Financiële geletterdheid
Wie begrijpt hoe geld werkt, kan betere keuzes maken. Dat is in een notendop wat financiële geletterdheid betekent voor huishoudens. Financiële geletterdheid vormt zo een belangrijke bouwsteen voor financiële gezondheid van huishoudens en draagt uiteindelijk ook bij aan hun gevoel van financieel welzijn. Met recht mogen we financiële geletterdheid – in navolging van de toonaangevende professor Lusardi op dit gebied – best een essentiële vaardigheid noemen.
Op huishoudniveau helpt financiële geletterdheid huishoudens bij het beheer van hun dagelijkse financiën. Daarnaast is het belangrijk bij het plannen van de toekomst. Verschillende studies tonen aan dat een hoger niveau van financiële geletterdheid samenhangt met betere vermogensopbouw en pensioenplanning. Verder kan een betere financiële geletterdheid huishoudens helpen om verleidingen te weerstaan, impulsieve beslissingen te vermijden en financiële informatie op de juiste waarde te schatten.
Niet alleen op individueel huishoudniveau, maar ook op macroniveau kan financiële geletterdheid impact hebben. Immers, huishoudens die financieel gezond zijn, dragen bij aan economische stabiliteit en verminderen de druk op sociale vangnetten.
Toenemend belang
Het belang van een goede financiële geletterdheid lijkt op dit moment eerder toe dan af te nemen. Steeds verdergaande digitalisering zorgt er in het algemeen voor dat consumenten zelf steeds beter beslagen ten ijs moeten komen bij het maken van een groot deel van hun financiële beslissingen. De voortschrijdende digitalisering verlaagt bijvoorbeeld de drempel tot relatief ingewikkelde of risicovolle financiële producten, zoals cryptomunten of ‘buy now pay later’. Dit soort producten vragen van consumenten meer kennis en kunde om op een verantwoorde manier mee om te gaan.
Tegelijkertijd zien we op sommige gebieden de verantwoordelijkheid voor financiële zekerheid op de langere termijn verschuiven van het collectief naar het individu. Dat betekent bijvoorbeeld dat huishoudens zelf meer moeten beslissen over hun financiële toekomst. Dat speelt bijvoorbeeld bij de zeer recente veranderingen in ons pensioenstelsel, maar ook op de flexibiliserende arbeidsmarkt.
Recente economische ontwikkelingen, zoals de energiecrisis of de mogelijke handelsoorlog hebben ook nog eens duidelijk gemaakt hoe groot de impact van bijvoorbeeld inflatie en onzekerheid op de huishoudportemonnee kan zijn. Voor consumenten is het dan van belang om goed te begrijpen hoe dit soort ontwikkelingen bijvoorbeeld hun koopkracht of spaargeld beïnvloeden.
Al met al, in een steeds digitalere en complexere economie lijkt het belang van financiële geletterdheid alsmaar urgenter te worden. Genoeg reden om de financiële geletterdheid onder de loep te nemen.
Koppositie Nederland in EU
Kijken we naar de meest recente onderzoeksdata over financiële geletterdheid in de Europese Unie dan blijkt dat Nederland ten opzichte van andere landen relatief goed scoort. Ranken we alle Europese landen op het aantal mensen dat de hoogste score haalt op Financiële geletterdheid dan staat ons land zelfs bovenaan (met een score van 28%).
Een aantal factoren kunnen mede helpen verklaren waarom Nederland relatief goed scoort op financiële geletterdheid:
Met de combinatie van brede digitale toegankelijkheid, aandacht in het onderwijs en een verplichte pensioenopbouw staat Nederland er relatief goed voor in Europa.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/5c9f96e3-8385-408e-9edb-41f334fb4b25/Box_methodeFinlit","original":"https://assets.ing.com/m/7e797cf4a87aba72/original/Box_methodeFinlit.png","extension":"png"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Generatieverschillen
Analyseren we de onderzoeksresultaten voor Nederland nog een slag dieper dan springt een verschil tussen de jongere en de oudere generaties in het oog. Bij de generatie Z (gen Z) en de millenials (gen Y) behaalt ongeveer een vijfde een lage score. Bij de oudere generaties is de groep die laag scoort, met ongeveer één op de acht, substantieel kleiner. Zoomen we verder in op de deelscores voor financiële kennis en financieel gedrag dan valt op dat het verschil tussen de twee jongere en de twee oudere generaties vooral duidelijk zichtbaar is in de deelscore financiële kennis, waarop maar liefst een kwart van millenials een lage score noteert.
Gezien het toenemende belang van financiële geletterdheid lijkt het nuttig om een aantal mogelijke oorzaken op een rij te zetten, die de verschillen tussen de generaties zouden kunnen verklaren.
Inzetten op structurele kennis
Bovenstaande redenen bieden ook handvatten als we het niveau van de financiële geletterdheid (verder) omhoog willen brengen. Uiteindelijk kunnen zowel individuele huishoudens (via een betere financiële gezondheid) als de economie als geheel (meer stabiliteit) daarvan profiteren.
Gezien het duidelijke verschil tussen de jongere en oudere generaties lijkt het een logische stap om in te zetten op de ontwikkeling van structurele kennis. Deze maand is er een uitgebreid rapport van de Europese Commissie verschenen dat daarvoor een aantal concrete suggesties doet. Daarin noemt men onder meer:
Hoewel de lijst potentiële oplossingen in het rapport nog wel langer is, is het hier vooral belangrijk om het structurele aspect van de mogelijke oplossingen te benadrukken. Kennis kan immers vervagen en/of verouderen. Structurele aandacht helpt dat voorkomen, wat dat betreft is de vaste plek die financieel educatie in Nederland krijgt in de kerndoelen van ons onderwijs een veelbelovende stap, die eraan kan bijdragen om de kloof tussen generaties te verkleinen.
"}},{"componentType":"paragraph"},{"componentType":"accordion"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Marten van Garderen","intro":"Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/22f25996-a039-423b-b4e6-22ca69f102a2/Marten-van-Garderen","type":"image","width":358,"original":"https://assets.ing.com/m/544f0a31da5e0a2e/original/Marten-van-Garderen.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/marten-van-garderen"}}]},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Betaalbaarheid energie verbetert volgend jaar","body":"14 november - De betaalbaarheid van energie voor de Nederlandse consument verbetert in 2026 zo blijkt uit ramingen van ING Research. Zowel de effecten van recente geopolitieke ontwikkelingen als van de verduurzaming zien huishoudens terug in hun toekomstige energietarieven.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/c59d4df8-b015-4d8e-9fed-d1f9886ca6b3/Energielasten_tcm162-241806","type":"image","width":799,"original":"https://assets.ing.com/m/3d118ffa14ec9ee2/original/Energielasten_tcm162-241806.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/betaalbaarheid-energie-verbetert-volgend-jaar"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Duurzame keuzes drukken inflatie","body":"19 september - De keuze voor duurzamere consumptie levert over de afgelopen vijf jaar een minder hoge inflatie op dan de keuze voor minder duurzame consumptie. Dat blijkt uit een aantal rekenvoorbeelden van ING Research.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f4023048-355b-4a8f-9279-e3aabc9f498a/Red_wallet_Saving_account","type":"image","width":1080,"original":"https://assets.ing.com/m/43401c2225e56a1b/original/Red_wallet_Saving_account.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/duurzame-keuzes"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Economische inzichten vanuit transactiedata","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/13c81b38-635a-4ca5-8b19-2ed8681edf5f/Cards-Card_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/73330d37fbcfca9f/original/Cards-Card_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}