De lijst van groeiremmende factoren is zeker niet kort: de rente is flink opgelopen, de wereldgoederenhandel liep de afgelopen maanden terug, de VS stevent af op een recessie, de inhaalgroei na de coronadip is over, de inflatie blijft voorlopig hoog, de woningmarkt is aan het afkoelen, bedrijven bouwen voorraden af, het aantal faillissementen loopt op, aan de bouw zijn minder vergunningen verstrekt en personeelstekorten zijn nog aan de orde van de dag. Dit doet vermoeden de groei van de Nederlandse economie voorlopig op z’n eind loopt. Toch voorzien we voor dit jaar nog 1,6% groei (waarvan 1%-punt statistische overloop vanuit 2022). We sommen de belangrijkste redenen op:
"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Overheid geeft veel extra geld uit en veel (lagere) inkomens profiteren daarvan
Twee weken geleden wezen we al op de hanteerba(arde)re energieprijzen. Overheidsbeleid is een andere, zeer belangrijke reden om enigszins optimistisch te zijn over de groei op korte termijn. Zo verhoogt de overheid zelf de bestedingen door de grote plannen uit het regeerakkoord uit te voeren. Een belangrijk deel van deze extra uitgaven, voor bijvoorbeeld onderwijs en zorg, is al voor 2023 voorzien. Daarnaast ondersteunt de overheid indirect de bestedingen van consumenten. Dat gaat via het verhogen van het reëel besteedbare inkomen, niet in de laatste plaats ook met het koopkrachtpakket in het kader van de energiecrisis. Denk bijvoorbeeld aan de flinke verhoging van het minimumloon (en daaraan gekoppelde uitkeringen zoals de AOW), verlaging van belasting op arbeid, verhoging van toeslagen en de introductie van het energieprijsplafond. Vooral de inkomensverbeteringen onder huishoudens met lage inkomens leiden tot meer economische activiteit, omdat dit type huishoudens doorgaans een groot deel van extra inkomen besteedt.
Lonen en pensioenuitkeringen stijgen flink
Een tweede belangrijke reden voor voortgaande economische groei is de flinke stijging van bruto-inkomens. Voor werkenden zijn er flinke loonstijgingen. Deze komen voort uit de stijgingen van de cao-lonen, individuele opslagen, hogere startsalarissen bij het overstappen naar een andere baan/functie en uit tariefverhogingen van zzp’ers. Gepensioneerden hebben veelal eind 2022 of begin 2023 hogere uitkeringen mogen ontvangen van hun pensioenfonds, vanwege betere dekkingsgraden als gevolg van hogere (reken)rentes.
Coronabesparingen om op terug te vallen
Ten derde staan er relatief hoge tegoeden op bankrekeningen van sommige huishoudens, veelal door (bovengemiddeld vermogende) huishoudens onbedoeld opgebouwd tijdens lockdowns. Die tegoeden zorgen ervoor dat deze groep consumenten zich extra vermogend voelt en kunnen eventueel ook gebruikt worden om bij tegenvallende inkomensontwikkeling de consumptie overeind te houden.
Weinig zorgen om werkgelegenheid
Ten vierde maakt de combinatie van bevolkingsgroei en een iets verder stijgende arbeidsparticipatie het mogelijk voor bedrijven en (semi)publieke sectoren om in 2023 ook zonder arbeidsproductiviteit wat te groeien. Hamstergedrag van bedrijven die ook bij iets teruglopende vraag niet direct hun personeel kwijt willen en een vooralsnog beperkte oploop van het aantal faillissementen houdt de werkloosheid voorlopig laag. Door de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt zullen voorzorgbesparingen van huishoudens die vrezen voor baanverlies laag blijven.
