van de maatregelen gepresenteerd rondom Prinsjesdag is het ondersteunen van de koopkracht van huishoudens. De extra uitgaven van het koopkrachtpakket uit de begroting plus het energieprijsplafond en steun voor het energie-intensieve mkb bedragen €33 miljard (3,3% bbp) ten opzichte van al bestaande plannen. Dit is een opmerkelijk en ongekend groot bedrag aan nieuw beleid: met zulke bedragen wordt doorgaans alleen bij een nieuw regeerakkoord geschoven.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook meer koopkrachtsteun voor eind 2022"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Voor 2022 was er al een tijdelijk koopkrachtpakket, voornamelijk bestaande uit verlaging van energiebelastingen. Ook voor 2022 zijn er rondom Prinsjesdag nog extra besluiten genomen, zoals tot een nieuwe toeslag via de energierekening van €190 per maand voor november en december 2022 voor alle kleingebruikers. Aanvankelijk zou in 2022 ook al zo’n €7 miljard aan zulke koopkrachtondersteunende maatregelen worden uitgegeven, dat loopt nu op naar zo’n €10 miljard euro.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Vooral flinke subsidie voor lagere energieprijzen en tijdelijk extra toeslagen"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Het grootste deel van de nieuwe maatregelen voor 2023 is tijdelijk. De belangrijkste tijdelijke koopkrachtmaatregelen betreffen het prijsplafond voor energie, het verlengen van de €1.300 euro energietoeslag voor lage inkomens en verlenging van de verlaging van brandstofaccijns en een verhoging van de zorgtoeslag, naast kleine maatregelen als verhoging van de studiefinanciering voor uitwonenden.
Vooral het energieprijsplafond is noemenswaardig. Niemand weet nog precies hoeveel deze maatregel gaat kosten. De overheid schat op basis van recente energieprijzen de kosten zelf op €20,9 miljard, veel geld.
Het plafond geldt alleen voor huishoudens en bedrijven die weinig energie verbruiken. Tot iets boven het gemiddeld verbruik wordt de energieprijs met een overheidssubsidie gemaximeerd, voor alles daarboven blijft de ongesubsidieerde marktprijs gelden. Dit zou voor een gemiddeld huishouden een slok op een borrel schelen: de overheid schat het effect op €2.481 per jaar.
Het energie-intensieve bedrijfsleven komt niet in aanmerking voor het energieprijsplafond, maar krijgt via de Tegemoetkoming Energiekosten 50% subsidie op gas en elektra boven een vastgestelde drempelprijs, tot een maximum van €160.000 per onderneming, wat een paar miljard euro kan kosten.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/26abd12d-ebfa-43fd-8690-addbfd1503aa/ING_EBZ_miljoenennota_sept2023_uitgaven_tcm162-252707","original":"https://assets.ing.com/m/4eab1d120cbeea89/original/ING_EBZ_miljoenennota_sept2023_uitgaven_tcm162-252707.png","extension":"png"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Structureel vooral veel extra geld naar uitkeringen door verhoging minimumloon"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Naast veelal tijdelijke maatregelen voert het kabinet vanaf 2023 ook structureel nieuw beleid. €5,3 miljard van de nieuwe uitgaven gaat hier naartoe. Hieronder vallen verlaging van het tarief in de eerste schijf van de loon- en inkomstenbelasting, verhoging van de arbeidskorting, het hogere kindgebonden budget, huurtoeslagverhoging, en vooral ook de gevolgen van verhoging van het wettelijk minimumloon met ruim 10%. Dat laatste stuwt de uitgaven aan gekoppelde uitkeringen als bijstand en AOW met meerdere miljarden omhoog.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Door beperkte dekking is het pakket een impuls voor de economie"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Extra maatregelen voor 2023 worden slechts zeer gedeeltelijk gedekt door hogere inkomstenmaatregelen (€7 miljard) en zijn omvangrijker dan in 2022. Het pakket is daardoor ex ante, dat wil zeggen nog zonder verdere doorwerkingseffecten op het bbp meegerekend, ook een flinke boost voor de economie, met extra netto-uitgaven van €24 miljard (2,4% bbp). Dat betekent ook dat de staatsschuld flink oploopt door het nieuwe beleid.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Vooral bedrijven en toekomstige generaties betalen meer"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Deels betreft de tijdelijke dekking een meevaller van €2,3 miljard extra gasbaten. Eenmalig wordt ook €2 miljard meer opgehaald via een hogere mijnbouwheffing. Belangrijkste structurele maatregel is de verhoging van het lage vennootschapstarief van 15% naar 19%, waardoor meer belasting op bedrijfswinst wordt betaald.
