Geopolitiek en verduurzaming
Grote internationale ontwikkelingen laten uiteindelijk de Nederlandse consument niet ongemoeid. Dat werd bijvoorbeeld nog eens heel erg duidelijk tijdens de afgelopen energiecrisis. Toen veel consumenten een historisch grote koopkrachtklap te verwerken kregen. Geopolitieke ontwikkelingen resulteerden toen in forse stijgingen van de energieprijzen. Die prijsstijgingen hebben de financiële situatie van sommige huishoudens (veelal lage inkomens) stevig onder druk gezet. Het aandeel huishoudens met een energiequote boven de 10% steeg toen in anderhalf jaar tijd flink zo blijkt uit berekeningen van de Europese Commissie. Deze grens van 10% wordt gehanteerd bij het bepalen van de zogeheten Hoge Energiequote (HEQ), één van de indicatoren van energiearmoede. Op het moment dat huishoudens meer dan 10% van hun besteedbaar inkomen aan energie besteden worden ze als financieel kwetsbaar voor energiekosten beschouwd.
Op het gebied van energie zien we tegelijkertijd ook een aanhoudende trend naar verduurzaming. Via subsidies, belastingmaatregelen, verplichtingen en informatie stimuleert de overheid verduurzaming bij consumenten, bijvoorbeeld door differentiatie van tarieven (hogere belasting op aardgas, lagere op elektriciteit), maar ook door te investeren in verdere uitbereiding van het elektriciteitsnetwerk om de elektrificatie te faciliteren. De verdere verduurzaming brengt allerlei kosten en baten met zich mee en uiteindelijk komen die ook op het bordje van de consument terecht.
Zichtbaar op de energierekening
Via hun energierekening merken consumenten zowel de impact van de voortdurende verduurzaming als van veranderingen op de internationale energiemarkt. Uitgaven aan energie vormen een belangrijk aandeel in de bestedingen van consumenten. Ze zijn onderdeel van de vaste lasten, die veel consumenten op korte termijn maar beperkt kunnen aanpassen. De energierekening heeft zo heel direct impact op de financiële situatie van huishoudens. Voor huishoudens met financieel weinig manoeuvreerruimte kunnen grote negatieve veranderingen zelfs de financiële bestaanszekerheid onder druk zetten. Energie-uitgaven hebben immers een zogenaamd regressief karakter. In absolute bedragen geven huishoudens met een hoog inkomen meer uit aan energie, maar als percentage van het besteedbaar inkomen (de energiequote) geven huishoudens met lagere inkomens meer uit aan energie. Hierdoor worden huishoudens met lagere inkomens relatief zwaarder geraakt door stijgende energieprijzen. Doordat lagere inkomens een groter gedeelte van hun besteedbaar inkomen uitgeven aan energie, en omdat die kosten lastig te vermijden zijn, wordt algemeen aangenomen dat energie-inflatie ongelijkheid vergroot.
Hogere of lagere energielasten kunnen op verschillende manieren van invloed zijn op de bestedingen van consumenten. Ze hebben directe impact op de samenstelling, als er meer of minder geld overblijft voor andere goederen en diensten. Daarnaast kunnen energieprijzen ook meer indirect (via het vertrouwen) invloed hebben op de mate waarin consumenten hun geld laten rollen of juist opzij zetten.
Genoeg reden om te kijken hoe de energierekening er komend jaar naar verwachting uitziet en hoe de betaalbaarheid van energie zich ontwikkelt.
Genormaliseerd
De afgelopen tijd zijn de energielasten van consumenten weer genormaliseerd. Zo zagen we vooral gedurende 2024 een duidelijke daling van de rekening ten opzichte van het jaar ervoor. Voor dit jaar zal de gemiddelde energierekening – bij gelijkblijvend verbruik – naar verwachting niet veel afwijken van die van het jaar ervoor. In beide jaren betalen huishoudens met een gemiddeld verbruik zo’n 180 euro voor hun gas en licht.
Om goed in te schatten hoe de energierekening er in 2026 mogelijk uit komt te zien, moeten we ons een beeld vormen hoe alle verschillende delen van de energierekening zich komend jaar zullen ontwikkelen: een standaard energierekening is opgebouwd uit een aantal kostenposten voor gas en elektriciteit. Voor zowel gas als licht kunnen we er vier onderscheiden. Daarnaast krijgen huishoudens nog een belastingkorting op hun rekening: de zogenaamde vermindering energiebelasting.
Energierekening ontwikkelt zich gunstig in 2026
Bij gelijkblijvend verbruik zal de energierekening in 2026 voor een huishouden met een gemiddeld verbruik 2026 iets gunstiger uitvallen dan in 2025, zo blijkt uit ramingen van ING Research. Naar verwachting valt de totale rekening in 2026 zo’n 4% lager uit. Zoomen we in op de verschillende onderdelen van de rekening dan springen een paar ontwikkelingen in het oog.
Verschil 2026 vs 2025: lagere variabele leveringstarieven drukken stempel
Tellen we al deze plussen en minnen bij elkaar op dan zien we dat de energierekening voor huishoudens met een gemiddeld energieverbruik in 2026 naar verwachting lager uitvalt dan dit jaar.