Heropening China stut exportvraag en reduceert knelpunten in leveringsketens
Ten vijfde helpt ook China een handje. Terwijl de Europese economie in 2023 naar verwachting licht voortkabbelt, staat tegenover de teruggang van de Amerikaanse economie het aantrekken van de Chinese economie. Dat komt door de beëindiging van het strenge coronabeleid. Weliswaar kan dit leiden tot hogere energie- en grondstofprijzen, maar per saldo is de Chinese opleving positief voor Nederland. Volgens OESO-data over toegevoegde waarde, die rekening houdt met de indirecte exportvraag via derde landen, is China immers de zesde handelspartner van ons land. Bovendien draagt de heropening van China flink bij aan het wegwerken van leveringsproblemen en zorgt deze ervoor dat de bijbehorende hoge prijzen zakken. Zo zagen we in februari de indicator voor aanbodproblemen in de wereldwijde leveringsketens voor het eerst sinds december 2019 weer onder het langjarig gemiddelde duiken. Dit kan ruimte geven voor meer internationale handel.
Bedrijfsleven houdt investeringen redelijk op peil
Ten zesde houdt het bedrijfsleven de investeringen naar verwachting redelijk op peil. Tegenover de hogere financieringskosten en negativisme van bedrijven over de winstgevendheid staan namelijk nog altijd positieve afzetverwachtingen van bedrijven. In combinatie met personeelskrapte kan dit reden zijn tot uitbreiding van de productiecapaciteit. Verder worden veel kapitaalgoederen die vorig jaar vertraging in levering opliepen dit jaar alsnog geleverd. Zo zijn de investeringsverwachtingen van het bedrijfsleven zelf voor 2023 dan nauwelijks anders dan in 2022. Per saldo daalt het totaal aan investeringen in onze ramingen overigens wel enigszins. Dit komt vooral door minder woningbouw. Dat hangt meer samen met het inzakken van de huizenmarkt en de vergunningsproblematiek dan met de conjunctuur.
Soms valt het mee
Tot nu toe hebben alle positieve en negatieve ontwikkelingen de economie uiteindelijk langs rand van de recessie gestuurd. Vooral de consumptie van huishoudens is robuuster gebleken dan eerder gedacht. Een half jaar geleden gingen we uit van een sterk negatief volume-effect van torenhoge inflatie. Achteraf gezien zijn de positieve ontwikkelingen groter gebleken dan verwacht. Vooruitkijkend gaan we er nu vanuit dat deze ontwikkelingen de komende tijd dominant zullen blijken.
Soms valt het tegen
Uiteraard blijven we als economen altijd wijzen op de risico’s: er is een kans op mee- en tegenvallers. Een betrouwbare raming maken is nu, nabij het omslagpunt van de conjunctuur, bovengemiddeld lastig. Sommige remmende effecten, zoals het effect van hogere rente, vergen wat meer tijd om volledig door te werken op de economische dynamiek en kunnen later alsnog de economie terugwerpen en mogelijk ook meer dan voorzien.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Ook consument die blijft kopen helpt recessie voorlopig te ontwijken","body":"16 februari - De Nederlandse economie groeide in het vierde kwartaal met 0,6%. Vooral de consumptie van huishoudens viel mee ten opzichte van de verwachtingen, terwijl de internationale handel de grootste bijdrage aan groei leverde.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/0a862126-41f9-4725-88c9-2dec29034ed0/Duik-in-de-economie-krantenlezers","type":"image","width":4096,"original":"https://assets.ing.com/m/7f0f40baf0ad858a/original/Duik-in-de-economie-krantenlezers.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/ook-consument-die-blijft-kopen-helpt-recessie-voorlopig-te-ontwijken"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Handel met Rusland flink ingezakt","body":"19 januari - Door extra sancties en onzekerheden is de Nederlandse goederenhandel met Rusland flink gedaald. Dat zien we vooral in de uitvoer maar ook in invoer.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/6505a806-3a8d-4363-b55f-ec13a2aa94ae/Duik-in-de-economie-Haven","type":"image","width":1034,"original":"https://assets.ing.com/m/4d6851fc7f33d00/original/Duik-in-de-economie-Haven.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/handel-met-rusland-flink-ingezakt"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Ramingen Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/19669982-6e87-48c7-80f4-7d314a8b215c/Interest-Percentage_Out_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/5093bfbde9405ba4/original/Interest-Percentage_Out_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/verwachtingen-voor-de-economie-in-cijfers"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}