Veel Europese bedrijven vragen zich af of ze de banden met China kunnen aanhalen, nu de relatie met de Verenigde Staten onder druk staat. Ook politiek Europa heeft lang gewerkt vanuit de gedachte dat er veel win-win mogelijkheden zijn. De handelsrelatie is immers al sterk en China heeft zeldzame aardmetalen, elektrische auto's en zonnepanelen die noodzakelijk zijn voor de energietransitie in Europa. Toch is Europa veel kritischer geworden op de economische relatie met China, omdat het vindt dat China niet eerlijk concurreert.
Voordat Europa definitief koers kiest ten opzichte van China, moet het zich afvragen welke verwachtingen de Verenigde Staten in dat opzicht van Europa hebben. Want als de eerste maanden van het presidentschap van Trump iets duidelijk hebben gemaakt, dan is het dat Europa zich moet voegen naar Amerika’s wensen, vooral vanwege de afhankelijkheid van Amerikaanse defensie. De voorzitter van de Europese raad liet zich over de handelsdeal tussen de EU en de VS ontvallen: “We vieren de tarieven zeker niet, maar escalerende spanningen met een cruciale bondgenoot terwijl onze Oostgrens bedreigd wordt, zou een te groot risico zijn”.
En er zijn duidelijke tekenen dat de Verenigde Staten willen voorkomen dat Europa de banden met China aanhaalt. Waar Europa de handelsrelatie met China voornamelijk economisch benadert, bekijkt de VS dit al jaren veel meer door een geopolitieke bril. Dat heeft ook invloed op de Europese economie. Kijk maar naar de exportrestricties voor ASML en de handelsdeal tussen Europa en de VS, waarin bijvoorbeeld staat dat Europa met de VS werkt aan het screenen van buitenlandse investeringen, exportcontroles en oneerlijke concurrentie. Dit alles beïnvloedt de relatie tussen Europa en China.
Sinds de eerste termijn van Donald Trump als Amerikaans president loopt het aandeel van China in de Amerikaanse importen terug. Dit raakte de afgelopen maanden in een versnelling. De wederzijdse heffingen rond ‘Liberation Day’ werden zo hoog dat ze handel met China niet meer mogelijk zou zijn. Nu de Verenigde Staten en China gedurende een ‘wapenstilstand’ onderhandelen over hun economische relatie, is voor Europa de cruciale vraag welke China relatie de Verenigde Staten precies nastreven: mikken ze uiteindelijk op een volledige ontkoppeling van China, zodat op enig moment ook Europa de banden moet doorsnijden? Of blijft handel van niet-strategische producten mogelijk? In dat laatste geval, wat is volgens de VS dan precies ‘strategisch’?
Duidelijk is al wel dat AI voor de Verenigde Staten strategisch is. In Europa kijken we vooral met een economische blik naar AI: we zien het als een manier om productiever te worden. Het rapport van Draghi wijst erop dat een grotere digitale technologiesector cruciaal is voor de productiviteit van Europa.
Maar in het voorwoord van het Amerikaanse AI actieplan van afgelopen juli schrijft Trump: “Doorbraken op het gebied van AI hebben de potentie de wereldwijde machtsbalans te veranderen” en “voor de nationale veiligheid is het cruciaal om de onbetwiste technologische leider te blijven”. AI is bepalend voor de relatieve kracht van de fysieke en digitale bewapening, zo is de visie. Het Amerikaanse ministerie van Defensie geeft volgend jaar meer dan 13 miljard dollar uit aan autonome wapens en AI.
De ceo van het Amerikaanse Anthropic – maker van AI model Claude - schreef een uitgebreid stuk waarin hij duidelijk maakte dat exportcontroles op chips bepalend zijn voor het in handen houden van het AI leiderschap van de Verenigde Staten. Met zeer geavanceerde chips kunnen de beste modellen worden ontwikkeld en gebruikt en dus moeten die niet in handen komen van China, stelde hij. Het bedrijf maakte deze week bekend op eigen initiatief niet meer te leveren aan Chinese bedrijven.
Al onder de Biden-regering werden de exporten van Amerikaanse chips naar China aan banden gelegd. De meest geavanceerde chips mochten alleen worden verkocht aan bevriende landen en dit werd gezien als de cruciale factor om de macht te houden.
