De olieprijs is flink lager nu er een deal lijkt te zijn rond de Straat van Hormuz. Of de deal houdt of niet, de oorlog heeft opnieuw duidelijk gemaakt: fossiele energie is voor Europa steeds minder aantrekkelijk. Ons continent beschikt er zelf beperkt over, fossiel schaadt het klimaat en is door steeds sterkere politieke spanningen een economisch risico. Spanje, met zijn vele hernieuwbare energie, had minder last van de oorlog dan andere Europese landen. Een goed moment om ons af te vragen: Wat weten we inmiddels meer over de toekomst van energiekosten in Europa?
Is het risico op prijsfluctuaties van olie en gas toegenomen?
Het is duidelijk dat in de komende jaren het risico op een sluiting van de Straat van Hormuz boven de markt blijft hangen en plotselinge prijsstijgingen kan veroorzaken. Maar we weten nu ook dat de oploop van de prijzen beperkt was, mede doordat China en Westerse landen voor de oorlog hoge oliereserves opbouwden. Door die te gebruiken, kon de vraag naar olie zich aanpassen aan het lagere aanbod. En we weten dat het aanbod van gas (vooral LNG) en olie in de komende jaren stijgt, terwijl de vraag daarbij achterblijft. Voor de oorlog werd er flink meer olie geproduceerd dan er geconsumeerd werd. Al met al blijft het risico op prijsschokken verhoogd, maar de kans op prijsniveaus zoals in 2022 is afgenomen.
Wat is in de toekomst de relatieve prijs van elektriciteit in Europa?
Europa heeft goede stappen gemaakt, er is enorm veel hernieuwbare energie toegevoegd, door de sterke groei van zonnepanelen en windturbines. Dit heeft effect op de prijzen: in landen met veel hernieuwbare en nucleaire elektriciteit (Scandinavië, Spanje, Portugal, Frankrijk) zijn de elektriciteitsprijzen duidelijk lager dan in de rest van Europa. Helaas komt nog maar één vijfde van onze energie uit stroom en hebben we ook steeds grotere problemen op het stroomnet. Daarnaast elektrificeert China veel sneller, terwijl de Verenigde Staten op termijn hun heil in de ruimte zoeken, maar nu vooral met goedkoop gas hun elektriciteitsopwekking opschroeven. De elektriciteitsprijzen liggen er al snel de helft lager dan gemiddeld in Europa. Het is zeer waarschijnlijk dat elektriciteit in Europa duurder zal blijven dan daarbuiten.
Blijven de prijsverschillen binnen Europa bestaan?
Gemiddeld genomen mag Europa duurder zijn, landen met veel hernieuwbare energie, zoals Finland, Noorwegen en Spanje, hebben stroomprijzen die rond of soms zelfs beneden Amerikaanse niveaus liggen. De Europese Commissie wil elektriciteitsnetwerken meer koppelen. Het voordeel daarvan is dat prijzen onderling gelijker worden en dat fluctuaties in het aanbod van hernieuwbaar over het gehele continent opgevangen kunnen worden. Daarvoor moeten er meer stroomverbindingen komen, bijvoorbeeld met Scandinavië en tussen Frankrijk en Spanje. Dat is al jaren een wens, maar de belangen van landen komen niet overeen. Spanje moet overtollige hernieuwbare stroom kunnen exporteren om zo afschakeling te voorkomen. Frankrijk heeft genoeg aan de goed regelbare kerncentrales, dus geeft de Franse regering geen prioriteit aan de dure interconnectoren door de Pyreneeën in haar netinvesteringsplannen tot 2035. Eenzelfde spanning zien we bij de interconnectoren tussen Scandinavië en het vaste land. Die liggen er al, maar vooral de Noren vrezen import van dure stroom naar hun land.
Europese stroomsolidariteit is geen vanzelfsprekendheid en de aanleg duurt bovendien lang. Dus blijven de verschillen in prijs en de kans op een aansluiting de komende jaren groot. Nieuwe gebruikers zoeken dus die plekken op: plannen voor datacenters worden, niet verrassend, vooral gemaakt op het Iberisch schiereiland en in Scandinavië.
Hoe laat Europa de groei van hernieuwbaar tot stand komen?
De hoge en onzekere marktprijzen van gas, het emissiehandelssysteem en de sterke prijsdalingen van zon- en wind energie maken hernieuwbaar steeds aantrekkelijker. Toch blijven de investeringen achter bij de ambities, omdat de onzekerheid hoog blijft. Vooral prijsfluctuaties, inclusief soms negatieve prijzen, maken investeringen risicovol. Europa wil daarom met beleid de prijsfluctuaties van hernieuwbare energie beperken. Het zet in op flexibele vraag, dynamische prijscontracten en energie opslag, waar eventueel subsidie voor gegeven kan worden. Dit zijn aanpassingen aan de vraagkant, maar producenten hebben ook prijszekerheid nodig, anders worden investeringen te onzeker voor financiers. Dat kan via Contracts for Difference, waarbij de overheid een minimumprijs garandeert en Power Purchase Agreements, waarbij de afnemer dat doet. Maar die maken op hun beurt opslag en flexibel verbruik minder aantrekkelijk en overheidsgaranties kunnen kostbaar blijken. Landen moeten zelf bepalen welke mix ze kiezen en dus zullen de uitkomsten ook verschillen per land.
Blijft Europa zonnepanelen en batterijen uit China halen?