In het voorjaar van 2023 zoekt het kabinet naar nog meer dekkingsmaatregelen. Zo zijn er bijvoorbeeld Europese voorstellen voor afromen van overwinsten van (met name duurzame) energie.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/4bcb08fc-0023-45a1-a647-63fca81df0ee/ING_EBZ_miljoenennota_sept2023_inkomsten_tcm162-252708","original":"https://assets.ing.com/m/3d9cb9931da4dc01/original/ING_EBZ_miljoenennota_sept2023_inkomsten_tcm162-252708.png","extension":"png"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Fors positief effect op koopkracht"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"
De koopkrachtplaatjes verbeteren volgens de doorrekeningen in doorsnee (+3,3%) in 2023 heel sterk door het nieuwe beleid, hoewel over twee jaar bezien de daling van de koopkracht in doorsnee niet helemaal een halt toegeroepen wordt. Dat het beleidspakket dus doet wat het beoogt, blijkt uit berekening van het CPB. Kanttekening is dat in de doorrekening van het CPB nog werd gerekend met een genereuzere voorzetting van de verlaging van de energiebelasting in plaats van een energieprijsplafondsubsidie, aangezien tot die laatste maatregel op het laatste moment voor Prinsjesdag is besloten. Afgaande op recentere koopkrachtschattingen van de overheid zelf en het feit dat er voor het energieplafond nu veel geld is begroot, zouden de positieve koopkrachteffecten wel eens nog positiever kunnen uitpakken dan geraamd.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Pakket werkt sterkt nivellerend, maar is toch nog breed"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Het nieuwe beleid lijkt nivellerend te werken: de lagere inkomens profiteren het meest en de mediane koopkrachtmutaties suggereren zelfs dat de 20% armste huishoudens er in twee jaar tijd per saldo op vooruit gaat. Het lijkt er op basis van de recentere overheidsberekeningen zelfs op dat dat mogelijk ook geldt voor de 20% tot 40% laagste inkomens. Dat betekent overigens niet dat het pakket erg goed gericht is op de meest kwetsbaren. Ook de koopkrachteffecten voor hogere-inkomensgroepen zijn fors positief. Zo bezien wordt het nationale welvaartsverlies dat voortkomt uit de hoge energieprijzen die Nederland als netto-importeur van energie betaalt vooral herverdeeld naar heel specifieke groepen en toekomstige generaties.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Armoede en betalingsrisico’s vallen fors terug"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Opvallend is verder dat in de CPB-berekeningen het aandeel van de bevolking in armoede flink afneemt (tot gemiddeld 5,8% in 2022-2023). Dat is onder het niveau van 2019 (6,0%). Ook het aantal huishoudens met een betaalbaarheidsrisico voor de kosten van levensonderhoud neemt naar schatting flink af, naar ruim een half miljoen. Een aantal dat vergelijkbaar is met het aantal in januari 2021, toen de inflatie nog een magere 1,6% was en energiekosten nog geen grote zorg waren. Dit betekent dat de onderkant van de inkomensverdeling flink geholpen wordt.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Directe effect is lagere inflatie"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Normaliter zorgen extra bestedingen bij hoge bezettingsgraden voor extra inflatie. Omdat een aantal maatregelen nu direct de prijzen verlaagt is het geschatte inflatie-effect per saldo volgens het CPB negatief. Dit is ook de reden waarom het beleidspakket zo’n grote impact heeft op de koopkracht. De effecten inclusief energieprijsplafond zullen iets anders zijn dan van het oorspronkelijke pakket met energiebelastingverlagingen, maar beide drukken de inflatie in ieder geval direct boekhoudkundig. Zo schat ING Research het directe effect van het energieprijsplafond op de consumentenprijsinflatie op zo’n -2,2%-punt voor 2023, naast bijvoorbeeld het effect van het doortrekken van verlaging brandstofaccijns op zo’n -0,2%-punt.
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Meer bestedingen betekenen betere economische vooruitzichten"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Meer koopkracht voor het gros van de huishoudens en met name voor lage inkomens betekent een gunstigere consumptieontwikkeling. Waar zij eerder op luxere consumptie zouden moeten bezuinigen om de vaste lasten te blijven betalen, is dat dankzij het overheidsbeleid veel minder nodig. Dat is de hoofdreden dat de CPB zijn bbp-groeiraming voor 2023 met 0,4%-punt verhoogde naar 1,5%. Zo stelde ook ING Research de raming opwaarts bij, naar 0,9%. Op middellange termijn kunnen de hogere bestedingen overigens wel voor wat meer inflatoire druk zorgen dan zonder beleidsmaatregelen het geval zou zijn.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/d320a1f6-6c8a-417c-ba0a-7f5daf3bf6f9/ING_EBZ_miljoenennota_sept2023_bbp_raming_tcm162-252709","original":"https://assets.ing.com/m/626f87a8e3f5c585/original/ING_EBZ_miljoenennota_sept2023_bbp_raming_tcm162-252709.png","extension":"png"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Kans dat pakket wel erg groot blijkt"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"In tijden van sterk fluctuerende energieprijzen zijn de baten voor huishoudens en de kosten voor de overheid lastig vast te stellen. Wel is de kans groot dat het energieprijsplafond nog genereuzer uitpakt dan het oorspronkelijke plan om de energiebelasting verder te verlagen. Hoe dan ook biedt de regering heel veel koopkrachtondersteuning in 2023. Zoveel zelfs dat de kans bestaat dat dit achteraf te veel was. Daarmee bestaat er een risico voor meer opwaartse druk op de inflatie dan momenteel geraamd, meer krapte op de arbeidsmarkt en daarmee samenhangende vertraging van andere overheidsplannen die ook schaars personeel vergen.
Positief aan het pakket is dat veel minder huishoudens, vooral aan de onderkant van de inkomensverdeling, zich zorgen hoeven te maken of ze rond kunnen komen. Dat stut ook de conjuncturele ontwikkeling van de economie. Maar twijfelachtig is of zo ongericht een koopkrachtkanon van deze omvang afgeschoten zou moeten worden.
"}},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Deze publicatie is opgesteld door de ‘Economic and Financial Analysis Division’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"ING Research"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Meer kennis over de economie?","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/5279c6ab-15c7-45e9-88e6-da7dfeced79f/Worldwide_outline_orange_RGB","type":"image","width":267,"altTextEN":"\"\"","altTextNL":"\"\"","altTextFR":"\"\"","altTextDE":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/37d94ae7779c9a31/original/Worldwide_outline_orange_RGB.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie"}}]}]}}}