Daar bovenop kwam in april Trump’s verbod op exporten van Nvidia’s H20 chips. Maar hier maakte Trump deze zomer een draai. Hij is er inmiddels van overtuigd dat het beter is de H20 chips van Nvidia wel naar China te exporteren. Al kwam het hem op fikse kritiek te staan, de gedachte is nu dat op die manier Amerikaanse technologie de standaard is waarop wereldwijd verder wordt gewerkt. Het moet ook de prikkel verkleinen voor China om zelf een volwaardig alternatief te ontwikkelen. Zo raken de Chinezen ‘verslaafd’ aan Amerikaanse chips en daarmee van hen afhankelijk. Ook kan hebben meegespeeld dat China in de handelsoorlog de exporten van schaarse metalen en magneten aan banden legde en daarmee een veel sterkere hand bleek te hebben dan voorzien.
Wat ook precies de achterliggende gedachte is, de chips mogen weer geëxporteerd worden en de tarievenoorlog met China staat in de pauzestand. Voorlopig lijken de Verenigde Staten niet te kunnen of willen kiezen voor een aanpak waarbij ze China volledig af proberen te koppelen. In plaats daarvan blijft er in de voorzienbare toekomst nog altijd sprake van wederzijdse afhankelijkheid.
De landen werken intussen aan hun relatieve positie in dat machtsspel: de Verenigde Staten versterken hun enige eigen chipmaker, Intel, financieel. Trump probeert te voorkomen dat Amerikaanse technologiereuzen Europese belastingen moeten betalen. China kondigde aan in plaats van Nvidia chips liever zelf geavanceerde chips te gaan ontwikkelen. In een niet te missen combinatie van machtsvertoon en verbale redelijkheid zette het zichzelf deze week op de kaart als alternatieve wereldleider. Het haalde daarbij nadrukkelijk de banden met India aan.
Rustig is het allemaal bepaald niet. Toch lijkt een snelle, volledige economische ontkoppeling tussen de Verenigde Staten en China minder waarschijnlijk geworden. Dat de deur niet direct helemaal dicht hoeft, is voor Europa een belangrijk signaal.
"}},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Marieke Blom","intro":"Hoofdeconoom ING Research","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/7d73dfbf-b768-4cdd-a487-a422276528d5/Marieke-Blom_790x438px-2","type":"image","width":148,"original":"https://assets.ing.com/m/775ac78248d2d324/original/Marieke-Blom_790x438px-2.png","extension":"png"},"link":{"url":"/zakelijk/economie/over-ing-research/auteur/marieke-blom"}}]},{"componentType":"accordion","accordionList":[{"title":"Disclaimer","richBody":{"value":"Deze publicatie is opgesteld door de 'Economic and Financial Analysis Division' van ING Bank N.V. ("ING") en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies in welke vorm dan ook. ING betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. De informatie in deze publicatie geeft de persoonlijke mening weer van de Analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de Analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan Bijlmerplein 888, 1102 MG te Amsterdam, Nederland en is onder nummer 33031431 ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Voor nadere informatie omtrent ING policy zie https://research.ing.com/.
"}}]}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"cards"},{"componentType":"sectionTitle","title":"Blijf op de hoogte"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"serviceCard","cardType":"service","cardSize":"small","title":"Onze publicaties in je mailbox","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/ed278600-502d-4eab-b44c-b995dfb5f253/Icon-Envelope","type":"image","width":237,"original":"https://assets.ing.com/m/27711bd2f94a8e23/original/Icon-Envelope.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://ingthink.slgnt.eu/optiext/optiextension.dll?ID=PbkPn7YpYhvjrFjvTUD8S3Vav52QmkvGQm7qSxkvuviMQZuzyw35feMmO6cH6bUlOBp%2BNWCyQFeoieEKV4"}},{"componentType":"productCard","cardType":"product","cardSize":"small","title":"Volg ons op X","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/53b8855d-2f0c-4e52-8575-ca5457329002/Logo-X","type":"image","width":786,"original":"https://assets.ing.com/m/5d6498c19f531619/original/Logo-X.svg","extension":"svg"},"link":{"url":"https://twitter.com/ingnl_economie"}}]}]}}}