{"type":"document","data":{"id":"18044834-7ff4-4581-8d70-44e5a9694a0f","localeString":"nl-NL","publishDate":"2025-08-19T16:08:49.728+02:00","contentType":"onecms:editorialPage","hasMacro":false,"flexPageMetadata":{"afmBanner":false,"robotInstruction":{"noIndex":false,"noFollow":false},"description":"ING-econoom Marcel Klok: Meer bewolking, maar nog geen plensbui"},"mainHeaderZone":{"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"title":"Meer bewolking, maar nog geen plensbui","subtitle":"Hoogconjunctuur is niet voor eeuwig. Deze week kregen we vanuit enquêtecijfers een nieuwe indicatie waar het met de economie heen gaat.","body":"Voorlopig wijst dit signaal op stagnatie en is het nog niet voldoende alarmerend om direct over te schakelen naar een doemscenario."},"backLink":{"textLink":{"url":"/zakelijk/economie/nederland","text":"De Nederlandse economie"}},"date":"2022-11-29","readingTime":3,"authorInfo":{"authorName":"Marcel Klok","jobTitle":"Macro-econoom Nederland","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b1edff06-a113-4c73-8b69-e6688996223c/Marcel-Klok-500x500px","type":"image","width":858,"altTextNL":"Marcel Klok","original":"https://assets.ing.com/m/597ea4c628b0b566/original/Marcel-Klok-500x500px.jpg","extension":"jpg"}}},"flexZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Meer wolken voor de zon"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De arbeidsmarkt is zelden zo krap als nu, de lonen accelereren, levertijden zijn lang en de prijsstijgingen zijn hoog. Allemaal tekenen van hoogconjunctuur: de economie loopt tegen de grenzen van het aanbod aan. Toch zijn onze economische <a href=\"https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-economie/de-nederlandse-economie/publicaties/verwachtingen-voor-de-nederlandse-economie-in-cijfers.html\">vooruitzichten zeer gematigd</a>. Vorige week toonden we dat de <a href=\"https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-economie/duik-in-de-economie/eerste-signaal-zwakkere-consumptie-zichtbaar.html\">pintransacties een eerste signaal</a> van een mogelijk omslagpunt gaven, terwijl het consumentenvertrouwen al geruimere tijd erg laag is. Nu is het uitkijken naar steeds meer signalen die iets zeggen over het heersende beeld van een voortkabbelende economie dan wel een mogelijk omslag naar een recessie. Deze week is er zo’n signaal bij gekomen, maar schokkend is dit nog niet.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Economisch sentiment nu benedengemiddeld"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>De <a href=\"https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/indicators-statistics/economic-databases/business-and-consumer-surveys_en\">Economic Sentiment Indicator</a> -een belangrijke voorlopende indicator voor het bbp- daalde in Nederland in juni (ten opzichte van mei), voor het eerst sinds de coronacrisis weer tot net onder het langjarig gemiddelde. Deze maatstaf voor het sentiment onder consumenten en bedrijven is nu drie maanden op rij gedaald. Deze maand was de daling in ons land het sterkst onder EU-landen, maar lang niet zo groot als eind 2008 en in het voorjaar van 2020. Het niveau is ook nog niet dramatisch, maar het Nederlandse sentiment ligt wel ruim onder het eurozone gemiddelde. Vooral Duitsland en Italië -waar het bbp nog meer resterend herstelpotentieel na de coronacrisis heeft- houden het eurozonegemiddelde nog hoog, terwijl het sentiment in Oostenrijk, Finland en België nog lager is dan in Nederland.</p>"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ee13333e-c9b5-4eb5-8746-987f3cd0a7f3/ING_ebz-esi-genormaliseerd-juni","original":"https://assets.ing.com/m/62a64def9b1ae7da/original/ING_ebz-esi-genormaliseerd-juni.png","extension":"png"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Na somberheid consument nu bedrijfsleven een beetje minder optimistisch"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Van de hoofdsectoren is de consument veruit het meest pessimistisch. In heel veel Nederlandse bedrijfssectoren gaat het echter nog best prima: alleen de administratie &amp; overige zakelijke ondersteuningsdiensten, detailhandel, juridische en boekhoudkundige dienstverlening, onroerendgoedsector, post- en koeriersdiensten, telecomsector en verenigingen scoren op de samengestelde sentimentsindicator lager dan hun langjarig gemiddelde. De overige 29 (sub)sectoren, zoals de bouw, industrie en horeca, geven nog positieve cijfers af.</p>"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Minder productie- en werkgelegenheidsgroei, maar ook lagere inflatieverwachtingen"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p>Kijken we naar de onderliggende indicatoren, dan valt op dat de verwachtingen van het bedrijfsleven voor productie, afzet en werkgelegenheid in de komende 3 maanden voor de tweede maand op rij zijn verslechterd. Vooral de detailhandel is historisch gezien pessimistisch over de verkopen, niet gek gezien het consumentenpessimisme. De zakelijke dienstverlening zit rond het langjarig gemiddelde, terwijl de industrie en vooral de bouw voor de komende maanden per saldo nog positief zijn over de ontwikkeling van de productie. Ook onderliggend dus een beeld van afnemende verwachtingen, maar nog steeds geen crisisalarm. Positief is dat voor de tweede maand op rij de verkoopprijsverwachtingen van het bedrijfsleven voor de komende 3 maanden iets daalden en deze daling was breed gedragen. Dit bevestigt ons beeld dat de inflatie richting het eind van het jaar aan kracht afneemt. Dat maakt de koopkrachtonwikkeling op termijn minder dramatisch en betekent minder tegenwind voor de consumptie. Al met al verschijnt er zoals verwacht wat bewolking voor de zon, maar van een zekere plensbui lijkt nog steeds geen sprake.</p>"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/87068eea-9748-49fa-864a-f810873b98f7/ING_ebz-inflatie-verwachtingen-bedrijven-juni","original":"https://assets.ing.com/m/19140a37e695c42e/original/ING_ebz-inflatie-verwachtingen-bedrijven-juni.png","extension":"png"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Meer weten?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"<p><a href=\"https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/index.html\">Kennis over de economie</a><br /><a href=\"https://twitter.com/INGnl_economie\">Volg ons op Twitter</a></p>"}},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"<p>Disclaimer Deze publicatie is opgesteld door de ‘Economic and Financial Analysis Division’ van ING Bank N.V. (‘‘ING’’) en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerdreef 106, 1102 CT te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.</p><p>Analist: Marcel Klok</p>"}}]}]}}}