De economie heeft de afgelopen tijd heel goed gepresteerd. Het grootste probleem van bedrijven is een tekort aan personeel, niet aan vraag, en de faillissementen komen van een historisch dieptepunt, al lopen ze nu wat op. Dus lijkt het logisch om als samenleving meer van het bedrijfsleven te vragen. Er is veel geld nodig voor grote maatschappelijke opgaven, zoals dijken, defensie, duurzaamheid en demografie. En de portemonnee van consumenten heeft de afgelopen tijd flink onder druk gestaan. Dus het wekt geen verbazing dat de partijprogramma’s die het CPB doorrekende mikken op hogere lasten voor bedrijven. Het geld moet immers ergens vandaan komen.
CPB-directeur Pieter Hasekamp maakte er een goed punt over: bedrijven belasten klinkt misschien pijnloos, maar uiteindelijk worden belastingen betaald door mensen. Hogere belastingen voor bedrijven betalen we terug, vaak als consument, soms als belegger via ons pensioenfonds of als werkende. De tegenstelling tussen bedrijven en burgers is in veel gevallen een schijntegenstelling.
Het bedrijfsleven maakt zich zorgen over de houding van de Nederlandse politiek. Niet alleen laat de doorrekening zien dat de lasten voor het bedrijfsleven waarschijnlijk omhoog gaan, ook zetten veel partijen in op minder arbeidsmigratie en internationale studenten en staat het Groeifonds op de helling. Tegelijk wordt de publieke sector in de plannen veelal nog groter, wat concurrentie om schaarse arbeidskrachten betekent. En de afgelopen jaren greep de politiek al in, bijvoorbeeld met de solidariteitsheffing op de overwinsten van energiebedrijven in 2022 en het afschaffen van de gunstige fiscale regeling voor expats. Ook de verhoging van het minimumloon en daarmee de uitkeringen is al langer ingezet en krijgt in de verkiezingsprogramma’s nog een extra impuls. Het betekent naast de concurrentie om mensen dat het arbeidsaanbod door de bijbehorende hogere belastingen en premies juist kan afnemen. De zorg van het bedrijfsleven is dus zeer begrijpelijk.
Tegelijk zijn er ook nuances te maken, die niet altijd de voorpagina’s halen. Ten eerste kunnen de ingrepen de kwaliteit van leven in Nederland verhogen en dit kan bijvoorbeeld gunstig zijn voor de politieke stabiliteit of het ziekteverzuim. Ten tweede heeft de Nederlandse overheid in de afgelopen jaren veel bedrijven direct en indirect gestut, via coronapakketten en steun aan huishoudens voor dure energie. De Nederlandse economie is daardoor robuust door deze twee economische klappen heen gekomen. Een derde punt is dat de partijen die hun pakketten hebben laten doorrekenen allemaal mikken op een iets lager overheidstekort, wat de kans op een plotselinge economische schok door toekomstige bezuinigingen – al is het maar een beetje - vermindert. Meerdere partijen kiezen voor iets minder pensioensparen, wat betekent dat werknemers meer te besteden hebben, omdat er minder geld illiquide vast komt te zitten in de Nederlandse pensioenpotten. Tot slot laat de doorrekening door het Planbureau voor de Leefomgeving van de klimaatplannen een redelijke stabiliteit zien in klimaatkoers over een breed spectrum van politieke partijen. Dat geeft bedrijven een redelijke mate van zekerheid over regelgeving op de wat langere termijn. Al met al blijven de groeiverwachtingen die uit de CPB-doorrekeningen komen dan ook vrij gunstig, wat laat zien dat er op de zorgen ook wel wat valt af te dingen.
Er is alle reden voor aandacht voor het vestigingsklimaat, zeker omdat de belangentegenstelling tussen mensen en bedrijven vaak een schijntegenstelling is. Wie op basis van het publieke debat probeert te ontdekken hoe het vestigingsklimaat zich ontwikkelt, doet er goed aan alle nuances mee te nemen.
Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ook interessant"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Meer over de Nederlandse economie","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/f166203c-2322-4c95-a19b-f4d5d5d609fd/Map-Netherlands-icon","type":"image","width":312,"original":"https://assets.ing.com/m/644f5fb91126c7f1/original/Map-Netherlands-icon.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/nederland"}}]},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}