Europa importeert zonnepanelen en batterijen vooral uit China. Op lange termijn verminderen deze importen de energieonafhankelijkheid, maar in de opschaalfase neemt de afhankelijkheid van China verder toe. Dit komt samen met sterke aanwijzingen dat China niet eerlijk concurreert. Zo zei Jens Spahn, de voorzitter van de CDU fractie in het Duitse parlement,deze week op een conferentie in China het volgende: ‘de wereld heeft per jaar 600 GW aan zonnepanelen nodig, maar China produceert 1000 GW per jaar. Onder normale marktomstandigheden kan zo veel overcapaciteit niet voortduren.’ De handelsspanning met China bouwt zich op. Als Europa China stevig wil aanpakken, kunnen ook de importen onder druk komen te staan. Toch heeft Europa voorlopig geen eigen alternatief en het opbouwen daarvan zou veel subsidie en marktbescherming vragen. Dus zullen de importen uit China voorlopig doorgaan.
Zal Europa de vraag naar energie veel verder beperken?
Gegeven de onzekerheden en de grote afhankelijkheden is het voor Europa logisch om de energievraag sterk te beperken. Dat is inderdaad de doelstelling van Europa. Toch streeft de Europese commissie tegelijk naar een grotere industrie: het wil dat in 2035 niet de huidige 14, maar 20 procent van het BBP van de industrie komt.Daarnaast ambieert het ook het opzetten van vijf enorme datacenters, zogenaamde AI Gigafactories, die ook de nodige stroom zullen vragen. Bij huishoudens nam de vraag naar energie de afgelopen jaren, door hoge prijzen, sterk af. Maar in de komende jaren moeten er veel renovaties uitgevoerd worden om dit tempo te benaderen. Uiteindelijk zullen belastingen, het ETS, subsidies en publieke middelen voor energie infrastructuur bepalen hoe sterk de vraag naar energie in Europa daalt. Alle oplossingen komen op korte termijn ten laste van de burgers, al kunnen ze op termijn ook relatief lagere energiekosten opleveren. Daarnaast moet Europa veel extra geld uitgeven aan defensie en vergrijzing. Een oplossing is meer – eventueel gemeenschappelijk - lenen en de transitie zo voorfinancieren, maar die weg lijkt Europa, Nederland voorop, niet te willen gaan. Het zal de mate waarin overheden de prijzen laag kunnen houden beperken, wat opnieuw betekent dat de prijzen in Europa relatief hoog zullen blijven vergeleken met de rest van de wereld, en dat als gevolg daarvan de vraag naar energie verder zal afnemen.
Precieze, vaak nationale beleidskeuzes zullen sturen of de beschikbare energie vooral gaat naar de industrie of juist richting datacenters en huishoudens. Die beslissingen hangen af van vele factoren: de huidige economische belangen, zoals industriële banen en een lage energierekening en het belang van de toekomst, zoals datacenters, het klimaat en het verminderen van de afhankelijkheden. Ook de kostprijs van technologie is bepalend. Zo is het, zelfs theoretisch, vrijwel onmogelijk om tot een optimale uitkomst te komen, laat staan de politiek te voorspellen. (Wie bij lezing verzucht dat dit een Europees probleem is, kan zich misschien vermaken met het beleid in de Verenigde Staten, waar aanvankelijk jaloersmakend hoge subsidies hernieuwbare energie aanjaagden, terwijl de overheid nu miljarden uitgeeft om wind op zee projecten te stoppen.)
Belangen bepalen tempo en route, maar de richting en winnaars zijn duidelijk
Het exacte tempo en de precieze route blijven in Europa weliswaar onzeker, maar toch ontstaat er zicht op de komende jaren: fossiele prijsfluctuaties blijven een risico en hernieuwbaar wordt nog nadrukkelijker de richting. Daarnaast kan Europa het prijsverschil met de rest van de wereld beperken, maar gemiddeld niet volledig wegnemen. Binnen Europa tekenen zich de winnaars af: de prijsverschillen zullen flink blijven en vooral in Scandinavië, Spanje en Portugal blijven de kosten relatief laag.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"},"title":"Disclaimer"}],"componentType":"accordion"}]},"hasMacro":false,"id":"3e8dab09-3156-4aba-b103-4fd5ff2a2594","localeString":"nl-NL","mainHeaderZone":{"authorInfo":{"authorName":"Marieke Blom","image":{"extension":"png","original":"https://assets.ing.com/m/775ac78248d2d324/original/Marieke-Blom_790x438px-2.png","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7d73dfbf-b768-4cdd-a487-a422276528d5/Marieke-Blom_790x438px-2","type":"image","width":148},"jobTitle":"Hoofdeconoom ING"},"backLink":{"textLink":{"text":"De Nederlandse economie","url":"/zakelijk/economie/nederland"}},"componentType":"editorialHeader","coreHeader":{"body":"De voorlopige deal met Iran vermindert de onzekerheid over energieprijzen in Europa, maar de oorlog versterkt de inzet van Europa op hernieuwbare energie. Dat beperkt prijsverschillen met de rest van de wereld beperkt, maar neemt ze niet weg. Toch kunnen sommige landen de concurrentie wel aan.","title":"De energietoekomst van Europa tekent zich af, inclusief winnaars"},"date":"2026-06-19","readingTime":5},"publishDate":"2026-06-19T16:04:37.220+02:00"}}