Extra voordeel voor huishoudens die van het gas af zijn
Lang niet alle huishouden zijn gemiddeld en gebruiken precies dezelfde hoeveelheid energie. Zo hangt het werkelijke energiegebruik van een huishouden af van onder meer het woningtype, de omvang van de woning, het aantal bewoners, de energetische staat van het huis en het gedrag van de bewoners.
Maken we dezelfde vergelijking van de energierekening bijvoorbeeld voor een huishouden dat volledig van het gas af is, dan blijkt dat hun energierekening volgend jaar harder daalt (zo’n 9%) dan die van een huishouden met gemiddeld verbruik. Zij profiteren wel van de lagere belastingen op elektriciteit, maar hebben tegelijkertijd geen nadeel van de van hogere gasbelasting.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/66459dcc-2e0f-44bb-aab3-e5304df2f5be/ING_Energierekening2026_voorbeeld1","original":"https://assets.ing.com/m/1e3892438d1ee69f/original/ING_Energierekening2026_voorbeeld1.svg","extension":"svg"}},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Voor huishoudens die relatief veel gas gebruiken pakt hun energierekening in 2026 niet veel anders uit dan voor gemiddelde gebruikers. Natuurlijk betalen ze meer energiebelasting voor hun hogere gasverbruik, maar die stijging wordt ook in hun geval meer dan gecompenseerd door lagere verbruikstarieven in 2026. Zo ziet een huishouden dat twee keer zoveel gas (1800 m3) verbruikt als gemiddeld (en evenveel stroom) hun rekening dalen met 4,3%.
Betaalbaarheid energie verbetert in 2026
Voor huishoudens is niet alleen de ontwikkeling van hun uitgaven van belang. Belangrijker is uiteindelijk is hoe hun uitgaven zich ontwikkelen ten opzichte van hun inkomen. Dan gaat het dus om de betaalbaarheid van energie. Aangezien de gemiddelde energierekening bij gelijkblijvend verbruik wat daalt en het mediane besteedbaar inkomen juist toeneemt zal de betaalbaarheid van energie verbeteren in 2026. In 2025 is een doorsnee huishouden met een gemiddeld energieverbruik zo’n 4,4% van zijn besteedbaar inkomen kwijt aan energie. In 2026 verbetert dat naar zo’n 4,1%.
Voor huishoudens in de lagere inkomenscategorieën kan de betaalbaarheid van energie zelfs nog iets sterker verbeteren. Hoewel zij gemiddeld vaker in een kleinere woning wonen en dus minder energie verbruiken, zijn ze doorgaans wel een groter deel van hun inkomen kwijt aan energie. Dat betekent in dit geval dat voor hen bij een minder hoge energierekening (bij vergelijkbare inkomensstijging) een iets groter positief effect heeft op de betaalbaarheid.
Positieve impact op de energiearmoede…
Per saldo kunnen de effecten van geopolitieke ontwikkelingen op de energiemarkt en de verdere verduurzamingsmaatregelen komend jaar dus positief uitpakken voor de energierekening van consumenten en verbetert de betaalbaarheid van energie. De betaalbaarheid van energie is één van de drie dimensies van energiearmoede (naast de energetische kwaliteit van het huis en de mogelijkheid om te investeren in de energetische kwaliteit). Een betere betaalbaarheid draagt komend jaar dus een steentje bij aan de verdere verbetering van energiearmoede.
…en op de bestedingen
Verder draagt energie volgend jaar naar verwachting negatief bij aan de inflatie, met mogelijk positieve effecten op het vertrouwen. Op die manier zou de energierekening er toe kunnen bijdragen dat consumenten hun voorzichtigheid wat verder laten varen en iets extra te gaan besteden.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"ING transactiedata: consument trekt vaker zijn portemonnee","body":"23 oktober - Na maanden van terughoudendheid lijken Nederlandse consumenten in het derde kwartaal weer iets meer te besteden.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/5b3daf04-3c68-479d-ab6d-6a39aec7c583/Vast-pinapparaat","type":"image","width":480,"original":"https://assets.ing.com/m/19e3d0fc52ecd299/original/Vast-pinapparaat.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/consument-trekt-vaker-zijn-portemonnee"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"medium","title":"Duurzame keuzes drukken inflatie","body":"19 september - De keuze voor duurzamere consumptie levert over de afgelopen vijf jaar een minder hoge inflatie op dan de keuze voor minder duurzame consumptie. Dat blijkt uit een aantal rekenvoorbeelden van ING Research.","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f4023048-355b-4a8f-9279-e3aabc9f498a/Red_wallet_Saving_account","type":"image","width":1080,"original":"https://assets.ing.com/m/43401c2225e56a1b/original/Red_wallet_Saving_account.jpg","extension":"jpg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland/duurzame-keuzes"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Economische inzichten vanuit transactiedata","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/13c81b38-635a-4ca5-8b19-2ed8681edf5f/Cards-Card_Outline","type":"image","width":32,"altTextNL":"\"\"","original":"https://assets.ing.com/m/73330d37fbcfca9f/original/Cards-Card_Outline.svg","extension":"svg"},"link":{}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}